Από τις εκδόσεις «Εύμαρος» μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο «Ο Σωτήρης Πέτρουλας μέσα από τα χειρόγραφά του». Το κύριο περιεχόμενό του είναι τα χειρόγραφα του Σωτήρη Πέτρουλα, άλλα αδημοσίευτα και άλλα λησμονημένα εδώ και χρόνια. Το βιβλίο αποτελεί έναν ελάχιστο φόρο τιμής στα 60 χρόνια από τη θυσία του Πέτρουλα και μια συμβολή στη γνωριμία της νέας γενιάς με την πολύπλευρη προσωπικότητα και την κληρονομιά του. Περιλαμβάνει ακόμα ένα μέρος τεκμηρίων με φωτογραφίες, ποιήματα και κρίσεις συγχρόνων του για τον Πέτρουλα και συμπληρώνεται με μια κατατοπιστική Εισαγωγή του Γιώργου Βοϊκλή και ένα κριτικό Επίμετρο του Χρήστου Κεφαλή, που συνυπογράφουν την έκδοση.
Ακολουθούν το άρθρο του Πέτρουλα «Οι νέοι και τα ιδανικά» και μερικά ακόμα αποσπάσματα κειμένων του.
Οι νέοι και τα ιδανικά
Τοποθετούμενος ο άνθρωπος ο νέος μέσα σ’ ένα συγκεκριμένο περιβάλλον, δέχεται τις επιδράσεις του που συντείνουν στη διαμόρφωση του ειδικού περιεχομένου της συνείδησής του.
Μέσα στη συνείδηση του ανθρώπου δημιουργούνται εκτός των εννοιών που αντιστοιχούν σ’ ένα συγκεκριμένο πράγμα (ατομικές) και άλλες που δεν αντιστοιχούν σ’ ένα πράγμα, αλλά σ’ ένα σύνολο πραγμάτων, που βρίσκονται σε μια κινητική κατάσταση μέσα στη ζωή. Τέτοιες έννοιες είναι: Ευτυχία, καλοσύνη, αγαθό, ιδανικό και άλλες. Συνήθισαν να καλούν τις τέτοιες έννοιες πνευματικές οντότητες και συμφωνούμε όταν δεν αρνούμαστε το υλικό αντίστοιχό τους που υπάρχει στην υλική πραγματικότητα.
Οι αντιλήψεις που αποχτάει ο άνθρωπος για το καλό, το ηθικό, για τον χαρακτήρα της ζωής, κ.λπ. συντείνουν στην διαμόρφωση των ιδανικών του, μέσα στα οποία εναποθέτει τις ελπίδες του, ξέρει πως στην κυριάρχησή τους θα βρει την ευτυχία του. Προεκτείνει λογικά τα στοιχεία που του δίνει η πραγματικότητα, συλλαμβάνει την μελλοντική πορεία, εναποθέτοντάς την στα ιδανικά του, τα προσαρμόζει σύμφωνα μ’ όλα αυτά.
Ετσι το ιδανικό γίνεται μια πνευματική οντότητα, μια έννοια σύνθετη που ξεκινάει από τη συγκεκριμένη ζωή τ’ ανθρώπου και φτάνει στο διαγραμμένο απ’ τις αντιλήψεις του μέλλον, καταλύει την ερμητικότητά του και τον κάνει να παλεύει για την κυριάρχησή του.
Οι νέοι άνθρωποι που πρωτομπαίνουν να υπηρετήσουν ένα κοινωνικό σκοπό, θα πρέπει πρώτα να κοιτάζουν αν στην πραγμάτωσή του πετυχαίνεται η κοινωνική ικανοποίηση, και αν όχι, να στρέψουν το βλέμμα τους στην ανεύρεση και την άρση των κοινωνικών αιτίων που μπαίνουν εμπόδιο.
Σήμερα ο νέος έχει να κάνει με κοινωνικούς σκοπούς, με κοινωνικά ιδανικά που τείνουν να πάρουν το χρίσμα του πανανθρώπινου. Αν θέλει να τα υπηρετήσει, οφείλει να παλέψει για την χειραφέτηση των συμφερόντων της εκμεταλλευόμενης μάζας που ογκούται συνεχιστικά, που είναι η υλική δύναμη εξέλιξης της κοινωνίας, που είναι ακριβώς η παραγωγός όλων των ανθρώπινων αξιών.
Χαρακτηρίζουμε κάτι σαν πανανθρώπινο αγαθό όταν αποβαίνει καλό για όλους, και δεδομένου ότι η υλική παραγωγή καθορίζει την ανάπτυξη της κοινωνίας, δεν μπορεί παρά να διεκδικούν το χρίσμα του πανανθρώπινου τα ιδανικά και οι ενέργειες που αποβαίνουν προς όφελος της κοινωνικής παραγωγής.
Στις σημερινές επιδιώξεις, ελπίδες, ιδανικά των ανθρώπων, τους λείπει η λογική τους βάση και γίνονται ουτοπίες στον βαθμό που αυτά στενεύουν σε πλάτος με έσχατη κατάληξη τον εγωκεντρισμό του ατόμου. Επειδή σε πολλούς αυτό συμβαίνει σήμερα (για λόγους που εκθέσαμε πιο μπροστά) κάνει εκείνους που καταλαβαίνουν τον λογικό χαρακτήρα της ζωής να κινούνται με κατεύθυνση την ιδεολογική χειραφέτησή τους και την εναπόθεση στη συνείδησή τους, ιδεών και ιδανικών πανανθρώπινων απότοκων της σημερινής οικονομικής πραγματικότητας, όλοι αυτοί (πρέπει νάμαστε και μεις μαζί τους) τρέφουν τις ελπίδες τους και την χαρά τους σε κείνη την κοινωνική τάξη που μάχεται βουβά για την ζωή και παίρνουν κάποιο καταλυτικό ρόλο μέσα της, στην ανύστερη προσπάθεια να επιστημονικοποιηθεί η βουβή της πάλη, να βρει την διέξοδο που ορίζει η αντικειμενική κατάσταση, την ιστορική διέξοδο που σημαδεύει την πανανθρώπινη εξίσωση.
Εμείς η γενιά που ανεβαίνει πάνω σε τούτες τις υλικές συνθήκες ζωής, που σημαδεύουν το πέρασμα στην πανανθρώπινη ένωση, πρέπει πρώτα να σπάσουμε τις φυλακές του «εγώ» μας που κρατάνε μηδενισμένο τον άνθρωπο στην πλήρη του απομόνωση. Δεν θα υπηρετήσουμε την ίδια νεκρή δύναμη που άλλοι υπηρέτησαν βουβά χωρίς ποτέ να ζήσουν. Θ’ αρνηθούμε να κυλίσουμε κι εμείς στα σκοτεινά υπόγεια που σαπίζουν τα πτώματα των περασμένων. Η πραγμάτωση του ιδανικού μας προορισμού σαν νέα γενιά μέσα στις υλικές συνθήκες που δεν κόπιασε νάχει βρίσκεται στην εξυπηρέτηση των πανανθρώπινων ιδανικών. Σήμερα, οι υλικοί δείκτες σημαδεύουν το πέρασμα στην πανανθρώπινη ένωση. Ολοι μαζί σαν ανθρώπινες συνειδήσεις θα σημαδέψουμε το πέρασμα των ιδεολογικών δειχτών εκεί που ορίζει η ζωή και που τώρα μένουν καρφωμένοι σε μια νεκρή ιδεολογία.
Εξυπηρετώντας τον ιδεολογικό σκοπό θα ζήσουμε γράφοντας με φωτεινά γράμματα την ιστορία μας. Προσφέροντας στον βωμό της ανόδου τους καρπούς των μόχθων μας θ’ ανακαλύψουμε τις μυστικές πηγές της ζωής για να τρέχουν χαρούμενα μέσα μας τα ρυάκια της ευτυχίας.
Σήμερα δεν υπάρχει έλλειψη ιδανικών. Υπάρχει έλλειψη συνειδητοποίησής τους. Τα ιδανικά που προκύπτουν από την προλεταριακή ιδεολογία είναι ζωντανά και παντοδύναμα, αυτά πρέπει να διαδώσουμε.
Εκείνοι που έστω και λίγο συντείνουν σ’ αυτήν την ιστορική προσπάθεια είναι οι πραγματικοί αθλητές της ζωής σ’ ένα απ’ τα τολμηρότερα αγωνίσματα που σημαδεύει την μεγαλύτερη νίκη όλων των αιώνων. Την απελευθέρωση του ανθρώπου. Με το πέρασμα των ανθρώπων εκεί, ανοίγει στο βιβλίο της ανθρώπινης ιστορίας η πρώτη φωτεινή του σελίδα.
* Από την μπροσούρα «Αφιέρωμα στον Σωτήρη Πέτρουλα», Αθήνα 1965, σελ. 53-55.
Απανθίσματα
■ Για τη στάση ζωής του αγωνιστή
Δεν υπάρχει για τον αγωνιστή διάκριση μεταξύ υποκειμενικής και αντικειμενικής ζωής. Δεν μπορούμε συνεπώς να λέμε: Αυτές τις ώρες αφιερώνω στο άτομό μου, αυτές στον αγώνα. Ατομο και αγώνας έγινε αδιάσπαστη ενότητα, τόσο που αφαίρεση του αγώνα σημαίνει αφαίρεση της ζωής μας.
■ Για την αφηρημένη τέχνη
Κάθε διαμαρτυρία ενάντια στην αφηρημένη τέχνη –αν εξαιρέσεις τις παραποιήσεις της– για να είναι σωστή δεν πρέπει νάναι διαμαρτυρία για την πλήρη άρνησή της, αλλά για το προβάδισμά της από τις σύγχρονες απαιτήσεις, από τη σύγχρονη ευαισθησία των ανθρώπων… Οι υποκειμενικές προϋποθέσεις για την κατανόηση ενός έργου τέχνης καθορίζονται ώς ένα βαθμό από την ίδια την επίδραση των καλλιτεχνημάτων πάνω στους ανθρώπους. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε ποτέ. Οταν το έργο έχει προβαδίσει από την ανθρώπινη ευαισθησία χρειάζεται επιστροφή σε αντικειμενικότερους τρόπους έκφρασης των νοημάτων.
■ Θεωρία και πράξη
Η θεωρία είναι ακριβώς η μεταφορά της πράξης στις σφαίρες του ιδεατού, όπου εκεί απομονώνεται, καθαρίζεται από τα «τυχαία» στοιχεία, ή τα ασήμαντα που μας σκοτεινιάζουν την πράξη και μας αποπλανούν στην εμπειρική εξέταση και διασπάται για να αναλυθεί και εξεταστεί και έπειτα ξανασυντίθεται και κατεβαίνει στην πράξη, στην οποία οδηγεί και η οποία είναι το κριτήριο της αλήθειας… Η έλλειψη θεωρητικής κατάρτισης οδηγεί σε σφάλματα δράσης, γιατί, στο τέλος-τέλος, η θεωρία δεν κάνει τίποτ’ άλλο παρά την ίδια τη δράση να εξετάζει, να αλληλοσυσχετίζει, να καθοδηγεί. Δεν είναι κάτι απ’ έξω, αλλά η ίδια η δράση εξετασμένη στην πορεία της, την αλληλεπίδρασή της και το σκοπό που οδηγεί.
