Λίγες μόνο μέρες απομένουν μέχρι την 26η Αυγούστου και την ανακοίνωση του διδύμου συγγραφέα-μεταφραστή που θα αποσπάσει το Booker International 2020. Σε μια χρονιά-πρόκληση για την εκδοτική βιομηχανία εξαιτίας των πρωτόγνωρων καθυστερήσεων στο σύστημα διοχέτευσης βιβλίων στην παγκόσμια αγορά, το ίδρυμα του Βραβείου Booker αποφάσισε τη μετάθεση της ανακοίνωσης του νικητήριου τίτλου για τα τέλη Αυγούστου, κίνηση που εξασφάλισε στο φιλαναγνωστικό κοινό περισσότερο χρόνο για να εντρυφήσει στα έξι αξιόλογα έργα της βραχείας λίστας.
Ο πρώτος τίτλος της λίστας, το μυθιστόρημα της Ιρανής πολιτικής πρόσφυγα Shokoofeh Azar με τίτλο The Enlightenment of the Greengage Tree, είναι μια ξεχωριστή περίπτωση για τα δεδομένα ενός διαγωνισμού που δίνει ίση βαρύτητα στο έργο καθαυτό και στη μετάφρασή του. Λόγω βάσιμου φόβου δίωξης από το ιρανικό καθεστώς, το όνομα του μεταφραστή παραμένει άγνωστο.
Μέσα από τη ματιά της έφηβης αφηγήτριάς της, η Azar καταγράφει την ιστορία μιας οικογένειας στη δίνη της ταραχώδους μετάβασης του Ιράν από την κοσμική μοναρχία του σάχη στον σκοταδισμό του θεοκρατικού κράτους του Χομεϊνί.
Η συγγραφέας αξιοποιεί τεχνικές του μαγικού ρεαλισμού προσφέροντας καλογραμμένες σκηνές όπου τζίνι και πνεύματα της πανάρχαιας περσικής παράδοσης συνυπάρχουν με τους ζώντες χαρακτήρες της αφήγησης. Με αφετηρία τη στιγμή της «φώτισης» της μητέρας της αφηγήτριας που βιώνει την απώλεια της έφηβης και του αδελφού της μέσα στο καμίνι των πολιτικών γεγονότων, η οικογενειακή σάγκα της Azar αναδεικνύει την επουλωτική δύναμη της φαντασίας σε μια χώρα κατασπαραγμένη από τη βία.
Σε ένα εξίσου βίαιο γίγνεσθαι εκτυλίσσεται η δράση του ιστορικού μυθιστορήματος Tyll του Γερμανού Daniel Kehlmann (μτφρ. Ross Benjamin). Στο Τyll παρακολουθούμε την περιπλάνηση του ομώνυμου κατεργάρη γελωτοποιού στη ρημαγμένη από τον Τριακονταετή Πόλεμο Ευρώπη. O Kehlmann δανείζεται τον μεφιστοφελικό χαρακτήρα του Τιλ από τη γερμανική δημώδη παράδοση των τελών του 16ου αιώνα και τον μεταθέτει σε μια εποχή έντονων θρησκευτικών αντιπαραθέσεων και εδαφικών ανακατατάξεων όπου τα αντιμαχόμενα στρατόπεδα πασχίζουν να επιβάλουν τη δική τους απόλυτη αλήθεια.
Ο αριστοτεχνικά πλασμένος Tyl του Κehlmann είναι ένας ευφυέστατος και πάνσοφος διασκεδαστής, φτιαγμένος για να επιβιώσει και στις πιο ακραίες συνθήκες έχοντας όπλα τον τυχοδιωκτισμό του, την ανεξάντλητη κωμική του φλέβα και την ακόρεστη δίψα του για ζωή.
Η επόμενη υποψηφιότητα είναι η αφήγηση μυστηρίου Hurricane Season της Μεξικάνας Fernanda Melchor (μτφρ. Sophie Hughes) που διαδραματίζεται σε μια εξαθλιωμένη μεξικανική πόλη. Χωρίς να υπάρχει ουσιαστική προστασία από τον νόμο, οι κάτοικοι στρέφονται στις εξαρτήσεις, στον ηδονισμό και στη μαγεία για ν’ αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της καθημερινότητάς τους.
Το κεντρικό επεισόδιο είναι η ανακάλυψη του πτώματος της διαβόητης «Μάγισσας», μιας ντόπιας που πραγματοποιούσε αμβλώσεις στις ιερόδουλες της περιοχής. Η συγγραφέας κατορθώνει μέσα από την αφηγηματική φωνή του κοινωνικού συνόλου και την πολυπρισματικότητα με την οποία εξετάζει το ειδεχθές έγκλημα να το εξυψώσει από περιστατικό σε ατμόσφαιρα συνυφαίνοντας μικροϊστορίες ωμής βίας με θύματα κυρίως γυναίκες.
Η γνωστή στη Λατινική Αμερική φεμινίστρια διανοούμενη Gabriela Cabezón Cámara είναι η δεύτερη ισπανόφωνη συγγραφέας της βραχείας λίστας. Το The Adventures of China Iron (μτφρ. Fiona Mackintosh και Iona Macintyre) είναι ένα υβριδικό από άποψη είδους και γλώσσας μυθιστόρημα με γρήγορη πρόζα και ποιητικά ιντερμέδια. Η Cámara επιχειρεί μια ανατρεπτική επαναφήγηση του «Martín Fierro», του επικού ποιήματος του José Hernández (1872) στο οποίο οι γκάουτσο προβάλλονται ως σύμβολα αντίστασης απέναντι σε διεφθαρμένες τοπικές εξουσίες και επείσακτες δυνάμεις που απειλούν τις ελευθερίες τους και κατ’ επέκταση την εθνική τους ταυτότητα.
Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου είναι η μικρομάνα Τσάινα που βρίσκει την ευκαιρία να δραπετεύσει από τον ασφυκτικό κλοιό ενός απομακρυσμένου καταυλισμού γκάουτσο. Συνοδοιπόρος της σ’ αυτό το τολμηρό ταξίδι της αποδέσμευσης από το σύστημα της πατριαρχίας είναι η μορφωμένη Σκοτσέζα έποικος Λιζ, με την οποία χτίζει μια δυνατή ερωτική αλλά πρωτίστως συντροφική σχέση. Η Λιζ τη βοηθά να χειραφετηθεί σεξουαλικά, να διεκδικήσει την κοινωνική της θέση και να αρθρώσει τη ρευστή έμφυλη ταυτότητά της.
Η τέταρτη γυναίκα συγγραφέας της λίστας είναι η πολυγραφότατη Γιαπωνέζα Yoko Ogawa με το δυστοπικό μυθιστόρημα The Memory Police (μτφρ. Stephen Snyder). Στο πλαίσιο του αλληγορικού αυτού κειμένου οι κάτοικοι ενός νησιού κατευθύνονται από το απολυταρχικό καθεστώς στη μαζική καταστροφή συγκεκριμένων κατηγοριών αντικειμένων (ημερολογίων, χαρτών) αλλά και έμβιων όντων. H αντίσταση στην επιβεβλημένη απαλοιφή του σχετικού λεξιλογίου και της βιωμένης μνήμης προκαλεί την επέμβαση της Αστυνομίας της Μνήμης και τιμωρείται. Η αφηγηματική φωνή ανήκει σε μια συγγραφέα αφοσιωμένη στη διάσωση αντικειμένων και μνημών. Η μοναχική της σταυροφορία έχει στόχο να αποτρέψει τη συλλογική αμνησία και κατ’ επέκταση το άδειασμα της προσωπικότητας και το ανεπανόρθωτο ξεγύμνωμα της ανθρώπινης υπόστασης.
Tέλος, στη φετινή βραχεία λίστα συναντάμε και το ανερχόμενο ποιητικό ταλέντο της Ολλανδίας Marieke Lucas Rijneveld με το πρώτο του πεζογραφικό εγχείρημα με τίτλο The Discomfort of Evening. Η νευρωτική αφηγηματική φωνή ανήκει στη δεκάχρονη Τζας που μεγαλώνει με τους θρησκόληπτους γονείς της στην οικογενειακή φάρμα.
Ο ξαφνικός θάνατος από πνιγμό του αδελφού της αποτελεί την καταλυτική στιγμή του μυθιστορήματος καθώς τα μέλη της οικογένειας βυθίζονται σε μια ανείπωτη θλίψη την οποία εξωτερικεύουν μέσω ψυχαναγκαστικών συμπεριφορών. Οι κυνικές αναφορές στη σωματικότητα των εφήβων δημιουργούν ένα αντίβαρο στον πουριτανισμό των γονιών που επιβάλλουν την έννοια του Τιμωρού Θεού. Το διάστικτης ποιητικότητας κείμενο του Marieke αποστρέφεται τον εξωραϊσμό των καταστάσεων και καταφέρει μια γροθιά στο στομάχι της πατριαρχικής οικογένειας.
Συνοψίζοντας, η βραχεία λίστα του φετινού Booker International αντικατοπτρίζει τους τρέχοντες προβληματισμούς της ανθρωπότητας που βιώνει τη δυστοπία της πανδημίας και οφείλει να βρει νέους μηχανισμούς διαχείρισης της απώλειας, ενώ παράλληλα μαστίζεται από τις πολυσχιδείς εκφάνσεις της βίας σ’ όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου. Πιστεύω πως περισσότερο από προηγούμενες χρονιές, το φετινό Booker International δίνει δημόσιο χώρο σε αφηγηματικές φωνές κι αξιομνημόνευτους χαρακτήρες που τα παραδοσιακά πολιτικά και κοινωνικά συστήματα αφήνουν στο περιθώριο και χαρίζει πνοή σε ζωές που δεν
