Ο Ευτύχης Μπιτσάκης ως Κώστας Πολίτης, με αφετηρία τα Μαθήματα Ατομικής και Πυρηνικής Φυσικής του Παπαπέτρου και τη Φιλοσοφία της Νεότερης Φυσικής του Κιτσίκη, που άνοιγαν τον δρόμο προς τη διαλεκτική προσέγγιση της κβαντομηχανικής, ωθείται στην αναζήτηση των απαρχών της «διαλεκτικής φύσης». Η ογκώδης σύνθεση «Φυσική και Φιλοσοφία» (1965), καρπός της πολυετούς τριβής του με τη φιλοσοφική αποτίμηση των δεδομένων της νεότερης Φυσικής (ορισμένα τμήματα του βιβλίου είχαν δημοσιευθεί σε πρώτη μορφή στην «Αυγή» και στα περιοδικά «Καινούργια Εποχή» και «Σύγχρονα Θέματα»), αποσκοπεί στην «υλιστική» διερεύνηση των θεωριών της σχετικότητας και των quanta και επομένως στην αναίρεση των ιδεαλιστικών τους ερμηνειών, εμμένοντας στην οντολογική διάσταση των επιμέρους προβλημάτων.
Με τους επάλληλους κύκλους σπουδών του, ο Μπιτσάκης εμπλουτίζει εμφανώς τις θεωρητικές του αντιλήψεις, μεταβαίνοντας από την ειδική έρευνα προς τη φιλοσοφική γενίκευση και εντασσόμενος μέσω του Vigier και του Bohm στη «ρεαλιστική» παράδοση των Einstein, de Broglie και Lanvegin. Με την ίδια σαφήνεια στην απόδοση των νοημάτων, συνθέτει την πρώτη διδακτορική διατριβή του, στην οποία η συγχρονισμένη ανάπλαση των «οντολογικών» διερευνήσεων συμπληρώνεται με τις αντίστοιχες «γνωσιολογικές».
«Η διαλεκτική αντίληψη της φύσης και της κοινωνίας αναπτύσσεται αξιοποιώντας το γίγνεσθαι των επιστημών και το σύνολο της κοινωνικής πρακτικής» | «Δρόμοι της διαλεκτικής» (2004)
Στη γαλλική επιστημονική κοινότητα, που εμπνέεται από τον μαρξισμό και συντάσσεται –άμεσα ή έμμεσα– με την πολιτική του Κ.Κ. Γαλλίας, δεν είχε μειωθεί η ακτινοβολία του Λένιν, και ήδη ο Γκαροντί, στη «Β΄ εβδομάδα σύγχρονης σκέψης», είχε υπογραμμίσει την ανάγκη να επαναληφθεί ό,τι αυτός επιτέλεσε με τον υλισμό και εμπειριοκριτικισμό για τη Φυσική του καιρού του. Ηταν επόμενο η διατριβή αυτή και οι προδημοσιεύσεις της στην Pensée να συμβάλουν στην ανανέωση των συζητήσεων για την έγκυρη θεμελίωση της «διαλεκτικής της φύσης».
Ο Μπιτσάκης ήταν το πρώτο ηγετικό στέλεχος της Κομμουνιστικής Αριστεράς που εκλέγεται καθηγητής Πανεπιστημίου. Από την άλλη πλευρά, υπήρξε, από τη θέση του πρώτου προέδρου, κύριος συντελεστής στην εδραίωση του νόμου 1268, αποκλείοντας τυχόν υπονομεύσεις του εκ των ένδον και ευνοώντας την καταγραφή των σημείων εκείνων που θα έπρεπε να συζητηθούν από την αρχή.
Ο Μπιτσάκης ως δάσκαλος και ερευνητής έδωσε το παράδειγμα ενός δρώντος διανοουμένου, που με μαχητικό τρόπο προσεγγίζει και αναλύει τη φιλοσοφική θεματική, επιμένοντας στην εξακρίβωση των διασυνδέσεών της με την περιβάλλουσα κοινωνική πραγματικότητα και συναρτώντας την ερμηνεία της τελευταίας με την αλλαγή της.
Ο Μπιτσάκης, διδάκτωρ της Φιλοσοφίας από το 1972 και Docteur des Lettres από το 1976, κατά τη διάρκεια της δωδεκαετούς σταδιοδρομίας του στο πανεπιστήμιό μας επιτέλεσε πολυσχιδές έργο, που θα μπορούσε συνοπτικά να επιμερισθεί στις εξής πτυχές, εκτός από το διοικητικό έργο που μνημόνευσα ήδη:
■ Δίδαξε στους φοιτητές των τριών Τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής (καθώς και σε φοιτητές των άλλων Σχολών) τα μαθήματα Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Φιλοσοφική Ανθρωπολογία, Οντολογία και Επιστημολογία-Ιστορία των Επιστημονικών Ιδεών.
■ Ανέλαβε, στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών του Τομέα Φιλοσοφίας, το φροντιστήριο της Συστηματικής Φιλοσοφίας και παρακολούθησε, επίσης, την εκπόνηση πληθώρας διδακτορικών διατριβών, τις περισσότερες φορές ως επιβλέπων.
■ Μετείχε με ανακοινώσεις σε ελληνικά ή διεθνή συνέδρια που πραγματοποιήθηκαν σε πόλεις του εξωτερικού (Μπάρι, Γκντανσκ, Τζαμάικα, Μοντάνα, Παρίσι, Βουδαπέστη, Ουρμπίνο, Στρασβούργο κ.λπ.) και οργάνωσε, ως πρόεδρος της οικείας επιτροπής, σειρά Διεθνών Συναντήσεων Επιστημολογίας.
■ Δημοσίευσε αυτοτελώς εικοσάδα βιβλίων, ενώ μικρότερες εργασίες έχουν περιληφθεί σε ελληνικά ή ξένα περιοδικά («Filosofski Nauki», «Foundations of Physics», «Paradigmi», «Pensée», «Physics Essays», «Science and Society», «Scientia» κ.λπ.) καθώς και σε συλλογικούς τόμους.
■ Εδωσε πλήθος διαλέξεων και ομιλιών (αρκετές πραγματοποιήθηκαν στην πόλη μας, τα Ιωάννινα), αρθρογράφησε στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο και από το 1992 εγκαινίασε την έκδοση του περιοδικού «Ουτοπία».
Συνολικά (2023), ο Ευτύχης Μπιτσάκης, με την προσήνεια που τον χαρακτηρίζει και το πολιτικό ήθος που διέπει την κατανόηση των υποχρεώσεών του, μας έδωσε και συνεχίζει να μας δίνει το παράδειγμα για την προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας, τη φροντίδα για τη θεματολογική και μεθοδολογική ανανέωση των επιστημών, την τριβή της φιλοσοφικής σκέψης στη δύσβατη κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα και τη διακρίβωση της συμβολής του Πανεπιστημίου στη διαμόρφωση των πτυχών της κοινωνικής συνείδησης και στην ανάτηξη των νοοτροπιών.
* Ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
** Συνέταξα την εισήγηση για να ψηφισθεί ομότιμος (1994) ο Ευτύχης Μπιτσάκης. Προσθέτω ότι επιμελήθηκα τον τόμο: Τομέας Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, «Φιλοσοφία, επιστήμες και πολιτική. Συγκομιδή προς τιμήν του ομότιμου καθηγητή Ευτύχη Μπιτσάκη», Αθήνα, «Τυπωθήτω», 1998, 527 σελίδες. Κατά την τελευταία περίοδο των θερινών μας «διακοπών» στην Κω, δεν μπόρεσα να μελετήσω ό,τι γράφτηκε για τον νεκρό συνάδελφό μας και φίλο
