Οι Μόντι Πάιθον είναι για την κωμωδία ό,τι είναι οι Beatles για το ροκ. Η ομάδα που συνέπτυξε το παρελθόν και τους διαφορετικούς τρόπους της τέχνης, τους ανανέωσε και καθόρισε το μέλλον καθιστώντας τα καλλιτεχνικά τους δημιουργήματα μόνιμο σημείο αναφοράς για οποιονδήποτε αποφασίζει να αναμετρηθεί με την τέχνη του κωμικού. Δεν υπάρχει κατοπινός κωμικός στις Ηνωμένες Πολιτείες ή στο Ηνωμένο Βασίλειο που να μην επηρεάστηκε από την κωμική ομάδα, τη σειρά, τα τραγούδια και τις ταινίες τους.
Σήμερα, περισσότερα από 50 χρόνια από την προβολή του πρώτου επεισοδίου του Monty Python’s Flying Circus, τα γκαγκ, οι φράσεις, οι σκηνές έχουν γίνει κοινός τόπος για ένα ευρύτερο κοινό και δεν σταματούν να προκαλούν γέλιο. Οχι εκείνο το μειδίαμα, το μέτριο χαμόγελο που επέβαλαν ως τρόπο οι νερόβραστες κομεντί, ούτε το χοντροκομμένο γέλιο της σεξοκωμωδίας και της μπουφόνικης μπαλαφάρας με τα γκαγκ και τις μούτες. Αλλά ένα γέλιο που ξεκινά από το βάθος παρασέρνοντας στο διάβα του το σώμα, τη λογική, την ίδια την υπόσταση. Η ανοησία, τα παιδιάστικα αστεία, η υπερβολή και η χαζομάρα υπήρξαν στοιχεία του τσίρκου. Αλλά πάντοτε τοποθετημένα σε τέτοια σημεία ή με τέτοιο τρόπο ώστε να συνομιλούν με κάτι σημαντικότερο και πιο μύχιο εντός μιας συνολικής ανατροπής.
Η αγγλική κωμωδία (ή αυτό που μάθαμε να αποκαλούμε έτσι) βγήκε μέσα από τα χαρακώματα και τους βομβαρδισμούς του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Ομοια με το θέατρο του παραλόγου, κουβαλά όλη τη ματαίωση, την έλλειψη λογικής και την απαισιοδοξία που μια τέτοια μήτρα ορίζει ως κληρονομιά. Ο θάνατος της λογικής πίσω από το γέλιο στο Goon Show των Spike Milligan, Harry Secombe και Peter Sellers τη δεκαετία του ’50 περιγράφει τον νέο αυτό κόσμο.
Η ανατροπή της καθεστηκυίας τάξης και των εκφραστών της στο Beyond the fringe των Peter Cook, Dudley Moore, Alan Bennett και Jonathan Miller τη δεκαετία του ’60 είναι η μετεξέλιξη αυτής της κληρονομιάς και η ενσάρκωσή της σε κοινωνικά μοτίβα. Από τους προγόνους αυτούς οι Python θα αντλήσουν πολλά, αλλά θα τα μετουσιώσουν σε κάτι τελείως διαφορετικό ορίζοντας εξαρχής τόσο το παρελθόν όσο και το μέλλον της κωμωδίας.
Η κωμική ελευθερία των Python προήλθε από την απόλυτη γνώση της δομής ενός αστείου και την ανατροπή της. Στην τηλεοπτική εκπομπή εξόρισαν το punchline (την τελική ατάκα, όπου έκλεινε το αστείο αλλά ταυτόχρονα το περιόριζε) και επέλεξαν έναν ελεύθερο κωμικό συνειρμό. Σκετς χωρίς αρχή, χωρίς μέση και χωρίς τέλος μπορούσαν να υπάρξουν χωρίς γεωμετρικό περιορισμό, εντός μιας φρενήρους ροής ασύνδετων μοτίβων. Τα καρτούν του Terry Gilliam ενώνουν τα αποσπάσματα. Δεν τα δικαιολογούν αλλά τα μεταφέρουν ενώνοντας τις άκρες τους με μεγάλες δόσεις σουρεαλιστικών κολάζ και μοτίβων.
Και όπως συμβαίνει πάντοτε, η φόρμα γεννάει περιεχόμενο. Ετσι, εντός αυτού του εργαλείου ανατροπής μαζί με τη σύμβαση της φόρμας ανατρέπεται και η κυρίαρχη ηθική, το status quo, η ίδια η λογική. Ολα τα καθησυχαστικά στοιχεία της ανθρώπινης επιφάνειας. Η γραφειοκρατία και οι δημόσιοι λειτουργοί, οι στρατηγοί και οι γυναίκες που πίνουν τσάι. Ο πατριωτισμός και ο ιμπεριαλισμός, η ησυχία των σαλονιών, το εκπαιδευτικό σύστημα και η γλώσσα των μίντια. Οι ομπρέλες, τα κουστούμια, τα καπέλα bowler, οι στολές της εξουσίας και οι στημένες ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Ολα δημιουργούν μια μίζερη και μουντή καθημερινή τοιχογραφία. Και κάθε σκετς είναι μια επιβεβαίωση πως κάτω απ’ όλες αυτές τις στρώσεις ομίχλης και στάχτης καιροφυλακτεί το εξωφρενικό, το απαράδεκτο και το παράλογο. Οι Python είναι αυτοί που μας το επιβεβαιώνουν και μας το διδάσκουν είκοσι τέσσερις φορές το δευτερόλεπτο.
Περνώντας από τη σειρά στις ταινίες δεν υπάρχει τίποτα που ο τρόπος των Python δεν συμπεριέλαβε. Το επικό παρελθόν και την ιστορία (The Holy Grail), την πίστη και τη θρησκεία (The life of Brian), ακόμα και το ίδιο το νόημα της ζωής (The meaning of life). Γιατί τελικά αυτό που η ομάδα δημιούργησε δεν είναι απλώς εξαιρετικές στιγμές και ατελείωτες ώρες κωμωδίας. Είναι ένας τρόπος θέασης της ζωής και του θανάτου.
Και πέρα από τις αναλύσεις και τα βαρύγδουπα που μόλις έγραψα, οι Monty Python είναι ένα από τα καλύτερα δώρα που μπορεί κάποιος να λάβει στη ζωή του.
