Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας [22-28.03.2026]

Η παρουσίαση έργων της Ελένης Πίταρη-Παγκάλου, ασπρόμαυρα σχέδια με μελάνι σε χαρτί, η παράσταση «Αγριος σπόρος» σε σκηνοθεσία Σοφίας Καραγιάννη, στη Θεσσαλονίκη, η προβολή της βραβευμένης μεγάλου μήκους ταινίας Mauthausen με μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση-αδημοσίευτο κείμενο Ιάκωβου Καμπανέλλη, η όπερα «Αννα Μπολένα» του Γκαετάνο Ντονιτσέτι που παρουσιάζεται στη Λυρική Σκηνή και ο «Βυσσινόκηπος» του Αντον Τσέχοφ από το Εθνικό Θέατρο είναι οι προτάσεις μας για την ερχόμενη εβδομάδα.

ΕΚΘΕΣΗ
«Αγγίζοντας τον χώρο» από την Ελένη Πίταρη-Παγκάλου

Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1905, από εύπορη οικογένεια της ελληνικής διασποράς. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η τέχνη, τα ταξίδια και η πρόσβαση στα ευρωπαϊκά μουσεία αποτελούσαν φυσικό μέρος της καθημερινότητας. Η μετεγκατάσταση της οικογένειας στην Αθήνα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και η εγγραφή της στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών το 1926, σε μια εποχή που τέτοιες επιλογές δεν ήταν καθόλου συνηθισμένες για μια νέα γυναίκα, αποκαλύπτουν μια προσωπικότητα αποφασισμένη να διεκδικήσει τη θέση της στον χώρο της τέχνης. Η σύντομη μαθητεία της κοντά στον Νικόλαο Λύτρα και, κυρίως, η ένταξή της στο εργαστήριο του Κωνσταντίνου Παρθένη το 1929, έθεσαν τα θεμέλια για μια εικαστική γλώσσα που θα ισορροπούσε ανάμεσα στον συμβολισμό, τον εξπρεσιονισμό και μια σταδιακή απομάκρυνση από την τυπική αναπαράσταση.

Κατά τη μεταπολεμική περίοδο, η Πίταρη-Παγκάλου συμμετείχε τακτικά σε ομαδικές εκθέσεις, παρουσιάζοντας κυρίως ελαιογραφίες — τοπία, νεκρές φύσεις, πορτρέτα και αλληγορικές σκηνές. Η ίδια αντιλαμβανόταν τη στροφή της προς την αφαίρεση ως οργανική εξέλιξη της «Σχολής Παρθένη» και μιλούσε με αυτοπεποίθηση για τον αυθορμητισμό, την ειλικρίνεια και τη δύναμη του έργου της. Παράλληλα, πραγματοποίησε ατομικές εκθέσεις (πρώτη το 1950 και ακολούθησαν ακόμα τρεις, η μία μάλιστα στη Ρώμη) και συμμετείχε σε σημαντικές διοργανώσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό (σ.σ. το 1963 συμμετείχε στην ελληνική εκπροσώπηση στην 7η Μπιενάλε του Σάο Πάολο και στην 5η Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας), γεγονός που μαρτυρεί την αναγνώριση που απολάμβανε κατά τη διάρκεια της καλλιτεχνικής της πορείας.

Ωστόσο, το πιο ριζοσπαστικό και προσωπικό σώμα του έργου της φαίνεται να αναδύεται τις δεκαετίες του 1960 και 1970 μέσα από τα ασπρόμαυρα σχέδια με μελάνι σε χαρτί. Πρόκειται για έργα που λειτουργούν ως εσωτερικοί χάρτες: φανταστικοί χώροι, υβριδικές μορφές και επαναληπτικά μοτίβα οργανώνονται σε συνθέσεις υψηλής έντασης. «Η παρούσα έκθεση στο The Breeder, σε συνέχεια της ατομικής παρουσίασης των σχεδίων της Ελένης Πίταρη-Παγκάλου στο ΕΜΣΤ το 2024, λειτουργεί ως μια στοχευμένη επαναπροσέγγιση της πρακτικής της, η οποία κινήθηκε πέρα από τις κυρίαρχες αφηγήσεις της νεοελληνικής τέχνης. Η συγκεντρωτική αυτή παρουσίαση αποκαλύπτει μια καλλιτέχνιδα με σαφή ταυτότητα και ένα αυτόνομο και συνεκτικό σώμα έργου, της οποίας η συμβολή μπορεί πλέον να επανενταχθεί με αξιοπιστία στον ευρύτερο χάρτη της νεοελληνικής ζωγραφικής» όπως σωστά αναφέρει η κ. Αννα Μυκωνιάτη, ιστορικός Τέχνης – επιμελήτρια, ΕΜΣΤ.

● Στην γκαλερί «The Breeder – Feeder» (Ιάσονος 45, τηλ. 2103317527, thebreedersystem.com), Τρ.-Παρ. 11.00-19.00, Σάββ. 11.00-15.00. Εως 9/5.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
«Αγριος σπόρος»

Οι Ηλίας Βαλάσης, Δημήτρης Μαμιός και Ανθή Σαββάκη μεταφέρουν τις εξαιρετικές ερμηνείες τους πάνω στο έργο του Γιάννη Τσίρου «Αγριος σπόρος», πάντα σε σκηνοθεσία Σοφίας Καραγιάννη, στη Θεσσαλονίκη. Ενα έργο που έχει αφήσει τη σφραγίδα του στο νέο ελληνικό θέατρο, καθώς επαναφέρει τον «Προμηθέα» ως τον διπλανό μας, δικό μας άνθρωπο.

● Τετ., Πέμπ. 15, 16, 22 & 23/4, στις 21.00, στο Artbox Fargani Theater (Αγίου Παντελεήμονος 5, τηλ. 2310208007, Θεσσαλονίκη).

ΣΙΝΕΜΑ
«Mauthausen»

Η βραβευμένη μεγάλου μήκους ταινία Mauthausen, με μουσική Μίκη Θεοδωράκη και ποίηση-αδημοσίευτο κείμενο Ιάκωβου Καμπανέλλη παρουσιάζεται μαζί και τη βραβευμένη μικρού μήκους ταινία ΙΝΤΕ8Λ, και πάλι σε σκηνοθεσία Αρίσταρχου Παπαδανιήλ και Γιάννη Χλεμπάκου, που αποτελεί το τελευταίο κινηματογραφικό έργο με μουσική Μίμη Πλέσσα.

● Κάθε μέρα (και Σαββατοκύριακο) στις 19.20, στο σινεμά «Αθήναιον (λεωφ. βασιλίσσης Σοφίας 124).

ΟΠΕΡΑ
«Αννα Μπολένα»

Η «Αννα Μπολένα» του Γκαετάνο Ντονιτσέτι παρουσιάζεται στη Λυρική Σκηνή, σε μουσική διεύθυνση Ζακ Λακόμπ και σκηνοθεσία Θέμελη Γλυνάτση. Στον ρόλο του τίτλου ντεμπουτάρει η νεαρή υψίφωνος Μαρία Κοσοβίτσα. Η όπερα γράφτηκε από τον Ντονιτσέτι μέσα σε έναν μήνα, ενώ μετά το 1830 «επανήλθε» χάρις στην ερμηνεία της Κάλλας το 1957.

● Στην Εθνική Λυρική Σκηνή, Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (Λεωφ. Συγγρού 364, Καλλιθέα). Πληροφορίες/κρατήσεις: nationalopera.gr

ΚΑΡΠΑΘΟΣ
«Βυσσινόκηπος» από Εθνικό

Το Εθνικό Θέατρο γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου με ζωντανή σύνδεση από την Κεντρική Σκηνή του Κτιρίου Τσίλερ στην Κάρπαθο, παρουσιάζοντας τον «Βυσσινόκηπο» του Αντον Τσέχοφ, σε διασκευή και σκηνοθεσία Εκτορα Λυγίζου. Σε ζωντανή αναμετάδοση μέσω του site του Εθνικού.

● Παρ. 27/3, στις 20.00, www.n-t.gr.