Εξακολουθούν στην εποχή μας να εκδίδονται κείμενα που κινούνται ανάμεσα στη μυθοπλασία και την Ιστορία, όχι τόσο ως απομνημονεύματα αλλά ως προσωπικές αφηγήσεις, ως μαρτυρίες με αυτοβιογραφικό τόνο. Ισως ποτέ οι άνθρωποι του γραπτού λόγου δεν έπαψαν να πιστεύουν ότι όσα έζησαν, ειδικά αν αυτά σχετίζονται με την πρόσφατη Ιστορία, αξίζει να καταγραφούν ως βιώματα αλλά και ως σχόλια επί του βιωμένου παρελθόντος.
Πηγαίνοντας ανάδρομα μπορώ να αναφέρω τον Απόστολο Δοξιάδη στον «Ερασιτέχνη επαναστάτη» (Ικαρος, 2018), ο οποίος αναφέρεται στην αντιδικτατορική του δράση, τον Μπάμπη Κλάρα στο «Ο αδερφός μου ο Αρης» (ΚΨΜ, 2015), που αναφέρεται στα χρόνια του Εμφυλίου, τη Ζωρζ Σαρρή με το «Τότε…» (Πατάκης, 2004), τη Μιμίκα Κρανάκη με το «Ματαρόα σε δυο φωνές» (Μουσείο Μπενάκη, 2007), μέχρι πολύ πίσω στα 1907 με το «Μαρτύρων και ηρώων αίμα» του Ιωνα Δραγούμη ή στα 1908 με «Το βιβλίο της αυτοκράτειρας Ελισάβετ» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου. Μάλιστα, αυτό το ευρύ στη χωρητικότητά του είδος επιβραβεύτηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2015 στο πρόσωπο της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς.
Η ίδια η Αγγέλα Καστρινάκη είχε ήδη εισέλθει στον χώρο με το «Και βέβαια αλλάζει! Αφήγημα για τη Μεταπολίτευση» (Κίχλη, 2014). Το προηγούμενο βιβλίο της αναφέρεται στα μαθητικά της χρόνια την περίοδο στα τέλη της επταετούς δικτατορίας και στα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια, κι έτσι το ανά χείρας έργο της αποτελεί τη συνέχεια του πρώτου.
Πάλι η τεχνική της διπλής οπτικής γωνίας αποδίδει τους καρπούς που γεννά αφενός η ηρωίδα ονόματι Ειρήνη, η οποία πλέον φοιτά στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ, πάντα αριστερή, ενταγμένη στη Σπουδαστική Νεολαία του ΚΚΕ Εσωτερικού, κι αφετέρου η ώριμη συγγραφέας του 21ου αιώνα, η οποία ξανακοιτάζει το παρελθόν, τόσο το ατομικό της Ειρήνης (του εαυτού της δηλαδή), όσο και το κοινωνικοπολιτικό.
Μ’ αυτήν τη διπλή εστίαση, από τη μία η Ειρήνη ζει τα γεγονότα και με την ορμή και την αφέλεια, τον νεανικό ενθουσιασμό και την αυθορμησία των είκοσι ετών, με την αισιοδοξία μιας μεταπολιτευτικής και οσονούπω σοσιαλιστικής αλλαγής ελπίζει και αγωνίζεται για ένα καλύτερο αύριο.
Από την άλλη, η αφηγήτρια-συγγραφέας διαβλέπει τις προσδοκίες και τις υπέρμετρες επιδιώξεις και εκτιμήσεις του εαυτού της σαν μάνα που αγαπά και καταλαβαίνει αλλά και κρίνει συγκαταβατικά την κόρη της (γι’ αυτό ίσως το ύφος της είναι στην αρχή μάλλον γλυκερό).
Κι επιπλέον, φίλοι και γνωστοί της Ειρήνης παίρνουν τον λόγο και καταθέτουν τη δική τους φωνή και τοποθέτηση, σε ένθετες αφηγήσεις που αλληλοσυμπληρώνονται και εμπλουτίζουν πολυφωνικά την κεντρική μυθιστορηματική γραμμή. Κατά βάση συμφοιτητές αλλά και ένας καθηγητής με έναν βοηθό δίνουν τη δική τους εκδοχή για όσα συνέβαιναν τότε.
Ολο το βιβλίο πηγαινοέρχεται σε επάλληλους κύκλους που αφήνουν το βλέμμα να περάσει από τον ένα στον άλλο χάρη στις λεπτές διαχωριστικές γραμμές τους. Ο μικρός κύκλος είναι η ζωή της Ειρήνης, που εντάσσεται στη φοιτητική ατμόσφαιρα των αρχών της δεκαετίας του ’80, κύκλος που περικλείεται από τη γενικότερη πολιτική κατάσταση.
Η μικρή βιβλιοθήκη με τα τούβλα είναι το ιδιωτικό κομμάτι μιας ενεργής συνδικαλιστικής δράσης, που περιλαμβάνει και το περιοδικό «Πάροδος», στο οποίο καταγράφονται και σχολιάζονται οι εξελίξεις εντός και εκτός αμφιθεάτρων. Βασικός άξονας για το πριν και το μετά αναδεικνύεται ο νόμος-πλαίσιο του ΠΑΣΟΚ, που κατάργησε τις έδρες και την καθηγητική αυθαιρεσία, ώθησε τα Πανεπιστήμια σε δημοκρατική λειτουργία μέσω των Τομέων και ενίσχυσε τη δύναμη των φοιτητών. Με τα συν και τα πλην του, άλλαξε το τοπίο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Η μικρή ομάδα φοιτητών που πλαισίωνε την ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος δεν λαμβανόταν -λόγω του μικρού ποσοστού της- έντονα υπόψη, αλλά είχε μια ολοκληρωμένη αφανάτιστη άποψη. Σε αντίθεση με τους σκληροπυρηνικούς σοβιετόφιλους του ΚΚΕ Εξωτερικού, οι του Εσωτερικού συνδυάζουν πολιτική και σπουδές, διεθνισμό και φεμινισμό και γενικά φαίνονται πιο ευμενείς απέναντι στο προοδευτικό ΠΑΣΟΚ, πριν αυτό αρχίσει τον λαϊκισμό του.
Το βιβλίο της Αγγέλας Καστρινάκη δεν είναι μόνο μια ανασκόπηση διά της προσωπικής ματιάς του φοιτητικού κινήματος της εποχής. Δεν είναι μόνο ένας πολιτικός προβληματισμός για την άνοδο του ΠΑΣΟΚ και τις αλλαγές που έφερε. Δεν είναι μόνο η σύνδεση ατομικής παιδείας και πολιτικής εγρήγορσης που συμπορεύονται αρμονικά.
Είναι όλη η πολυφωνία απόψεων, η αντικειμενική -όσο γίνεται- παρουσίαση μιας εποχής, διά της επίκλησης των συμμετεχόντων στο τότε και της απόστασης που διατηρεί και με την οποία σχολιάζει η συγγραφέας, η ανάδυση κειμένων της εποχής, όπως του περιοδικού «Πάροδος», η ποικιλομορφία του φοιτητικού τοπίου από τα έδρανα ώς την Ιστορία της Θεσσαλονίκης κι από τις πολιτικές ζυμώσεις έως τις κινηματογραφικές λέσχες της πόλης.
