Εκπροσωπούν το πιο… «αιρετικό» πρόσωπο της κωμωδίας, ό,τι δηλαδή είναι πιο κοντά στο ήθος και έθος της αττικής κωμωδίας. Εκπροσωπούν επίσης το πιο σύγχρονο είδος αυτοσχέδιας επιθεώρησης. Έρχονται κατά κανόνα «από τα κάτω».
Είναι αδιαμεσολάβητοι, κερδίζουν δηλαδή με σκληρή δουλειά και υπομονή τελικά το προνόμιο να εντοπίζονται απευθείας από το κοινό στόμα στόμα ή και με τη βοήθεια των social media.
Λένε άβολες αλήθειες και πάντως ωμή την αλήθεια τους χωρίς να αυτολογοκρίνονται.
Κι έτσι δοκιμάζουν απευθείας την ποιότητα της δημοκρατίας μας και της ελευθερίας του λόγου, κάποτε με προσωπικό κόστος και εκδικητικές συμπεριφορές απ’ όσους θεωρούν πως η σάτιρα οφείλει να έχει τα όρια της δικής τους άποψης.
Κι όμως οι πέντε εκπρόσωποι της stand-up με τους οποίους μιλήσαμε σε ένα συμφωνούν: ότι η σάτιρα δεν μπορεί να είναι συστημική και να χτυπάει τον πιο αδύναμο και ότι οφείλει να ελέγχει την εξουσία του δυνατού. Από κει και πέρα οι Κατερίνα Βρανά, Δήμητρα Νικητέα, Μελίνα Κόλλια, Αριστοτέλης Ρήγας, Πάρις Ρούπος είναι πέντε τελείως διαφορετικές περιπτώσεις κωμικών, όσο διαφορετικό είναι το σύμπαν τους αλλά και οι παραστάσεις και τα θέματα που τους απασχολούν. Απόδειξη όσα λένε.
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΒΡΑΝΑ
@katerinavrana
Το να είσαι stand-uper ως ανάπηρη είναι γνήσια πολιτική πράξη
Αν στο στόχαστρο του αστείου είναι ο πιο ευάλωτος, τότε είναι προσβλητικό, χυδαίο και ανεύθυνο. Οταν βάζεις τον εαυτό σου στο στόχαστρο, όλα επιτρέπονται
Η Κατερίνα Βρανά γεννήθηκε το 1977 στην Αθήνα, σπούδασε υποκριτική στο Λονδίνο, εργάστηκε αρχικά στον χώρο της επικοινωνίας και της διαφήμισης κυρίως ως κειμενογράφος και πολύ νωρίς στράφηκε επαγγελματικά στο stand-up στο εξωτερικό, κυρίως στη Βρετανία. Το 2012 μάλιστα αναδείχθηκε ως Best Newcomer στο London Comedy Festival. Ακόμα έως σήμερα έχει διατηρήσει στοιχεία της αγγλοσαξονικής σχολής, με έμφαση στο προσωπικό βίωμα, τον αυτοσαρκασμό και το μαύρο χιούμορ.
Το ατύχημα που είχε τη «βοηθάει» σε αυτό, καθώς έχει κατορθώσει να μεταμορφώσει ένα γεγονός που παραλίγο να της στερήσει τη ζωή σε κομμάτι των παραστάσεών της: εξάλλου, η ζωή της δεν κρύβεται από τη σκηνή. Την ανεβάζει η ίδια επάνω μαζί της και «τα λένε», με τεράστια επιτυχία. Γυρνώντας λίγα χρόνια πίσω, το 2017 (και πάλι Απρίλιος ήταν), ενώ βρισκόταν στη Μαλαισία για παραστάσεις, υπέστη σοβαρή βακτηριακή λοίμωξη. Η κατάσταση εξελίχθηκε σε σηψαιμία και προκάλεσε πολλαπλές επιπλοκές. Νοσηλεύτηκε για μεγάλο διάστημα σε μονάδα εντατικής θεραπείας σε νοσοκομείο της Κουάλα Λουμπούρ, ενώ η σηψαιμία τής προκάλεσε εκτεταμένη βλάβη στο νευρικό σύστημα, προβλήματα κινητικότητας και σοβαρή εξασθένηση του οργανισμού.
«Πήγα να πεθάνω τρεις φορές» έχει δηλώσει. Μετά από χρόνια αποθεραπείας, επέστρεψε στο stand-up, με την ίδια να βρίσκεται σε αμαξίδιο, να έχει επηρεαστεί η όραση και η ομιλία της («μιλάω σαν μεθυσμένη» λέει αστειευόμενη πάντα), ενσωματώνοντας την εμπειρία της ασθένειας στο υλικό της, με θεματικές γύρω από το σώμα, την ασθένεια, την επιβίωση και την κοινωνική στάση απέναντι στην αναπηρία. Ταυτόχρονα, με έναν μοναδικά δικό της τρόπο, κατορθώνει να προσεγγίζει με έξυπνο χιούμορ μια πολύ μεγάλη αλήθεια: πως η κόπωση, ο θυμός και η αίσθηση αδυναμίας δεν είναι παροδικά φαινόμενα, αλλά μόνιμα χαρακτηριστικά της σύγχρονης κοινωνικής εμπειρίας. Διακρίνεται ανάμεσα στους κορυφαίους κωμικούς του πλανήτη. Δίνει δε σπάνια συνεντεύξεις (και για πρακτικούς λόγους), οπότε την ευχαριστούμε θερμά την ίδια και τη συνεργάτιδά της, Βάσω Σωτηρίου, για την ανταπόκριση στο αίτημά μας.
● Πότε κατάλαβες πως το χιούμορ για σένα δεν είναι απλώς επάγγελμα, αλλά ένας τρόπος να σταθείς απέναντι στην ίδια την πραγματικότητα ή/και απέναντι στη βία (λεκτική, αισθητική, πνευματική, σωματική) της πραγματικότητας;
Για μένα το χιούμορ ήταν πάντα τρόπος ζωής, λόγω της οικογένειάς μου, η οποία αντιμετωπίζει τα πάντα με χιούμορ. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την πραγματικότητα και λειτουργεί πιο πολύ ως φίλτρο μέσα από το οποίο βλέπω την πραγματικότητα παρά ως άμυνα ή τρόπος στάσης απέναντι σε αυτήν. Οπότε το ότι είναι και το επάγγελμά μου άμεσα συνυφασμένο με το χιούμορ, την έμπνευση μέσω αυτού, την αναγνώριση και τη μετάδοσή του, την επικοινωνία δηλαδή μέσα από αυτό το υπέροχο κανάλι, είναι το κερασάκι στην τούρτα. Δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να κάνει οτιδήποτε επαγγελματικό που να μην είχε καμία σχέση με το χιούμορ. Πραγματικά, μου είναι αδύνατον.
● Μετά από όλα όσα έχεις περάσει, πιστεύεις πως έχει αλλάξει η σχέση σου με το σώμα σου ή η σχέση των άλλων με το σώμα σου ή ακόμα «κοιτάμε» λοξά την αναπηρία (με το να λυπόμαστε ή να την εργαλειοποιούμε και φυσικά με το να την αρνούμαστε ως κοινωνία);
Αυτή η ερώτηση σηκώνει πολύ μεγάλη ανάλυση. Προσώρας θα πω ότι και βέβαια επηρεάστηκε και άλλαξε η σχέση με το σώμα μου. Πολύ μάλιστα. Και επιφανειακά αλλά και σε βάθος, συναισθηματικά αλλά και ψυχολογικά. Δεν ξέρω πώς ακριβώς έχει αλλάξει η σχέση των άλλων με το σώμα μου καθότι ακόμα εστιάζω στη δική μου σχέση με αυτό και προσπαθώ να βρω ξανά τις ισορροπίες μου. Μερικές φορές όταν σκέφτομαι ότι έχει αλλάξει και των άλλων η στάση απέναντι στο σώμα μου καταλαβαίνω πως, σε αυτήν τη φάση που βρίσκομαι, δεν μπορώ να ξεδιαλύνω αν προβάλλω τις δικές μου ανασφάλειες πάνω σε άλλους ή συμβαίνει το αντίστροφο. Τώρα, ως προς το αν «κοιτάμε» κάπως τους ανάπηρους, είμαι σίγουρη πως ναι. Δεν έχουμε αποδεχθεί την αναπηρία ως κοινωνία, είτε αποφεύγουμε να τη δούμε καν. Και πρακτικά και θεσμικά και συναισθηματικά και δικαιωματικά αν θες. Θεωρώ πως αυτό συμβαίνει λόγω φοβερών ελλείψεων ενημέρωσης, αναγνώρισης, πρόσβασης, υποδομών και υπηρεσιών. Δεν βλέπουμε συχνά άτομα με αναπηρία σε δημόσιους χώρους για να δημιουργηθεί οικειότητα. Κι έτσι έχουμε αυτή την περίεργη αντίδραση. Από άβολη έως επικίνδυνη.
● Τι έχασες (αν έχασες) οριστικά από την «παλιά» Κατερίνα, μετά το ατύχημα, και τι κέρδισες που δεν θα το αντάλλασσες πλέον;
Πω πω… Ειλικρινά δεν ξέρω τι να απαντήσω σε αυτή την ερώτηση. Νομίζω το μεγαλύτερο πράγμα που έχω χάσει είναι την απόλυτη ανεξαρτησία που είχα πριν και την ευκολία τού να μπορώ να λειτουργώ χωρίς να πρέπει να προγραμματίζω. Να μπορώ να ταξιδεύω όποτε θέλω και για όπου θέλω και να μπορώ να ζω για μήνες σε όποια χώρα θέλω, χωρίς δεύτερη σκέψη. Οπότε ανεξαρτησία και ευελιξία – αυτά είναι που έχω χάσει (μεταφορικά και κυριολεκτικά). Εχω κερδίσει ωστόσο μια σταθερή βάση, είμαι τυχερή και κερδισμένη καθώς περιστοιχίζομαι καθημερινά από άτομα που αγαπάω και με αγαπάνε και με προσέχουν και προφανώς έχω κερδίσει και μεγαλύτερη αναγνώριση στην καριέρα μου (αυτό επίσης το λέω μεταξύ σοβαρού και αστείου, αλλά επίσης είναι θέμα μεγάλης συζήτησης). Και προφανώς τη δυνατότητα να φοράω πολύ ψηλά τακούνια για ώρες χωρίς να πονάω καθόλου. Ε αυτό, δεν το αλλάζω!
● Εχεις πει ότι το «κακό χιούμορ» είναι το προσβλητικό χιούμορ. Ποιος το καθορίζει αυτό; Ο κωμικός επί σκηνής; Το κοινό ή ο πιο ευάλωτος στην αίθουσα;
Κατά τη γνώμη μου καθορίζεται από το ίδιο το αστείο. Με το ποιος είναι στο στόχαστρο του αστείου – εκεί κρίνεται αν θα είναι προσβολή ή όχι. Αν στο στόχαστρο του αστείου είναι το πιο ευάλωτο άτομο στην αφήγηση, τότε είναι προσβλητικό, χυδαίο και ανεύθυνο. Δεν διαφωνώ πως μπορείς να κάνεις αστεία για τα πάντα και εννοώ τα πάντα: αναπηρία, θάνατο, βιασμό, για τη μετανάστευση, για τον ρατσισμό. Για θέματα δηλαδή που θεωρούνται ταμπού ή θέλουν πολύ λεπτό χειρισμό.
Ωστόσο ακόμα και με αυτά μπορείς να κάνεις χιούμορ και να βγάλεις γέλιο, ωραίο γέλιο, αλλά! Υπάρχει ένα μεγάλο «αλλά» σε όλα τα παραπάνω: δεν πρέπει στο επίκεντρο του αστείου να είναι τα άτομα που βάλλονται από αυτές τις συνθήκες. Και βέβαια είναι τελείως διαφορετική υπόθεση όταν πρόκειται για αυτοσαρκαστικό αστείο: σαν βάζεις τον εαυτό σου στο στόχαστρο, όλα επιτρέπονται.
● Το stand-up είναι θεατρικό είδος. Ισως και ακόμα πιο δύσκολο από το συμβατικό θέατρο όπως το ξέρουμε. Ταυτόχρονα, είναι και γνήσια πολιτική στάση. Το πιστεύεις αυτό;
Για μένα, ο κύριος στόχος του stand-up comedy είναι να διασκεδάσει, να ψυχαγωγήσει, να κάνει τον κόσμο να γελάσει. Από εκεί και πέρα εξαρτάται από τον ή την κάθε κωμικό που είναι υπεύθυνος/η για το περιεχόμενο της κωμωδίας. Η προσωπική μου εμπειρία είναι ότι το να κάνεις stand-up comedy ως ανάπηρη είναι γνήσια πολιτική πράξη.
ℹ️ Η Κατερίνα Βρανά μόλις ολοκλήρωσε κύκλο παραστάσεων στην Αθήνα, είναι στο εξωτερικό και την περιμένουμε ξανά.
ΠΑΡΙΣ ΡΟΥΠΟΣ
Ποτέ δεν παίζουμε με φόβο
Κάποιοι τον έμαθαν από το περιστατικό με την εκδικητική απόλυσή του από την Pizza Fan μετά από σατιρικά σχόλια που είχε κάνει σε μια παράστασή του και δεν ήταν του γούστου τους -μάλλον ούτε της ιδεολογικής τους απόχρωσης-, αρκετοί ήξεραν τον γραφίστα και, πολύ δημοφιλή έτσι κι αλλιώς, stand-up comedian από πολύ πιο πριν, ευτυχώς…
Ενα μέρος της ελληνικής κοινωνίας άκουσε το όνομα «Πάρις Ρούπος» για λάθος λόγους, τη λάθος στιγμή. Οχι πάντως με δική του υπαιτιότητα. Ηταν τον Σεπτέμβριο του ’25 όταν σε μια παράσταση στον Πολυχώρο Λιπασμάτων Δραπετσώνας, ο ίδιος σχολίασε με τον γνωστό του… «αυθάδη» τρόπο (αυτόν που ξέραμε όσοι τον παρακολουθούσαμε και πιο πριν) την ελληνική σημαία, τους ναζί, τη σφαγή του Μελιγαλά, αλλά και τον ακροδεξιό Αμερικανό Τσάρλι Κερκ. Τα αποσπάσματα που κυκλοφόρησαν στα social media ερέθισαν κυρίως τα «πατριωτικά» αντανακλαστικά του Κωνσταντίνου Μπογδάνου που, παρότι δήλωνε και δηλώνει δημοσιογράφος, δεν δίστασε να ζητήσει δημοσίως την κεφαλή του Ρούπου (και της ελευθερίας της έκφρασης) επί πίνακι και από την Pizza Fan που τον χρησιμοποιούσε σε διαφημιστικά της μηνύματα την άμεση απόλυσή του.
Ακολούθησαν… συνθήκες ακραίας πόλωσης στα social media, φωνές υπέρ ενός απόλυτου «cancel» του κωμικού και άλλες υπέρ του αυτονόητου δικαιώματος της σάτιρας να είναι όσο ελεύθερη και «αιρετική» θέλει. Δυστυχώς τότε ο Ρούπος είδε πράγματι τη συνεργασία του με την πίτσα να καταρρέει, απολύθηκε δηλαδή κι αυτό ήταν ακόμα ένα ανησυχητικό επεισόδιο σε μια σειρά πολλών ανάλογων στοχοποίησης κωμικών για όσα «τολμούν» να πουν. Ο Πάρις Ρούπος βέβαια προϋπήρχε εξίσου αιχμηρός και συνέχισε έκτοτε να κάνει αυτό που ξέρει καλά: σάτιρα σε παραστάσεις stand-up κωμωδίας, όπως, «μετά τα “Δουλίτσα Να Υπάρχει” και “Οχι Μανάδες” που δίκασαν κοινό και κριτικούς» και την πιο πρόσφατη «Κυριλέ».
● Πάρη, γεννήθηκες στη Λάρισα το ’86 νομίζω. Ησουν από μικρός στις παρέες της ατάκας;
Ορθά νομίζεις. Γεννήθηκα εντός της 2ης τετραετίας ΠΑΣΟΚ, όταν είχε ήδη αρχίσει να γίνεται καθεστώς. Δεν ήμουν ο μόνος «αστείος» στην παρέα. Τη γρήγορη ατάκα την έχουν επίσης και οι φίλοι μου, όπως πιστεύω την έχει και αρκετός κόσμος γενικά χωρίς να ασχολείται με την κωμωδία. Η δική μου ιδιαιτερότητα ήταν ότι από μικρός εξέφραζα το χιούμορ και με άλλες διόδους, όπως με ζωγραφιές, κόμικς, ιστορίες και ηχογραφήσεις που έκανα με το μαγνητοφωνάκι. Εκεί βρίσκω περισσότερο ψήγματα για αυτό που κάνω τώρα ως επάγγελμα.
● Τι ήθελες να γίνεις;
Για γραφίστας πήγαινα. Και όντως σπούδασα και δούλεψα σε αυτό για αρκετά χρόνια, και μάλιστα παράλληλα και με το stand-up comedy.
● Πώς ήρθες στην Αθήνα;
Στην Αθήνα ήρθα με το τρένο. Τώρα δεν το παίρνω πια. Προσπαθώ να θυμηθώ γιατί…
● Πότε πέρασες από τα καλλιτεχνικά παρασκήνια (έφτιαχνες και αφίσες νομίζω) στη σκηνή; Ποια ήταν η πρώτη συνθήκη;
Είχα το προνόμιο, λόγω του πρώτου επαγγέλματος, να μπορώ να φτιάξω αμέσως αφίσα για τις παραστάσεις μας, ακόμα και την ίδια ημέρα που την κανονίζαμε. Και συνεχίζω ακόμα φυσικά. Αυτό έλυσε κάπως τα χέρια στο θέμα του promo. Η πρώτη και κλασική συνθήκη για έναν/μία κωμικό που μόλις ξεκινά είναι τα open mics. Δηλώνεις συμμετοχή, δοκιμάζεις, αποτυγχάνεις, παρ’ όλα αυτά περνάς καλά και συνεχίζεις. Ετσι βήμα βήμα χτίζονται το υλικό και η εμπειρία. Θέλει όμως χρόνο. Χρόνια βασικά.
● Υπήρξε μια πρώτη φορά που τόλμησες συνειδητά να πεις κάτι γνωρίζοντας ότι μπορεί και να εξοργίσει κάποιους;
Η κωμωδία δεν λειτουργεί με γνώμονα αν θα εξοργίσει. Συχνά μάλιστα οφείλει και να «εξοργίσει» εντός εισαγωγικών, ακριβώς γιατί λειτουργεί ως κατοπτρισμός των προβληματικών συμπεριφορών μας. Αυτό σημαίνει άλλωστε «στηλιτεύω». Που είναι και κύριο χαρακτηριστικό της κωμωδίας ή της σάτιρας. Οποιος εξοργίζεται από ένα αστείο σημαίνει ότι αναγνώρισε τον εαυτό του σε αυτό, κάτι που το κάνει αυτομάτως εύστοχο.
● Είσαι πάντα alert για κάποια απρόσμενη αντίδραση από κάποιον από το κοινό; Αυτό πώς παλεύεται;
Εχει τύχει, ναι, αλλά ποτέ δεν παίζουμε με φόβο. Δεν είναι συχνό φαινόμενο και θέλουμε να πιστεύουμε ότι όσοι έρχονται στην παράσταση σε ένα βαθμό γνωρίζουν τι θα παρακολουθήσουν.
● Πώς στήνεις μια παράσταση; Πώς αποφασίζεις τη δομή; Και πώς εμπνέεσαι το περιεχόμενο;
Η παράσταση χτίζεται αστείο αστείο, δοκιμάζοντας τα κείμενα σε ξεχωριστές εμφανίσεις μικρότερης διάρκειας ή σε ειδικές βραδιές δοκιμής υλικού. Ενώνοντας εν τέλει τα κείμενα, ακριβώς επειδή υπάρχει ως βάση συγκεκριμένη δομή στο πίσω μέρος του μυαλού, ξεκλειδώνονται μεταξύ τους συνδέσεις και έτσι βγαίνει κάπως μαγικά ένα πιο ενοποιημένο κείμενο, συχνά μάλιστα και θεματικό. Οι ιδέες σε χτυπάνε ακανόνιστα σε τυχαίες στιγμές μέσα στη μέρα εκεί που βαριέσαι στο λεωφορείο ή εκεί που πλένεις τα πιάτα. Και πρέπει να τις σημειώνεις ΑΜΕΣΩΣ, αλλιώς… τα λέγαμε.
● Από τη δική σου ιστορία με τον Μπογδάνο και την Pizza Fan μέχρι τον Ζαραλίκο και την εισβολή της Σταμάτη, αλλά και τον Αδωνη που μήνυσε τον Λαζόπουλο, τα τελευταία χρόνια η σάτιρα φαίνεται να ενοχλεί όλο και περισσότερο ορισμένους… Υπήρχε πάντα το φαινόμενο ή έχει επιδεινωθεί η έλλειψη ανοχής;
Ενα χαρακτηριστικό της εποχής είναι ότι λόγω του ίντερνετ και των social, ο καθένας μπορεί να έχει άμεση πρόσβαση στον ίδιο τον καλλιτέχνη για να διαμαρτυρηθεί. Οι μόνοι που μαζεύονται ακόμα έξω από τα θέατρα είναι οι χριστιανοταλιμπάν γιατί 1. έτσι έχουνε μάθει 2. δεν είναι άνθρωποι ή ηλικίες των social media. Αν παρατηρήσετε, σε εποχές ευημερίας, όπως π.χ. στα 90’s, υπήρχε μεγαλύτερο περιθώριο για «χαβαλέ» και οι άνθρωποι δεν ήταν τόσο στα κάγκελα όσο στην εποχή της κρίσης και της μετακρίσης. Αυτό συμβαίνει γιατί σε δύσκολους καιρούς, ο κόσμος αναζητά τον εύκολο εχθρό, ακριβώς γιατί φοβάται να τα βάλει με τον πραγματικό.
● Αλήθεια, πώς σε επηρέασε τότε αυτή η δημόσια στοχοποίηση; Τι συνέβη έκτοτε;
Ηταν μια απότομη και βίαιη έκθεση πέρα από τον έλεγχό μου και σίγουρα όχι με τον τρόπο ή για τον λόγο που θα ήθελα να είχε συμβεί κάποια στιγμή. Παρ’ όλα αυτά συνεχίζω, όπως και άλλοι συνάδελφοι που έχουν βιώσει αντίστοιχες καταστάσεις, κανονικά τις παραστάσεις, γιατί καμία τέτοιου είδους επίθεση δεν λειτουργεί αποτρεπτικά για το αντικείμενο. Ισα ίσα, αν η κωμωδία σου ενοχλεί τους «κατάλληλους» ανθρώπους, κάτι κάνεις σωστά.
● Η σάτιρα είναι πάντα πολιτική; Υπάρχει συστημική σάτιρα;
Η κωμωδία, ακόμα και όταν φαινομενικά δεν είναι πολιτική, όπως όταν αναφέρεται π.χ. ονομαστικά σε πρόσωπα ή συμβάντα, παραμένει πολιτική. Ενα κοινωνικό σχόλιο ή απλά μια παρατήρηση στην καθημερινότητά μας παίρνει μια θέση γιατί και αυτή ορίζεται από πολιτικές.
Δικές μας προσωπικές ή της εκάστοτε εξουσίας. Η σάτιρα πάντα στοχεύει προς την εξουσία. Οπότε, εκ των πραγμάτων, δεν υπάρχει συστημική σάτιρα. Λέγεται απλά προπαγάνδα.
● Μπορεί να υπάρχει ακροδεξιά σάτιρα;
Η Ακροδεξιά αποτελεί πάντα και ιστορικά δεκανίκι του καθεστώτος. Επίσης η Ακροδεξιά στοχεύει σταθερά στον αδύναμο και στη μειονότητα. Κάτι που δεν κάνει η σάτιρα. Αρα όχι, δεν γίνεται να υπάρχει ακροδεξιά σάτιρα.
● Υπάρχει όριο στη σάτιρα; Κι ακόμα: υπάρχει ένα νοητό εσωτερικό όριο που αν το περάσεις ξέρεις ότι αγγίζεις ευαίσθητα θέματα ή, αντίθετα, αν μπεις σε τέτοια διαδικασία χάνεις το παιχνίδι;
Πρέπει απλά να πάψει να υπάρχει αυτή η ερώτηση. Και αυτή αυτομάτως ήταν και η απάντηση σε αυτήν.
● Εχεις κόψει αστεία στον εαυτό σου;
Βεβαίως. Οταν τα δοκίμασα και δεν πέρασαν ή όταν ήταν συντακτικά ασαφές το πού στοχεύουν. Ως κωμικός, εσύ είσαι ο μόνος που μπορεί να σου κόψεις αστεία.
● Από τον Τραμπ έως τους δικούς μας πολιτικούς, κάποιες φορές ο σύγχρονος σουρεαλισμός (και ο παραλογισμός που σερβίρεται ως «κανονικότητα») μοιάζει να υπερβαίνει τις δυνατότητες της σάτιρας. Εχεις αισθανθεί ποτέ η πραγματικότητα να σε υπερβαίνει;
Η διαφορά είναι ότι όταν συμβαίνει αυτό, ακριβώς επειδή είναι πραγματικότητα και δεν προέρχεται από το φαντασιακό σύμπαν ενός κωμικού ή τη λειτουργία της κωμικής υπερβολής, δεν είναι αστείο. Είναι τρομακτικό.
● Πώς ορίζεις την ελευθερία του λόγου σε μια εποχή που κυριαρχούν τα social media;
Είναι κάπως παράδοξο αυτό που συμβαίνει, γιατί ακριβώς επειδή έχεις τη δυνατότητα για άμεση έκφραση σε διάφορα σημεία, νιώθεις ταυτόχρονα να περιορίζεσαι λόγω της αντίστοιχης άμεσης αντίδρασης από τους αποδέκτες.
● Είναι η «cancel culture» μορφή λογοκρισίας ή κοινωνικής λογοδοσίας;
Η «cancel culture» είναι μορφή υποκρισίας. Και αυτό ισχύει για κάθε πλευρά. Πόσο μάλλον όταν εκείνη αφορά την κωμωδία που συχνά χρησιμοποιεί την ειρωνεία. Που σημαίνει ότι ούτε κυριολεκτεί, ούτε εκφράζει κάποια υπαρκτή άποψη. Είναι φαιδρή, όσο είναι και τρομακτική.
ΜΕΛΙΝΑ ΚΟΛΛΙΑ
@melinakollia
Ο,τι είσαι φαίνεται πάνω στη σκηνή
Λένε πως λέω «λεσβιακά αστεία». Αν πει ένας άντρας για τη σχέση του, αυτό το λέμε κάπως;
Ακόμα ένα νέο κορίτσι γύρω στα 30, μια πανύψηλη γυναίκα (πανύψηλη όμως), με σπουδές στη Βοστόνη και στο Μπέντλεϊ, πάνω στα οικονομικά και την πολιτική θεωρία, με υποτροφία (και μεταπτυχιακά), «γιατί ήμουν άριστη μαθήτρια και έπαιζα καλό μπάσκετ», όπως μας λέει. Ωστόσο η ίδια προτίμησε αντί για μπασκετμπολίστρια ή οτιδήποτε άλλο να γίνει και stand-up κωμικός. Εχει πρωινή δουλειά, είναι από το Περιστέρι, έχει δύο γατιά, είναι ΛΟΑΤΚΙ και σπουδαγμένη (με κανονικά πτυχία), έχει ζήσει στις ΗΠΑ και είναι απλά υπέροχη.
● Το χιούμορ για σένα είναι κυρίως άμυνα, όπλο ή τρόπος επιβίωσης;
Το χιούμορ είναι τρόπος αντιμετώπισης της πραγματικότητας. Δεν αντέχεται έτσι όπως είναι από μόνη της. Νιώθω την ανάγκη να πρέπει να παρέμβω στη ζωή για να μην είναι τόσο αφόρητη. Οσο για το αν είναι «όπλο» το χιούμορ, πίστεψέ με, σίγουρα δεν είναι. Το όπλο είναι όπλο, τέλος. Και σίγουρα δεν είναι ούτε άμυνα – η μολότοφ είναι άμυνα. Το χιούμορ είναι αυτό που μόλις έκανα.
● Το stand-up είναι μορφή θεατρικής τέχνης, αλλά και βαθιά πολιτική επιλογή και ως στάση ζωής και ως επάγγελμα. Ισχύει αυτό για σένα; Και τι σημαίνει αυτό; Το να κάνεις πολιτικό κάθε γέλιο, κάθε σχόλιο, κάθε σου απόφαση για δράση;
Ο καθένας είναι στο έλεος της ηθικής του και τις αντίληψής του σε αυτό το επάγγελμα. Ο,τι είσαι φαίνεται πάνω στη σκηνή. Ακόμα και το πώς θα μιλήσεις για τη γυναίκα σου ή ακόμα και για τον εαυτό σου δείχνει τη στάση σου στην κοινωνία. Ταυτόχρονα, δεν χρειάζεται να κάνουν όλοι πολιτική κωμωδία, ειδικά αν είναι άντρες. Εχουν την επιλογή να μιλάνε για πιο απλά πράγματα οι άντρες κωμικοί, δεν έχουν κάτι άμεσα να λύσουν, κάτι που να τους καίει συλλογικά. Οταν είσαι γυναίκα ή LGBTQ πάνω στη σκηνή, αυτόματα η ίδια σου η ύπαρξη θεωρείται πολιτική πράξη. Και μόνο που υπήρξα και έπαιξα σε μπαρ στην Πετρούπολη, σε καφέ στον Αγιο Νικόλαο στην Κρήτη, σε κινηματογράφο στην Καβάλα, όλο αυτό από μόνο του ήταν κάτι δυσνόητο για τον ελληνικό λαό.
● Υπάρχει κάτι πολύ προσωπικό που δεν έχεις ακόμη τολμήσει να κάνεις υλικό πάνω στη σκηνή;
Τα περισσότερα πράγματα που έχω ζήσει δεν έχουν γίνει ακόμα υλικό. Προσωπικά, ως έφηβη ας πούμε, ήμουν μόνο μπάσκετ και διάβασμα. Γι’ αυτό και δεν καταλαβαίνω πώς είναι δυνατόν να μην αντιμετωπίζεις την κωμωδία ως πρωταθλητισμό: ο πρωταθλητισμός σε μαθαίνει στην πειθαρχία, αλλά και το να παραδέχεσαι τα λάθη σου και να συνεχίζεις με αυτοκριτική – αλλά να συνεχίζεις. Από κει και πέρα, το όνειρό μου και ο στόχος μου είναι να μπορώ κάποια στιγμή να γράψω ένα κωμικό κείμενο για καρέκλες. Εκεί θα παραδεχτώ και η ίδια στον εαυτό μου ότι είμαι καλή κωμικός.
● Πόσο δύσκολο είναι για μια γυναίκα στο stand-up να είναι αιχμηρή χωρίς να της κολλάνε αμέσως ταμπέλες;
Δεν χρειάζεται μια γυναίκα να είναι αιχμηρή για να της κολλήσουν ταμπέλες. Οταν είχα ξυρισμένο μαλλί, με το που ανέβηκα στη σκηνή, για κάποιους αυτό ήταν αιχμηρό, πριν μιλήσω. Σκέψου: Γυναίκα, 1,85, με ξυρισμένο μαλλί, για τι πράγματα μπορεί να μιλήσει, σαν τη βλέπουν πρώτη φορά σε open mic; Ολοι κάτι σκεφτόμαστε γι’ αυτήν.
Αν εγώ άρχιζα να μιλάω για αεροπλάνα, τότε θα φαινόταν σε όλους περίεργο. Οπότε έγραψα τα αστεία σχετικά με τη σεξουαλικότητά μου. Μια κωμικός πρέπει να απαντάει με τα αστεία της στις σκέψεις του κοινού γι’ αυτήν. Αλλιώς δεν την εμπιστεύονται το ίδιο.
Γι’ αυτό και το πρώτο αστείο που λες πάνω στη σκηνή πρέπει να εξηγεί ποια βλέπει ο κόσμος. Αυτό ισχύει για τον καθένα βέβαια. Ο καθένας έχει την ταμπέλα του και από εκεί πρέπει να ξεκινήσει να γράφει αστεία. Απλά, όπου μπαίνει η ταμπέλα «γυναίκα», είναι πιο δύσκολο και κάποιες φορές εξαντλητικό. Πλέον στις παραστάσεις παρατηρώ ξεκάθαρα την αλλαγή ενέργειας από το κοινό με το που ανεβαίνει μια γυναίκα στη σκηνή. Οπως και αν μιλήσω για τη σχέση μου, λένε πως λέω «λεσβιακά αστεία». Αν πει ένας άντρας για τη σχέση του, αυτό το λέμε κάπως; Τι είναι όλα αυτά; Κάπου να προχωρήσουμε λέω… Να κάνουμε καλή κωμωδία, δίχως να υποτιμάμε και δίχως να πολεμάμε κανέναν. Ούτε τον κωμικό, ούτε το κοινό. Μόνο τα κακώς κείμενα.
● Νιώθεις ότι το κοινό συγχωρεί πιο εύκολα έναν άντρα κωμικό όταν γίνεται επιθετικός ή προκλητικός απ’ ό,τι μια γυναίκα;
Οχι μόνο τον συγχωρεί, τον επικροτεί κιόλας! Τον θεωρεί τοπ, τον θεωρεί best of the best. «Τζιμάκο, λείπεις» φωνάζουμε ακόμα όλοι οι αριστεροί. Και πως «ο Σεφερλής είναι ο μεγαλύτερος κωμικός στην Ελλάδα» λένε οι δεξιοί, πως «γεμίζει θέατρα».
● Τελικά, με τα όσα συμβαίνουν στη χώρα, είμαστε για γέλια; Ή απλά για τα μπάζα;
Θεωρώ πως έχουμε έλλειψη φαντασίας σαν λαός, εξαιτίας του τραύματος που φέρουμε. Λυπάμαι πολύ που δεν μπορούμε να σκεφτούμε κάτι καλύτερο για τους εαυτούς μας από το να κάνουμε πολλά λεφτά. Αυτό μας κάνει βαρετούς και μονόχνοτους. Οπότε δεν ξέρω αν θα γελάμε πολύ και θα περνάμε καλά… Για τα μπάζα δεν είμαστε σίγουρα, η συγκάλυψη όμως που έγινε, αυτή ναι. Αυτή ήταν για τα μπάζα.
ℹ️ Η Δήμητρα Νικητέα μαζί με τη Μελίνα Κόλλια συνεχίζουν την παράσταση «Καμικάζι», στο θέατρο Nous (Τροίας 34, Αθήνα, τηλ.: 2108237333), Τετ. 13/5 21.15, Πέμπ. 21/5 21.15, και στην Πάτρα, στο θέατρο Act (Γεροκωστοπούλου 65) την Κυρ. 3/5 στις 19.00. Προπώληση: more.com
ΔΗΜΗΤΡΑ ΝΙΚΗΤΕΑ
@nikiteaa
Ασκώ κοινωνική, πολιτική κριτική
Γεννημένη το 1999, σε πολύτεκνη οικογένεια, με αδελφό στο φάσμα του αυτισμού, η Δήμητρα Νικητέα έχει δηλώσει πως «το άγχος είναι σταθερό στοιχείο της ζωής της». Και έχει καταφέρει να υπάρξει ως πολύ σοβαρή (όχι σοβαροφανής) stand-up κωμικός, κάνοντας διάφορες δουλειές ταυτόχρονα: ξεχωρίζει για κάθε της λέξη και έκφραση προσώπου και σώματος. Απλά διαβάζοντας τι μας απάντησε, θα καταλάβετε για τι κοπέλα μιλάμε: σπάνια περίπτωση ανθρώπου, πόσο μάλλον επαγγελματία κωμικού.
● Σε μια κοινωνία γεμάτη ανασφάλεια, ακρίβεια, βία και ψυχική εξάντληση, ποιον ρόλο μπορεί να παίξει το stand-up; Θεωρείς ότι δρα ανακουφιστικά ή είναι ουσιαστική πολιτική πράξη;
Για κάποιους δεν παίζει κανέναν ρόλο από τα δύο. Υπάρχουν stand-up που βγαίνεις χειρότερος άνθρωπος. Υπάρχουν επίσης κοινά που δεν θέλουν τίποτα καινούργιο. Θέλουν απλά να κάνουν τη βόλτα τους, να ξεχαστούν, να επαληθευτούν, να ταυτιστούν σε επιφανειακό επίπεδο ή να σοκαριστούν με 90’s ταμπού όπως το σεξ. Για εμένα είναι σημαντικό να συμβαίνουν και τα δύο. Αρχικά γιατί δεν βρίσκω λόγο να είμαι πάνω στη σκηνή αν δεν είμαι όχημα συγκίνησης και κριτικής έκφρασης στο υφιστάμενο καθεστώς, σε κάθε ηγεμονία. Η δουλειά μου είναι να σκέφτομαι αυτό που δεν έχει πει ακόμα κανείς. Πώς οι αστροναύτες ταξιδεύουν σε μέρη που δεν έχει φτάσει κανείς; Κάπως έτσι σκέφτομαι πλέον το stand-up: ως εξερεύνηση νοητικών πεδίων που δεν έχω ανακαλύψει ακόμη. Αν ήθελα να ήμουν στη σκηνή για το βάιμπ, την ενέργεια και το ξέσπασμα, τότε θα ασχολούμουν με τη μουσική. Αλλά το stand-up είναι πιο δύσκολο και μου αρέσουν και οι συγγραφικές προκλήσεις, επειδή έχω πρόβλημα και πολύ χρόνο το πρωί…
● Νιώθεις ότι το stand-up είναι από τα τελευταία μέρη όπου μπορεί να ειπωθεί μια άβολη αλήθεια χωρίς διαμεσολάβηση;
Κάθε δημιουργία που δεν έχει εξάρτηση οικονομική από θεσμό/φορέα/εργοδότη και δεν παρουσιάζεται σε πλατφόρμα με ακραίους όρους είναι μέρος να μιλήσεις ελεύθερα. Αυτό μπορεί να είναι και ένας μονόλογος ή μια μικρή θεατρική παραγωγή φίλων στο θέατρο. Αυτό μπορεί να είναι ένα video στο Youtube που να μην παραβιάζει τους όρους του ή ένα τραγούδι. Πλέον η λαϊκή έκφραση γίνεται χωρίς την ανάγκη του παράγοντα (τηλεόραση, ραδιόφωνο, κρατική ενίσχυση, πλούσιος ή διάσημος μπαμπάς) και πολλές φορές αποκτά περισσότερη απήχηση αν δουλέψεις πολύ ή πατήσεις σε υπάρχουσα πολιτισμική κουλτούρα, όπως η underground. Ωστόσο δεν θεωρώ πως το stand-up comedy τα έχει καταφέρει και πολύ καλά στο να είναι μέρος που να ακούγονται άβολες αλήθειες γιατί παίζει αυτολογοκρισία και τα κείμενα διαμορφώνονται βάσει του τι αρέσει στο κοινό. Φανταστείτε πως κρατάμε αστεία που αρέσουν στο κοινό και όχι τόσο σε εμάς. Με άλλα λόγια κάνουμε πράγματα για να επιβιώσουμε… Μόνο το ραπ θεωρώ πως είναι το πιο ελεύθερο είδος σήμερα και μιλάω για το ραπ που έχει πιο συγκρουσιακό χαρακτήρα, σε βαθμό που αντιτίθεται και σε κάθε διαμεσολαβητή, σε κάθε κανάλι μαζικής προβολής.
● Ως γυναίκα στη σκηνή έχεις αισθανθεί ποτέ ότι πριν καν ανοίξεις το στόμα σου πρέπει ήδη να αποδείξεις ότι δικαιούσαι να είσαι εκεί; Να αποδείξεις πως έχεις δικαίωμα στον χώρο που καταλαμβάνεις (κυριολεκτικά και μεταφορικά);
Nαι, ισχύει. Το να είσαι ηλικιακά νέα, straight fem looking, μικροκαμωμένη, γυναίκα, κοινώς «πιτσιρίκα», από μόνο του σε βάζει σε μια υποβαθμισμένη θέση στο συλλογικό υποσυνείδητο. Η αλήθεια είναι ότι για τον περισσότερο κόσμο φαινομενικά δεν υπάρχει πρόβλημα το 2026 να δούνε στην Αθήνα μια νεαρή γυναίκα να κάνει stand-up. Το πρόβλημα ξεκινά όταν μπορούν να δεχτούν τη γυναίκα στη σκηνή μόνο ως «γλυκούλα», «χαμογελαστή», «αγχωμένη», «θύμα» ή ως μια κωμικό που θα μιλήσει για τους πρώην της και για ατυχίες στο σεξ. Προσωπικά αυτοπαρουσιάζομαι τελείως διαφορετικά: ασκώ κοινωνική, πολιτική κριτική με έντονα, δυνατά act out. Αλλά η κυρίαρχη φάση είναι πως: «Ναι, να σου δώσουμε χώρο να μιλήσεις, αλλά μη μας την πεις κιόλας, πόσα δικαιώματα πια!». Γι’ αυτό και πολλές φορές νιώθω πως δεν κάνω κωμωδία, γιατί χρειάζεται να εκπαιδεύσω τη συλλογική ενέργεια, καθώς οι περισσότεροι είναι τρομαγμένοι.
Το αστείο της υπόθεσης είναι πως αν έβλεπαν ακριβώς το ίδιο κείμενο από άντρα θα λέγανε «σωστός»! Είναι τρομακτικό για κάποιους να σπάω το πρόσωπό μου και να κάνω, με γρέζι μπάσα φωνή, τον μπάρμπα. Είναι πρωτόγνωρο. Το χειρότερο, όμως, δεν είναι που έχει χρειαστεί να διεκδικήσω χώρο στη σκηνή – ξέρω ότι ως νέα γυναίκα με κείμενο κριτικής είναι μέσα στον ΚΑΔ μου αυτό.
Το χειρότερο είναι ότι έχει χρειαστεί να διεκδικήσω τον χώρο μου (ανεπιτυχώς τις περισσότερες φορές) ακόμη και στα παρασκήνια με άλλους συναδέλφους (σ.σ. αυτή είναι μια αλήθεια που την έχουμε ακούσει και από άλλες κωμικούς και ισχύει ακόμα και από γυναίκα σε γυναίκα). Είναι πολύ κουραστικό να διεκδικείς την ισοτιμία, την ασφάλεια και την ηρεμία σου πριν βγεις καν στη σκηνή. Σε εξαντλεί. Και στο τέλος βγαίνεις τρομαγμένη, κλειστή, γιατί έχει προηγηθεί ένα μπαράζ μικροσχολίων και μικροκινήσεων που σε έχουν κάνει να νιώσεις άβολα, έως και παρενοχλημένη.
● Τι θεωρείς πιο βίαιο σήμερα: την ανοιχτή καταπίεση ή τη δήθεν προοδευτική υποκρισία;
Η ανοιχτή καταπίεση ποσοτικά είναι σημαντικότερη, οπότε προτιμώ να αφιερώνω το 80% της ενέργειάς μου εκεί. Και συνήθως η προοδευτική υποκρισία έρχεται ως πάρεργο της ανοιχτής καταπίεσης. Βλέπε Ισραήλ: ενώ είναι ξεκάθαρα ένα γενοκτονικό κράτος, έχουν παραχωρήσει πολύ περισσότερα δικαιώματα στους γκέι σε σχέση με άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής και βασιζόμενοι σε αυτό, η κυβέρνηση και όλος ο συντηρητικός δεξιός λαός δίνει το φιλί του θανάτου. «Πήγαινε στο Ιράν να πεις τα αστειάκια σου να δούμε τι θα γίνει», «Αυτοί είναι απολίτιστοι λαοί σε σχέση με το Ισραήλ, που έχει πολύ ισχυρή εκπαίδευση, ερευνητικά κέντρα, ισχυρή οικονομία, Pride και, εντάξει, κάθε τόσο σκοτώνουν και ένα παιδί» – αυτά ακούμε. Κοιτάς το δέντρο και χάνεις το δάσος κι εσύ!
Δεξιός δικαιωματισμός και πολιτιστικό ξέπλυμα παίζουν παντού. Και στην Ελλάδα. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ευεργέτες (Στέγη, «Νιάρχος») στην Ελλάδα, σε άλλη κλίμακα. Το ίδιο συμβαίνει και με κακοποιητικούς καλλιτέχνες, που κάνουν αμάν να συνεργαστούν με γυναίκες με φεμινιστική επιρροή ή με άτομα με αναπηρία ή αρχίζουν τα «αριστερά». Το ίδιο συμβαίνει και με πολύ κοντινούς σου ανθρώπους. Ενώ μιλάνε για ενσυναίσθηση, για φεμινισμό, για ψυχοεκπαίδευση, παράλληλα μπορεί να συνεργάζονται ή να κάνουν παρέα με ανθρώπους που έχουν φερθεί παραβιαστικά, κακοποιητικά, δικαιολογώντας τους, κάνοντας τα στραβά μάτια, βαφτίζοντάς το «προσωπικό ζήτημα» και όχι έμφυλο.
Είναι πολύ δύσκολο να μην έχεις αντιφάσεις σε μια πατριαρχική καπιταλιστική πυρκαγιά. Πρέπει συνέχεια να κάνεις ενδοσκόπηση, να μην έχεις συνεξάρτηση, να χάσεις ευκαιρίες, συμπάθειες, PR, συνεργάτες, και κυρίως να δουλέψεις σκληρά, για να σε πηγαίνει ο κόπος σου μόνο μπροστά. Και παράλληλα αγώνας. Ποιος κάθεται να κάνει αυτόν τον Γολγοθά, όταν υπάρχουν χαραγμένες διαδρομές και πεπατημένες; Στην τελική, πόσους αγώνες να κάνουμε μωρέ;
● Πιστεύεις πως το ελληνικό stand-up έχει ακόμα φόβο απέναντι στην καθαρά πολιτική κωμωδία;
Το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής stand-up σκηνής δεν έχει συγγραφική τόλμη, ανεξαρτήτως αν διαλέγουν πολιτική κωμωδία. Γιατί μπορεί κάποιος να κάνει «πολιτική κωμωδία» και να είναι λαϊκιστική, αντιδραστική φάση 90’s «σκατά στο έθνος», χωρίς κάποια προέκταση συλλογισμού, σεξιστική, ανέμπνευστη, καταγγελτική για τη σοβαροφάνεια και το «αριστερό» γόητρο, και κυρίως όχι κωμωδία. Από την άλλη, έχουμε πολύ καλούς γραφιάδες, ή πολύ καλούς κωμικούς ερμηνευτικά, που αποφεύγουν την πολιτική κωμωδία. Γενικά αποφεύγουν να πάρουν ευθέως θέση για ένα κοινωνικοπολιτικό ζήτημα. Πιθανολογώ για τρεις λόγους, αν και δεν είμαι και στο μυαλό τους:
Πρώτον, φοβούνται να χάσουν μέρος του κοινού τους. Αποφεύγουν τη σύγκρουση, δηλαδή την απώλεια. Η σύγκρουση μπορεί να συμβεί με πολύ μικρά πράγματα πλέον, με τα αυτονόητα, λέγοντας ένα «Καλό είναι να μη γίνεται πόλεμος» κι όξω απ’ την πόρτα. Γι’ αυτό και η Ελλάδα έχει καταφέρει να κάνει τέχνη το αυτονόητο. Φαντάσου να ρίξεις βέλος στην υφιστάμενη κυβέρνηση που το 41% ψήφισε. Αλλοι πάλι φοβούνται να κάνουν πολιτική κωμωδία γιατί φοβούνται να πούνε ότι είναι δεξιοί. Γιατί ξέρουν και οι ίδιοι ότι το να είσαι δεξιός δεν είναι το σωστό. Γι’ αυτό η μεγαλύτερη έγνοια του δεξιού είναι να βγάλει τον αριστερό λάθος: «Σιγά τον αριστερό, τον είδαμε όταν…». Αν μάλιστα το selling point σου είναι το ότι είσαι καλό, λαϊκό, παιδί, από χαμηλή τάξη ή από επαρχία, δεν λες με τίποτα ότι είσαι δεξιός. Ούτε αριστερός. Δεν χαλάς τέτοια συνταγή επιτυχίας. Χαζός είσαι;
Δεύτερον, τοποθέτηση σημαίνει ευθύνη και ευθύνη σημαίνει συνέπειες, και κυρίως οικονομικές. Οταν βγαίνω και στηρίζω μια στάση ζωής, που έχει ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό αξιακό σύστημα, δεν μπορώ την επόμενη μέρα να συνεργαστώ με στοιχηματική εταιρεία, με μια τράπεζα, με έναν που έχει κατηγορηθεί για κακοποίηση ή παραβατική συμπεριφορά.
Μπορείς να το κάνεις βέβαια, δεν σ’ το απαγορεύει κανείς, αλλά κάπου… πρόβλημα. Παράλληλα, αυτή τη στιγμή προωθούμε όλοι τη δουλειά μας στις πλατφόρμες της Meta, η οποία βρίσκεται στην αγορά της Nasdaq. Είναι γνωστό ότι η Meta περιορίζει, αφαιρεί ή μειώνει την ορατότητα περιεχομένου υπέρ της Παλαιστίνης. Προσωπικά εγώ έχω φάει shadow ban δύο χρόνια τώρα, από τότε που έγραφα για το Παλαιστινιακό. Οπότε δεν μιλάς, για να μην καταλήξεις να βλέπουν τα βιντεο-πρόμο παραστάσεών σου τρεις άνθρωποι. Ασε που αν κάνεις πολιτικές τοποθετήσεις (εκτός αν είσαι alt right, center right, βλέπε Mikeius, Nefeli Meg, που εκεί για κάποιο λόγο δεν παίζει ρόλο) οι εταιρείες δεν σε επιλέγουν για να διαφημιστούν. Αυτό είναι γνωστό. Και τρίτον, δεν το κάνουν γιατί δεν τους ενδιαφέρει. Το θεωρούν βαρετό, μη ελκυστικό. Ιδίως η γενιά μου, που ασχολείται με κουλτούρες και esthetics. Δεν υπάρχει κίνητρο να ασχοληθείς με πολιτικά ζητήματα. Δεν βγάζεις λεφτά έτσι, βλέπεις.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΡΗΓΑΣ
Δεν νοείται ακροδεξιά σάτιρα. Είναι ρητορική μίσους
Ηθοποιός και μουσικός εξαιρετικά δημοφιλής από τα live του όπου συνδυάζει τη stand up με τη μουσική, αλλά κι από το εβδομαδιαίο podcast και YouTube show του «Είμαι Υπέρ», ξέρει πώς να κάνει σάτιρα και ταυτόχρονα αιχμηρό πολιτικό σχόλιο
Φυσικά δεν πρωτοτύπησα καθόλου ανακαλύπτοντας τον Αριστοτέλη Ρήγα πρώτα από τα εύστοχα πολιτικά και κοινωνικά του σχόλια στο εβδομαδιαίο «Είμαι Υπέρ», το ούτως ή άλλως εξαιρετικά δημοφιλές podcast και YouTube show του στο οποίο με ψυχραιμία, συγκρότηση και καντάρια χιούμορ, υποσκάπτει κατά κανόνα πολιτικές επιλογές, κοινωνικά φαινόμενα και κακώς κείμενα στην επικαιρότητα, όσο αραδιάζει επιχειρήματα υπέρ τους – με τον μηχανισμό της πλήρους αντιστροφής δηλαδή που αιτιολογεί και τον τίτλο «Είμαι Υπέρ». Οι λάτρεις της stand up, την παρατηρητικότητα, την αιχμηρή κριτική, τα γρήγορα λογοπαίγνια, το έξυπνο χιούμορ του Αριστοτέλη τα ξέρουν βέβαια κι από τις live παραστάσεις του όπου συνδυάζει την παρλάτα με τη μουσική, μιλώντας, παίζοντας κιθάρα και τραγουδώντας ταυτόχρονα ως ένα εκπληκτικά καλοκουρδισμένο πολυεργαλείο που δεν επιτρέπει «κοιλιές» στα προγράμματά του. Να όπως στο «Ιδέα δεν έχω», την τέταρτη προσωπική παράσταση, ένα υβρίδιο μεταξύ stand up και μουσικής κωμωδίας, το οποίο παρουσιάζει αυτό τον καιρό και μέχρι τις 27 Μαΐου όλες τις Τετάρτες στο Καφεθέατρο της Κοδριγκτώνος (2) από τις 9 μ.μ.
Αριστοτέλη, ήσουν από μικρός, στις παρέες, της ατάκας; Ή ήσουν ντροπαλός και εσωστρεφής όπως συμβαίνει με αρκετούς που στρέφονται στην κωμωδία;
Θα έλεγα ότι είχα στοιχεία και από τα δύο. Ημουν ο ατακαδόρος της παρέας, αλλά είχα και έναν εσωτερικό κόσμο στον οποίο υπήρχα με άνεση χωρίς να αποζητώ την προσοχή.
Πώς μπήκε το θέατρο και η μουσική στη ζωή σου;
Τυχαία μάλλον. Δεν είχα τέτοιες προσλαμβάνουσες, δεν με πίεσε κανείς να παίξω μουσική ή θέατρο, το ήξερα κάπου μέσα μου ότι θα μου άρεσε να το κάνω, και, με τον ένα τρόπο ή τον άλλο, έβρισκα πάντα τον δρόμο μου προς τα εκεί, χωρίς προσδοκίες, μόνο για τη χαρά του παιχνιδιού.
Στις παραστάσεις σου το να αφηγείσαι αλλά και να παίζεις μουσική ταυτόχρονα είναι διπλή απαίτηση ισορροπίας. Δύσκολο..
Δεν ξέρω αν φαίνεται δύσκολο – εγώ τουλάχιστον δεν το βιώνω έτσι. Με αναγνώρισε κάποια στιγμή ο παιδίατρος του γιου μου και μου λέει «πολύ δύσκολο αυτό που κάνεις». Γελούσα. Του λέω «κρατάς ζωές παιδιών στα χέρια σου και είναι δύσκολο αυτό που κάνω εγώ;» Η μουσική στη σκηνή είναι για εμένα σαν να φοράω ένα αγαπημένο μου ρούχο στο οποίο νιώθω πολύ άνετα. Η ενασχόλησή μου μ’ αυτήν προηγείται κατά πολύ της ενασχόλησής μου με την κωμωδία. Το γεγονός ότι μπόρεσα να την προσεγγίσω μέσα από το όχημα της κωμωδίας ήταν κάτι που μου έδωσε μεγάλη άνεση να «παίξω» και εγώ επί σκηνής. Περνάω τελικά κι εγώ πολύ καλά μαζί με το κοινό.
Υπήρξε μια πρώτη φορά που να τόλμησες συνειδητά να πεις κάτι που ήξερες ότι μπορεί και να εξοργίσει κάποιους; Πώς αντιμετώπισες τη φυσική συστολή;
Δεν το κάνω ακόμα και τώρα κακοπροαίρετα. Δηλαδή λέω πράγματα και ίσως ορισμένα δεν αρέσουν σε όλους, αλλά δεν το κάνω για να τους εξοργίσω, τα λέω επειδή έχω δίκιο! Συγγνώμη! Η φυσική μου συστολή μάλλον ξεπερνιέται από αυτή τη βαθιά ριζωμένη μου αντίληψη ότι υπάρχει σωστό και λάθος, υπάρχει άσπρο, υπάρχει μαύρο, και μπορούμε εντελώς καλοπροαίρετα να συμφωνήσουμε όλοι σε βασικά πράγματα: στην αξία της ανθρώπινης ζωής, στον ανθρωπισμό και στις αξίες του Διαφωτισμού. Ε, τώρα για τα υπόλοιπα αν κάποιος εξοργιστεί από κάποιο λογοπαίγνιο, εντάξει θα το ξεπεράσω.
Είσαι συχνά πολύ πολιτικός. Πόση ενημέρωση, μελέτη και δουλειά προϋποθέτει αυτό ώστε να φαίνεται κι αυθόρμητο;
Στα επεισόδια του «Είμαι Υπέρ», που βγαίνουν κάθε βδομάδα στο YouTube, παίρνω ξεκάθαρα θέση, ναι. Εχουν αρκετή δουλειά, χρειάζεται έρευνα πριν από τη συγγραφή του επεισοδίου για να μπορώ να έχω τα δεδομένα μου σωστά, να μην είμαι ανερμάτιστος. Συνήθως η έρευνα, η συγγραφή, η βιντεοσκόπηση, το μοντάζ και το ανέβασμα μου παίρνουν περίπου μια ημέρα. Το να φαίνεται αυθόρμητο δεν είναι δύσκολο: σε μεγάλο βαθμό είναι γιατί το συναίσθημα πίσω από τον λόγο είναι προφανές κι είναι δικό μου. Ξέρω ακριβώς τι εννοεί ο συγγραφέας!
Πόσο σε βοήθησε το «Είμαι Υπέρ» σε επίπεδο αναγνωρισιμότητας; Και τι διαφορά έχει η προετοιμασία του από μία live παράσταση;
Το «Είμαι Υπέρ» είναι μια εβδομαδιαία εκπομπή σατιρικού σχολιασμού της επικαιρότητας – υπάρχει εδώ και πέντε χρόνια σχεδόν στο YouTube και στο spotify. Στο podcast μετά το επεισόδιο που ανεβαίνει στο YouTube μιλάω και λίγο πιο ελεύθερα- ήθελα να είναι λίγο διαφορετικό σε σχέση με το βίντεο. Κάθε εβδομάδα παίρνω κάποιο θέμα από τις ειδήσεις και το σχολιάζω, λέγοντας ότι «είμαι υπέρ» αλλά μιλάω ειρωνικά και το σατιρίζω. Με βοήθησε πολύ. Είναι ένα project που ξεπέρασε κατά πολύ τις προσδοκίες μου- οι μισοί άνθρωποι που έρχονται στις ζωντανές μου παραστάσεις έρχονται λόγω αυτού. Για αυτή την εκπομπή γράφω ένα δεκάλεπτο επεισόδιο την εβδομάδα και κάθε φορά το θέμα είναι διαφορετικό, ο μηχανισμός ωστόσο παραμένει ο ίδιος. Είναι διαφορετικό από την παράσταση που παρουσιάζω ζωντανά που έχει διάρκεια δυο ώρες, έχει δύο ίσα μέρη stand up comedy και μουσικής κωμωδίας, παρουσιάζεται σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό και ανανεώνεται ριζικά κάθε δύο χρόνια, με νέα κείμενα και νέο τίτλο. Είναι τελείως διαφορετικό πράγμα η ζωντανή παράσταση, που δουλεύεται εξαντλητικά μέχρι να έρθει στην τελική της μορφή που θα εγγυάται ότι κάποιος θα γελάει για δύο ώρες συνέχεια, από την αρχή ώς το τέλος της.
Από την ιστορία του Ρούπου με τον Μπογδάνο και την Pizza Fun, μέχρι τον Ζαραλίκο και την εισβολή της Σταμάτη αλλά και τον Αδωνη που μήνυσε τον Λαζόπουλο, τα τελευταία χρόνια η σάτιρα φαίνεται να ενοχλεί όλο και περισσότερο ορισμένους…
Ζούμε σε σκοτεινούς καιρούς. Η σάτιρα έχει ένα ρόλο να παίξει σε μια υγιή Δημοκρατία, αυτόν του ελέγχου της εξουσίας. Στη δική μας εποχή, παγκόσμια αλλά και ειδικότερα στη χώρα μας, όπου η εξουσία έχει περιχαρακωθεί συστημικά και ο Τύπος φαίνεται να είναι αναποτελεσματικός στο να την ελέγξει, το μόνο που απομένει είναι η εξωσυστημική σάτιρα και γι’ αυτόν τον λόγο πλήττεται με τόσο μένος.
Υπάρχει συστημική σάτιρα;
Ναι, αλλά δεν λέγεται σάτιρα, λέγεται «bullying». Χαρακτηριστικό της σάτιρας είναι ότι στρέφεται εναντίον του ισχυρού. Οταν εκπορεύεται από τον ισχυρό και στρέφεται εναντίον του ασθενή, λέγεται «τραμπουκισμός». Γι’ αυτόν τον λόγο δεν νοείται και ακροδεξιά σάτιρα. Είναι ρητορική μίσους που αναπαράγει και κανονικοποιεί στερεότυπα, ρατσιστικά, σεξιστικά, ομοφοβικά κτλ.
Και όριο στη σάτιρα υπάρχει;
Το μόνο ουσιαστικό όριο της σάτιρας είναι η αλήθεια της. Από εκεί και πέρα έχει και αυτή κάποιες πεπερασμένες δυνατότητες. Μπορείς να κάνεις σάτιρα και να μιλάς λογικά χωρίς να προσβάλεις, αν ο δέκτης είναι διατεθειμένος να σε ακούσει με βάση τη λογική. Αυτό παρουσιάζει συχνά μια αξεπέραστη δυσκολία γιατί εμείς εδώ πολλά πράγματα δεν τα αντιμετωπίζουμε λογικά αλλά οπαδικά. Τα μαθαίνουμε από τους γονείς μας και δεν τα αμφισβητούμε, τα θεωρούμε θέσφατα, γραμμένα στην πέτρα και εκεί η σάτιρα αντί να προβληματίσει, εξοργίζει.
Από τον Τραμπ έως τους δικούς μας πολιτικούς έχεις αισθανθεί κάποτε η πραγματικότητα να ξεπερνά τη σάτιρα;
Ζούμε στην Ελλάδα το 2026. Προφανώς η πραγματικότητα θα ήταν πάρα πολύ αστεία αν δεν ήταν τραγική. Δυστυχώς όμως η κωμωδία θέλει απόσταση και εμείς τα βιώνουμε αυτά επώδυνα κοντά μας. Φαντάζομαι ότι σε πενήντα χρόνια θα είναι πολύ αστεία όλα αυτά για όποιον τα διαβάζει από την κατάλληλη απόσταση. Από το διάστημα.
Πώς ορίζεις την ελευθερία του λόγου σε μια εποχή που κυριαρχούν τα social media;
Φενάκη. Ελευθερία λόγου δεν νοείται σε ψηφιακές πλατφόρμες ιδιωτικών εταιρειών που είναι φτιαγμένες για άλλους σκοπούς. Είναι τόσο μακριά από την πραγματικότητα η εικόνα των social media ως «το καφενείο του χωριού». Υπάρχει ακραία λογοκρισία. Κι από την άλλη πλευρά η δουλειά μου περιλαμβάνει τη δημόσια έκθεση, βιοπορίζομαι κάνοντας δημόσιες εμφανίσεις και δυστυχώς εξαρτώμαι σε μεγάλο βαθμό από τα social media για την επικοινωνία τους. Όσο σημαντικό είναι το να γράψω και να παρουσιάσω το υλικό μου, άλλο τόσο είναι και το να «βρω» το κοινό μου στο διαδίκτυο. Τα social media στην παρούσα τους μορφή είναι κακό, αδιαμφισβήτητα, αλλά για εμένα δυστυχώς αναγκαίο.
Τι σε φοβίζει περισσότερο; Η εχθρική αντίδραση ή η αδιαφορία;
Περισσότερο με φοβίζει το να ξεπεραστώ από την εποχή μάλλον. Το να μην αφορά κάποιον να ακούσει ό,τι θέλω να πω. Βέβαια στην εποχή που ζούμε, αν το δω λίγο πιο ψύχραιμα, με την Ακροδεξιά να καλπάζει παγκόσμια και την κλιματική κρίση να μας έρχεται, ίσως αυτό να μην είναι και ο χειρότερος φόβος που διαθέτει το κατάστημα.
