Μάθαμε να περιπλανιόμαστε ανάμεσα σε αμφίβολα βλέμματα. Συγκρατημένοι, καχύποπτοι, έτοιμοι να δικάσουμε χωρίς επιστροφή. Η κουλτούρα της προδοσίας μάς συγκροτεί. Περιμένουμε να προδοθούμε. Περιμένουμε τον δίπλα μας να υποπέσει σε ηθικά αμφίβολα σφάλματα, μικρές ρωγμές που σταδιακά θα φαντάζουν ως χάσματα, επιβεβαιώνοντας την αρχική μας καχυποψία. Σε πολιτικά, ηθικά, αισθητικά σφάλματα που γρήγορα θα αναγνωστούν ως εγκλήματα καθοσιώσεως.
Η προδοσία είναι ο μύθος συγκρότησής μας. Μάθαμε να διαβάζουμε την ιστορία με τον τρόπο αυτό, την πολιτική, τους ανθρώπους. Μάθαμε να αντιλαμβανόμαστε τη διαφωνία ως απόκλιση, την αμφιβολία ως παρέκκλιση, τις δεύτερες σκέψεις ως απόδειξη ενοχής. Οι δογματικοί χωρίς δόγμα, οι σταυροφόροι μιας αμφίβολης ακεραιότητας. Δεν είναι ο σκοπός αυτός που μας δίνει σχήμα, δεν είναι τα μέσα. Είναι η πιθανότητα όσων συντάσσονται δίπλα μας να εξοκείλουν. Σε ένα αντιληπτικό σχήμα που έχει θέσεις μόνο για φίλους και εχθρούς δεν υπάρχουν αποχρώσεις. Μόνο μια απόλυτη διαφωνία ή μια απόλυτη συμφωνία.
Δεν είμαι σίγουρος πώς προκύπτει η σημασία της προδοσίας ως στοιχείο αντίληψης του κόσμου μας. Σκέφτομαι πως οι ρίζες της μπορούν να εντοπιστούν ιστορικά. Στον εμφύλιο, στο μετεμφυλιακό κράτος, στη μεταπολίτευση. Σε περιόδους με ξεκάθαρους σκοπούς και απόλυτες ηθικές επιταγές. Στη μακρά περίοδο αποσύνθεσης της μεταπολίτευσης. Στην πορεία του ΠΑΣΟΚ από κόμμα της αλλαγής σε κόμμα του κατεστημένου και της διαπλοκής, στη συνθηκολόγηση της Αριστεράς το ’89, στην κριτική απέναντι σε εκπροσώπους της γενιάς του Πολυτεχνείου. Σε ατομικές διαδρομές και συλλογικές απογοητεύσεις. Και στη συνέχεια στο σοκ της κρίσης, στην απογοητευτική διαδρομή του ΣΥΡΙΖΑ, στον ρεβανσισμό της παλινόρθωσης. Ολα αυτά φιλτραρισμένα από την κουλτούρα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η οποία δομικά ευνοεί τη διαφωνία, τον διαχωρισμό σε απόλυτα στρατόπεδα, τη σύγκρουση μέχρις εσχάτων. Ολα αυτά μας φέρνουν σε ένα παρόν όπου ο προδότης ορίζεται ως απόλυτος (αντι)ήρωας της εποχής.
Δεν εκπαιδευτήκαμε ποτέ στην κουλτούρα της γόνιμης αντιπαράθεσης, στην ικανότητα της παραδοχής, στη γόνιμη αλλαγή της άποψης. Γίναμε οι φορείς μιας στείρας διαλεκτικής που δομικά απέκλειε τη σύνθεση. Ο δημόσιος χώρος και ο δημόσιος λόγος εμπεδώθηκαν ως ένα πεδίο εύρεσης οπαδών, ταυτίσεων και απόλυτων συγκλίσεων. Και ο προδότης υπήρξε αυτός που επιβεβαιώνει την αγνότητα των σκοπών μας, την ηθική των μέσων μας, τη δική μας απόλυτη καθαρότητα.
Δεν υπάρχει ποικιλία. Δεν υπάρχει κατανόηση. Δεν υπάρχει η ικανότητα να αντιληφθούμε την ομορφιά ενός ανθρώπου που σφάλλει, την ομορφιά της αδυναμίας, την απόδειξη της ανθρωπινότητας ακριβώς στην αστοχία. Ζητάμε αμαρτωλούς για να τους εξαγνίσουμε. Μόνο που ακριβώς επειδή δεν υπάρχει συγκροτημένο δόγμα δεν υπάρχει και οδός εξιλέωσης. Εδώ όποιος καταδικαστεί μένει καταδικασμένος, ανεξάρτητα από το μέγεθος του σφάλματος, τη φύση του εγκλήματος, τον πρότερο έντιμο βίο. Δεν υπάρχει σωφρονισμός. Μόνο ένα ανεξίτηλο στίγμα σαν σημάδι του Κάιν που οι προδότες περιφέρουν, ενώ τους περιφέρει.
Βιώνουμε έναν επιλεκτικό πουριτανισμό, έναν συγκρητισμό δογμάτων ειπωμένο ως βιβλικό κανόνα στο όνομα ενός αμφίβολου σκοπού. Και όσο πιο θολός είναι ο σκοπός τόσο πιο σκληρός γίνεται ο κανόνας. Σε μια διαδικασία που μπορεί να μη φέρνει αποτελέσματα, αλλά γεννά διαρκώς αμαρτωλούς, διαρκώς γεννά προδότες. Καταλήγοντας ο ίδιος ο προδότης να γίνεται ο σκοπός. Η μόνη επιβεβαίωση των κανόνων και των σκοπών.
Και ο προδότης αυτός πρόκειται να πληρώσει.
