Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.
Με διδακτορικό ιστορίας στη μνήμη του Eμφυλίου στη λογοτεχνία και βιβλιοκριτικός στο «Ανοιχτό Βιβλίο» ο 34χρονος σήμερα πεζογράφος Ιάκωβος Ανυφαντάκης πρωτοεμφανίστηκε στη γραφή με τη νουβέλα του «Αλεπούδες στην πλαγιά» (Πατάκης, 2013) – ένα βιβλίο που συζητήθηκε ζωηρά, εξ ου και η τριπλή υποψηφιότητά του για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του «Αναγνώστη», στο Athens Prize for literature («Δέκατα») αλλά και για το λογοτεχνικό περιοδικό «Κλεψύδρα».
Εδώ ο Ιάκωβος Ανυφαντάκης υπογραμμίζει τα βιβλία που τον σφράγισαν ως αναγνώστη και ως συγγραφέα. Βιβλία που έχουν και συλλογικές και ενδοσκοπικές μέριμνες, βιβλία που έλκονται από τους δαίμονες της γραφής, του εαυτού, του κόσμου, βιβλία που αποτυπώνουν την ενηλικίωση και την ωρίμανση μιας ιδιαίτερης πεζογραφικής φωνής.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Δεν θα ξεχάσεις ποτέ την πρώτη φορά που είδες κάποιους ανθρώπους.
Το μισό πρόσωπο κρυμμένο από τα ξανθά μαλλιά ή το πράσινο φόρεμα που έλαμπε στο λευκό μάρμαρο.
Δεν θυμάσαι τη ζωή σου χωρίς κάποιους άλλους. Σαν να ήταν πάντα εκεί. Το ίδιο δεν συμβαίνει και με τα βιβλία;
Θυμάμαι ότι αποφάσισα να διαβάσω Salinger έπειτα από μια συνέντευξη του Γιάννη Αγγελάκα.
Τότε, στο Λύκειο, ο δρόμος για τη λογοτεχνία άνοιξε από τη μουσική. Θυμάμαι στα δεκαοχτώ-δεκαεννιά να ανακαλύπτω τον κύριο Heinrich Böll και τις Απόψεις ενός κλόουν ψάχνοντας πηγή για καλούς συγγραφείς στα βιβλία της Γ’ Λυκείου – βιβλία που δεν είχα ανοίξει στις πανελλήνιες. Περισσότερα για τον Κλόουν αργότερα.
Θυμάμαι ότι διάβασα την Κάθοδο των εννιά, το Κιβώτιο, τον Γενναίο Τηλέμαχο και τις Ακυβέρνητες Πολιτείες μέσα σε μία βδομάδα το καλοκαίρι του πρώτου έτους στο μπαλκόνι με την μπουκαμβίλια.
Θυμάμαι να αγοράζω τυχαία τα Μαύρα σκυλιά του Ian McEwan σε ένα παζάρι βιβλίου δύο-τρία χρόνια αργότερα και να ανακαλύπτω την αξία της φρίκης.
Θυμάμαι όταν διάβασα πρώτη φορά την Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου και κατάλαβα ότι τα όρια της λογοτεχνίας πήγαιναν πέρα από τον ορίζοντα που ήξερα.
Θυμάμαι τον άνθρωπο που μου πρότεινε να διαβάσω Maurice Blanchot και τι του απάντησα αφού το διάβασα δυο φορές.
Θυμάμαι εκείνο τον δάσκαλο που είπε ότι δεν μπορείς να γίνεις ιστορικός χωρίς να διαβάσεις τη Μεσόγειο του Braudel.
Τελικά ίσως ιστορικοί να μη γίνουμε ποτέ, αλλά τουλάχιστον μάθαμε να θέτουμε ερωτήματα.
Ο Kafka; Ο Dostoyefski; Η πρώτη φορά που διάβασα Βιζυηνό;
Πότε ανακάλυψα τον Carver; Πότε κατάλαβα πόσο σημαντικός είναι για μένα ο Updike; Ο Grass;
Διάβασα τη Jelinek πριν δω την ταινία του Haneke ή μετά; Ο Borjes; Ο Bernhard; Πότε τους συνάντησα πρώτη φορά; Πού τους άκουσα; Τι σκέφτηκα;
Βιβλία που ήταν σταθερά εκεί, σωσίβια όταν πήγαινα να πνιγώ, σχεδίες όταν είχα ανάγκη να ταξιδέψω.
Βιβλία χωρίς τα οποία δεν θα υπήρχε ο κόσμος.
Αυτά με τα βιβλία που έμειναν βιβλία. Αλλά υπάρχουν και άλλα που έγιναν κομμάτι από τις μέρες μου.
Η Ορθοκωστά, ο Κλόουν, η Marianne. «Ολη νύχτα μάς έφερνε ο αέρας αποκαΐδια. Aλλά ήταν ησυχία».
Δεν θυμάμαι πόσες φορές έχω διαβάσει την αρχή από την Ορθοκωστά.
Θυμάμαι όμως να σκέφτομαι ότι σε λίγες γραμμές συνοψίζει μια ολόκληρη μέθοδο για την αφήγηση.
Θυμάμαι την πρώτη φορά που το διάβασα, αποφάσισα ότι αν έκανα ποτέ διατριβή, θα ήταν γι’ αυτό το βιβλίο. Ισως το μοναδικό όνειρο της ζωής μου που έχω πετύχει.
Τώρα πια κάθε σελίδα του είναι και μια μελέτη που δεν έγραψα, ένα επιχείρημα που είχα συζητήσει σε κάποιο συνέδριο ή ένας τσακωμός με κάποιον που εκτιμούσα αλλά σίγουρα, αδιαμφισβήτητα και πέρα από κάθε αμφιβολία είχε άδικο.
Για τον Κλόουν ήξερα από την αρχή ότι δεν θα έκανα διατριβή. Η καταραμένη άγνοια των γερμανικών.
Παρ’ όλα αυτά κουβαλούσα για πολλά χρόνια ένα αντίτυπο του βιβλίου μαζί μου όποτε ήταν να κοιμηθώ σε άλλο σπίτι για περίπτωση ανάγκης.
Και όποτε με βασάνιζαν διλήμματα αρκούσαν λίγες σειρές από το βιβλίο του Böll για να ξαναμπούν τα πάντα σε μια σειρά, όπως άλλοι γαληνεύουν διαβάζοντας τα ιερά τους κείμενα – θρησκευτικά ή πολιτικά.
Κράτησε από τα δεκαεννιά ώς τα τριάντα δύο αυτή η σχέση, μέχρι που μια μέρα κατάλαβα ότι ο Κλόουν είχε γίνει ένας παλιός φίλος και από τότε τον θυμάμαι μόνο με συμπάθεια και ποτέ με νοσταλγία.
Και η Marianne; Ποια Marianne; Μα η So long Marianne.
Οχι δική μου Marianne. Η Marianne του Cohen. Η Marianne Ihlen. Η Marianne της βιογραφίας από την Kari Hesthamar.
Η Marianne, δηλαδή ο Cohen που καθρεφτιζόταν πάνω της.
Η Marianne και ο Cohen που διάβασα τον Δεκέμβρη του ’14 και μου μίλησαν για τη χαρά να ποντάρεις τα πάντα σε ένα όνειρο που ξέρεις ότι θα χάσεις.
Η Marianne που με κάποιο τρόπο με παρέπεμψε σε έναν άλλο στίχο του Cohen.
Σημαντικά βιβλία δεν είναι μόνο τα μεγάλα αριστουργήματα, αλλά και αυτά που συναντάς μπροστά σου την κατάλληλη στιγμή. Οπως και οι άνθρωποι.
Επίκειται τις επόμενες μέρες η έκδοση της νέας συλλογής διηγημάτων του «Ομορφοι έρωτες» (Πατάκης).
