Η δημιουργία ως αντίσταση

Το βιβλίο Να ξανασκεφτούμε την αναρχία του Carlos Taibo κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 2017 από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων, σε μετάφραση του Νίκου Κοκκάλα. Το παρόν βιβλίο αποτελεί μια επανεξέταση των ελευθεριακών πρακτικών και θεωριών, μέσα απ’ τα παραδείγματα του παρελθόντος αλλά και του παρόντος, όπως το αναρχικό κίνημα στη Ισπανία, τα εγχειρήματα στη Λατινική Αμερική και οι Ζαπατίστας πιο συγκεκριμένα. Αναστοχάζεται πάνω στις καθιερωμένες έννοιες και πρακτικές της αναρχίας και προσπαθεί να ανασχηματίσει ένα ελευθεριακό πεδίο δράσης, που στηρίζεται στην άμεση δημοκρατία και την αυτοοργάνωση των κοινωνικών αγώνων.

Στρέφεται, αρχικά, ενάντια στους αυτοαναφορικούς ιδεολογικούς εγκλεισμούς. Θέτει την ελευθεριακή σκέψη μακριά από προμελετημένες θεωρίες και ντετερμινιστικές διαδικασίες, τονίζοντας ότι οι επαναστάσεις των τελευταίων δεκαετιών νοηματοδοτούνται πρωτίστως ως κοινωνικές και όχι ως πολιτικές. Η σκέψη του Carlos Taibo συλλαμβάνει στα σύγχρονα κινήματα χαρακτηριστικά που ανταποκρίνονται στη σύγχρονη πολιτική σκέψη και καθιστά ικανή σ’ εμάς τη σύζευξη θεωρίας και πρακτικής.

Τα κινήματα χειραφέτησης επαναπροσδιορίζονται στην πράξη και θέτουν επιμέρους στόχους καθώς αναγνωρίζουν την εξουσία ως μία τάση έμφυτη στην κοινωνία, η οποία διαποτίζει όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Δεν στρέφονται αποκλειστικά ενάντια στην κρατική εξουσία, εξιδανικεύοντας την ταξική πάλη αλλά αντιπαλεύουν την εξουσία σε κάθε της μορφή, καθώς αυτή ασκείται στη σχέση κάθε σημείου με ένα άλλο σημείο εντός της κοινωνίας π.χ. ως πατριαρχία ή ως επιβολή κυριαρχίας στη φύση.

Ο Carlos Taibo στέκεται στην ανάγκη θεμελίωσης μιας αντιπρότασης μέσα απ’ τα κοινωνικά κινήματα. Η ιστορία έχει αποδείξει ότι η χειραφέτηση των ατόμων σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο είναι συγχρόνως ένα καταστροφικό και δημιουργικό έργο. Οι ελευθεριακές επαναστάσεις προτάσσουν μια νέα πραγματικότητα ενάντια στην εμπορευματοποίηση των ζωών μας και επιδιώκουν να δομήσουν μια άλλη καθημερινότητα.

Η σκέψη του Τaibo κατευθύνεται σε κάποιες βασικές αρχές, οι οποίες μπορούν να στηρίξουν τα κοινωνικά κινήματα, να τους δώσουν ρίζες και να τα βοηθήσουν μετέπειτα να αναπτυχθούν με βάση την αυτοδιάθεση των ατόμων. Διακρίνεται η δημιουργία μιας γενικότερης ελευθεριακής κουλτούρας, η οποία ταυτόχρονα καθορίζεται και καθορίζει το περιβάλλον στο οποίο ενυπάρχει, διαδίδοντας ένα ευρύτερο αντικρατικό/αντικαπιταλιστικό πρόταγμα. Θα μπορούσαμε να πούμε, δανειζόμενοι στοιχεία απ’ τη σκέψη των Deleuze, Guattari, ότι η εδαφικοποίηση των αγώνων μας απαιτεί και προϋποθέτει την απεδαφικοποίηση των ιδεών μας. Δηλαδή, τη συνεχή επανεκτίμηση και εξέλιξη των ιδεών μας, τη ρήξη των προηγούμενων ορίων τους και την επανατοποθέτησή τους σ’ ένα νέο εννοιακό επίπεδο. Μ’ αυτό τον τρόπο μπορούν τα ίδια τα ενεργά, επαναστατικά υποκείμενα να καθίστανται λέκτορες των λέξεών τους και πράττοντες των πράξεών τους.

Οδηγούμαστε απ’ την ανάγνωση του βιβλίου στην αναζήτηση αυτής της πολυπόθητης ισορροπίας μεταξύ θεωρίας και πράξης, μέσω της συνεχούς εξέλιξης των εννοιών. Tην πράξη που θα μπορεί να οδηγήσει σε μια ολική ρήξη με το υπάρχον, λαμβάνοντας υπόψιν και τις επιμέρους ιδιαίτερες κοινωνικές ομάδες και τα επιμέρους κοινωνικά ζητήματα. Απ’ τη μία υπάρχουν οι παντοτινοί εργατικοί αγώνες που τίθενται ολικά απέναντι στο υπάρχον σύστημα και απ’ την άλλη μεριά τα κοινωνικά κινήματα που στοχεύουν στη χειραφέτηση των γυναικών/των ομοφυλόφιλων ατόμων/των ΑμεΑ, στην αντιστροφή της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση από σχέση εκμετάλλευσης σε σχέση συμβίωσης κ.ο.κ.

Αυτό που διακρίνεται σ’ αυτά τα κινήματα είναι η γέφυρα που τα μεταλλάσσει από επιμέρους κοινωνικά κινήματα σε κινήματα αμφισβήτησης του υπάρχοντος ως όλον. Αυτή η γέφυρα γίνεται διακριτή στην καθημερινή πρακτική των ανθρώπων και την πλήρη αντιπαράθεσή τους με τη λογική του κράτους. Αυτή η εναντίωση εκφράζεται μέσα από την άμεση δημοκρατία, τη συνέλευση, την αυτοδιαχείριση, την αυτοοργάνωση και την αποεμπορευματοποίηση. Αυτά τα κινήματα μπολιασμένα με τις έννοιες αυτές, οι οποίες υπόκεινται σε συνεχή επαναπροσδιορισμό, δείχνουν τον δρόμο για την ολική αμφισβήτηση του υπάρχοντος και αναδεικνύουν μια αντιπρόταση όσον αφορά τον τρόπο λειτουργίας μιας κοινότητας ανθρώπων και την αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών.

Η άμεση δημοκρατία λαμβάνει τον ρόλο του μέσου αλλά και του σκοπού στο έργο του Carlos Taibo. Βλέπει στον ελευθεριακό κόσμο και στις πρακτικές του μια ρητή υπεράσπιση της άμεσης δημοκρατίας. Τα χαρακτηριστικά αυτής, σύμφωνα με το έργο του Taibo, είναι η άρνηση της ανάθεσης και της αντιπροσώπευσης, η πρόταση για οργανώσεις χωρίς ηγετικές θέσεις και η απόρριψη κάθε κυβέρνησης. Τα απλά αυτά χαρακτηριστικά συμπυκνώνονται στην αντι-ιεραρχική, αμεσοδημοκρατική και οριζόντια λειτουργία των κοινωνικών κινημάτων. Η λογική της άμεσης δημοκρατίας τίθεται σε ευθεία αντιπαράθεση με τη λογική των κομμάτων και του κράτους και επιδιώκει τη θέσμιση οργάνων που λειτουργούν με οριζόντιο τρόπο, διαχέοντας όσο το δυνατόν περισσότερο την εξουσία. Τα μέσα και οι σκοποί εναρμονίζονται στην άμεση δράση, η οποία γεννιέται απ’ τη βούληση των ίδιων των ατόμων στην άμεση δημοκρατία.

Μ’ αυτόν τον τρόπο δεν τίθεται αποκλειστικά το δικαίωμα ανυπακοής στο υπάρχον σύστημα αλλά και η βούληση για απτές αλλαγές της πραγματικότητας. Εδώ, μπορούμε να διακρίνουμε να αναδύεται μία έννοια πολυσυζητημένη, αυτή της ουτοπίας. Η ουτοπία, όμως, όχι ως ένας ου-τόπος, εξωπραγματικός, αλλά ως μία δυνητική κατάσταση πραγμάτων, που είναι στο χέρι των ανθρώπων να γίνει πραγματικότητα. Ακόμα καλύτερα, εάν το θέσουμε με ντελεζιανούς όρους, η ίδια η επανάσταση είναι ένα είδος ουτοπίας, εντός του οποίου ξεπροβάλλει η επαναστατική δύναμη της δημιουργίας· δημιουργώ σημαίνει αντιστέκομαι. Γι’ αυτό ακριβώς, στόχος και ζητούμενο πλέον, της επαναστατικής θεωρίας αλλά και δράσης, είναι η δημιουργία μέσω της αυτοθέσμισης των ίδιων των ανθρώπων.

*μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ