Τα πλαστά έργα γυμνά μπρος στην τεχνολογία

Το παιχνίδι που παίζεται με τις αγοραπωλησίες πλαστών έργων τέχνης είναι τεράστιο καθώς διακυβεύονται δεκάδες εκατομμύρια δολάρια.

H τεχνολογία όμως υψώνει ασπίδα απέναντι στους πλαστογράφους, που μάλλον τα έχουν βρει μπαστούνια και δεν καταφέρνουν, στη συντριπτική τους πλειονότητα, να εξαπατήσουν τους υποψήφιους αγοραστές.

Αυτό επισημαίνει μεταξύ άλλων το αμερικανικό περιοδικό τεχνολογίας Wired τονίζοντας ότι την τελευταία 20ετία οι ειδικοί επιστήμονες ανακάλυψαν στις ΗΠΑ πλαστά έργα τέχνης αξίας 80 εκατομμυρίων δολαρίων. 

Η σημαντικότερη αποκάλυψη έγινε πρόσφατα και αφορούσε έργο ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του κινήματος του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, του δημοφιλέστατου Αμερικανού ζωγράφου Τζάκσον Πόλοκ. 

Οταν ένας πίνακας αξίας πολλών εκατομμυρίων με την υπογραφή του Πόλοκ εστάλη στους ειδικούς της Orion Analytical, μιας εταιρείας η οποία έχει εξετάσει εξονυχιστικά από αρχαία αιγυπτιακά αντικείμενα μέχρι σπάνιες φιάλες κρασιού, ο κορυφαίος της ειδικός επιστήμονας Τζέιμι Μάρτιν έβαλε την υπογραφή σε ένα τρισδιάστατο στερεομικροσκόπιο για να διαπιστώσει στη συνέχεια ότι αυτή είχε παραποιηθεί με τη βοήθεια μιας βελόνας.

Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας το υψίστης ακριβείας τύπου Raman μικροσκόπιό του διαπίστωσε την ύπαρξη του κόκκινου 170, ενός χρώματος το οποίο δεν υπήρχε στην αγορά την εποχή που υποτίθεται ότι είχε φιλοτεχνηθεί ο πίνακας.

Λογικό, καθώς ο πίνακας αποδείχθηκε πλαστός! 

Στις ΗΠΑ πλέον, όταν οι ιστορικοί τέχνης, οι συντηρητές μουσείων ή οι αστυνομικοί υποψιάζονται ότι ένα έργο τέχνης είναι πλαστό καλούν την εταιρεία Orion Analytical καθώς μόνο αυτή μπορεί να «δει» χάρη στην τεχνολογία αιχμής όσα ξεφεύγουν από το γυμνό μάτι.

Η ακριβέστατη πιστοποίηση της εταιρείας για την αυθεντικότητα ενός έργου δεν βασίζεται μόνο στην υψηλή τεχνολογία αλλά και στην ευρύτατη γνώση που διαθέτουν οι επιστήμονές της σε θέματα Ιστορίας της Τέχνης, με αποτέλεσμα να είναι σε θέση να διαπιστώσουν με απόλυτη ακρίβεια κατά πόσο ο πλαστός πίνακας φιλοτεχνήθηκε πάνω σε έναν άλλο, ποια στοιχεία τού προστέθηκαν μετά την αρχική του δημιουργία και φυσικά εάν η υπογραφή του καλλιτέχνη είναι πλαστή. 

Σε ό,τι αφορά τώρα τον επίμαχο πίνακα του Πόλοκ, ήταν μόλις ένα από τα 40 έργα τέχνης τα οποία «δημιούργησε» Κινέζος ζωγράφος στη συνοικία Κουίνς της Νέας Υόρκης τα οποία πουλήθηκαν από τη διάσημη γκαλερί Knoedler μεταξύ 1994 και 2008.

Ο Μάρτιν, μάλιστα, εξέτασε μόνος τους 16 από τους 40 πίνακες εντοπίζοντας σειρά λαθών, όπως υλικά τα οποία δεν υφίσταντο την εποχή που πραγματικά δημιουργήθηκε ο πίνακας, αλλά και ίχνη «περάσματος» με ηλεκτρικό τριβείο.

Η συνολική αξία των 40 πινάκων που εξετάστηκαν και αποδείχθηκαν πλαστοί ξεπέρασε τα 80 εκατομμύρια δολάρια, το μεγαλύτερο ποσό που έχει καταγραφεί ποτέ στις ΗΠΑ. 

Οταν ο Μάρτιν ξεκίνησε την καριέρα του ως συντηρητής έργων τέχνης, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, δεν είχε ακριβώς φανταστεί ότι θα συνεργαζόταν με τους πράκτορες του FBI.

Τότε βέβαια, με την τεχνολογία της εποχής, ο Μάρτιν περιόριζε τη δουλειά του σε συμβουλές προς τα μουσεία για τη συντήρησή των έργων τέχνης τους με τα κατάλληλα υλικά.

Ωστόσο, η εξαιρετικά μεγάλη παρατηρητικότητά του τον κατέστησε μέσα σε λίγα χρόνια έναν από τους κορυφαίους ειδικούς στον εντοπισμό πλαστογραφιών.

Σήμερα, όχι μόνο συνεργάζεται στενά με το FBI, αλλά κάνει και σεμινάρια για τον εντοπισμό πλαστών έργων τέχνης σε πράκτορες της Υπηρεσίας στη Βιρτζίνια. 

«Η δουλειά μου είναι να χρησιμοποιώ την τεχνολογία και να ερευνώ το ιστορικό κάθε έργου τέχνης. Αισθάνομαι υπεύθυνος ως προς τη διάσωση της ιστορίας της Τέχνης και θέλω οι επόμενες γενιές να έχουν ακριβή και πλήρη εικόνα για το ποιοι ήταν οι καλλιτέχνες και τι δημιούργησαν» τονίζει. 

Ωστόσο, επειδή ο Μάρτιν εξετάζει αναλυτικά τη σχέση μεταξύ των πληροφοριών του και του αντικειμένου τέχνης του οποίου καλείται να αποδείξει την αυθεντικότητα και καθώς το αποτέλεσμα της έρευνάς του μπορεί να οδηγήσει σε νομικές διαμάχες, δουλεύει πάντοτε μόνος του.

Επισημαίνει ότι κάθε περίπτωση είναι διαφορετική γι’ αυτό αρκετές φορές αναγκάζεται να επινοήσει δικές του μεθόδους για να λύσει το… μυστήριο.

Καταλήγει δε επισημαίνοντας ότι ακόμη και οι καλύτεροι πλαστογράφοι έργων τέχνης πάντα θα κάνουν ένα λάθος που θα τους προδώσει!

Οπως ένας πλαστός πίνακας του 1932, ο οποίος φιλοτεχνήθηκε από έναν έξυπνο πλαστογράφο με χρώματα τα οποία χρησιμοποιούνταν στη δεκαετία του 1930.

Ο Μάρτιν, ωστόσο, εντόπισε με μικροσκόπιο υψηλότατης ανάλυσης μία λεπτή ίνα πολυπροπυλενίου, υλικού που πρωτοδημιουργήθηκε στη δεκαετία του 1950 και χάρη σ’ αυτήν διαπίστωσε ότι ο πίνακας ήταν πλαστός!