Οι σύγχρονοι πειρατές πέρα από τον ρομαντικό μύθο

Οταν το 2004 το τσουνάμι χτύπησε τις ακτές της νοτιανατολικής Ασίας, η προσοχή των δυτικών μέσων ενημέρωσης στράφηκε στην τεράστια καταστροφή που προκλήθηκε στα παραθαλάσσια θέρετρα όπου διασκέδαζαν οι τουρίστες. Το γεγονός ότι ένα αντίστοιχης έντασης κύμα χτύπησε την ακτογραμμή της Αφρικής δεν βρήκε θέση στην ειδησεογραφία.

Στο κάτω κάτω η Σομαλία, που υπέστη το σφοδρότερο χτύπημα, ήταν ήδη μια κατακερματισμένη χώρα που σπαρασσόταν από εμφύλιες διαμάχες και κυριαρχούσε η ένδεια και οι αναπτυγμένες χώρες τη χρησιμοποιούσαν σαν σκουπιδότοπο για τα τοξικά τους απόβλητα. Τον επόμενο χρόνο εμφανίστηκαν οι Σομαλοί πειρατές.

Ο μύθος των πειρατών γεννήθηκε στις ίδιες θάλασσες του Ινδικού Ωκεανού τον 17ο αιώνα. Σύμφωνα με αυτόν, οι πειρατές ήταν οι θαρραλέοι τυχοδιώκτες που ύψωναν τη μαύρη σημαία με τη νεκροκεφαλή, δεν αναγνώριζαν ούτε νόμους ούτε κράτη ούτε κυβερνήσεις, ζούσαν σύμφωνα με τους δικούς τους κανόνες και ξόδευαν σε ρούμι και γυναίκες τα πλούτη που αποκόμιζαν από το πλιάτσικο στα εμπορικά πλοία, τα οποία μετέφεραν στις μητροπόλεις τα πλούτη των αποικιών. Ηταν οι ρομαντικοί εξεγερμένοι που ζούσαν και πέθαιναν με το σπαθί στο χέρι.

Οι Σομαλοί δεν γνωρίζουν τους μύθους γύρω από τους παλιούς πειρατές. Ζουν σε μια χώρα όπου μόνο τα κινητα τηλέφωνα λειτουργούν. Οπου η ανθρωπιστική βοήθεια πέφτει στα χέρια των πολέμαρχων και των συμμοριών τους. Οπου η κεντρική κυβέρνηση ελέγχει στην ουσία μόνο μια στενή λωρίδα γης, στην οποία συγκεντρώνεται ο γραφειοκρατικός μηχανισμός της. Οπου η ιταλική μαφία αναλαμβάνει να μεταφέρει από την Ευρώπη τα τοξικά απόβλητα για να τα θαψει στην ακτογραμμή. Οπου τα χωράφια και τα ζώα χάθηκαν εξαιτίας της συνεχιζόμενης ξηρασίας. Οπου οι στόλοι των αλιευτικών καταστρέφουν τον βυθό εξαφανίζοντας τα ψάρια. Οπου οι διαρροές πετρελαιοκηλίδων από τα τάνκερ ολοκληρώνουν την καταστροφή. Κι όπου δίπλα τους περνάνε πλοία γεμάτα εμπορεύματα που μεταφέρουν, όπως στο παρελθόν, τον πλούτο των αποικιών στη Δύση.

Οπότε οι πεινασμένοι Σομαλοί μπαίνουν στις άχρηστες πια ψαρόβαρκες, οπλίζονται με τα καλάσνικοφ των συμμοριών και κάνουν ρεσάλτο στα καράβια. Μόνο που αυτοί οι επίγονοι των ρομαντικών πειρατών δεν θέλουν το εμπόρευμα, απλώς ληστεύουν πλήρωμα και επιβάτες και ζητάνε λύτρα από την πλοιοκτήτρια εταιρεία για να αφήσουν το πλοίο να συνεχίσει την πορεία του.

Η συλλογικότητα Iskashato (στα σομαλικά μεταφράζεται ως άνθρωποι που συνασπίζονται για να πετύχουν έναν σκοπό) ζει και δρα στη Γαλλία. Είναι μια δράκα ανθρώπων που δεν πιστεύει στα ρεπορτάζ για τους δύστυχους ναυτικούς και στα μελό του Χόλιγουντ. Αντίθετα, κάνει μια εμπεριστατωμένη έρευνα γύρω από την εφιαλτική κατάσταση στη Σομαλία, ξεθάβει ντοκουμέντα για τη συστηματική εκμετάλλευση αυτής της περιοχής, παραθέτει δικογραφίες πειρατών και αποκαλύπτει αναφορές για τη στρατηγική που ακολουθούν οι δυτικές δυνάμεις, ώστε να εντείνουν την καταστολή και να πετύχουν την εξάλειψη των πειρατών.

Οι Ιskashato κάνουν λόγο για έναν αγώνα των πεινασμένων Δαβίδ ενάντια σε έναν πανίσχυρο οπλισμένο Γολιάθ. Οι πειρατές, που η προπαγάνδα τούς θέλει μοχθηρούς και αδίστακτούς πλιατσικολόγους, αποκαλύπτονται αμόρφωτοι ψαράδες. Στα δικαστήρια που σέρνονται όσοι συλλαμβάνονται δεν υπερασπίζουν τις πράξεις τους. Αντίθετα, περιγράφουν την εφιαλτική καθημερινότητά τους σε μια περιοχή, την «γκρίζα ζώνη της παγκοσμιοποίησης», χωρίς τρόφιμα, νερό και ιατρική περίθαλψη. Ή διηγούνται πώς έφαγαν για πρώτη φορά μακαρόνια στο κατάστρωμα ενός πλοίου μαζί με τους ομήρους.

Τα «Αδέρφια της Ακτής» (μετάφραση Ορέστης Χρυσικόπουλος – εκδόσεις Στάσει Εκπίπτοντες) μπορεί να έχει ως υπότιτλο «Πραγματεία προς υπεράσπιση των Σομαλών πειρατών καταδιωκόμενων απ’ όλες τις μεγάλες δυνάμεις αυτού του κόσμου», αλλά δεν είναι μια άκριτη συνηγορία υπερ της πειρατείας. Οι συντάκτες της πραγματείας γνωρίζουν ότι οι Σομαλοί φτωχοδιαβολοι δεν είναι οι πειρατές των αλλοτινών καιρών που προσπαθούσαν να οικοδομήσουν ελευθεριακές ουτοπίες. Είναι παράνομοι από ανάγκη, σχετίζονται με τους πολέμαρχους και είναι ομάδες που υπακούουν σε μια αυστηρή ιεραρχία.

Ομως τα συμπεράσματα είναι αμείλικτα. Η Δύση, αφού εκμεταλλεύτηκε για αιώνες τη Μαύρη Ηπειρο, συνεχίζει να αντιμετωπίζει με τη βία αυτόν τον ξεσηκωμό των απεγνωσμένων. Αντί να λάβει μέτρα για την υπεραλιεία ή την εναπόθεση των τοξικών αποβλήτων, προτιμάει να ξοδεύει εκατομμύρια για να στέλνει πολεμικά πλοία ή να χρηματοδοτεί νέα εξοπλιστικά προγράμματα ή να συνδράμει ακόμα και ιδιωτικους στρατούς για την αντιμετώπιση της πειρατείας σε μια επίδειξη υπεροψίας και κυνισμού απέναντι σε μια καθημαγμένη χώρα.