«In Minor Keys» («Στις Ελάσσονες Κλίμακες») είναι ο τίτλος και το θεματικό πλαίσιο της επικείμενης 61ης Μπιενάλε Τέχνης της Βενετίας (Μάιος-Νοέμβριος 2026), που συνέλαβε η, γεννημένη στο Καμερούν αλλά μεγαλωμένη στη Ζυρίχη, επιμελήτρια τέχνης Koyo Kouoh. Θα ήταν μάλιστα και η πρώτη γυναίκα από την Αφρική που θα διηύθυνε και θα επιμελούνταν τη σημαντική διοργάνωση, αν δεν πέθαινε πρόωρα τον περασμένο Μάιο από καρκίνο.
Οι διοργανωτές αποφάσισαν παρ’ όλα αυτά η έκθεση να παραμείνει πιστή στο επιμελητικό πλαίσιο και στη σύλληψη εκείνης που θεωρούνταν μοναδική στην παναφρικανική προσέγγιση των εικαστικών. Ετσι, πιστή στη σύλληψή της, η επόμενη Μπιενάλε μεταφέρει την έννοια της ελάσσονος κλίμακας στη σύγχρονη τέχνη επιχειρώντας να εξερευνήσει «τα μικρά, αδιόρατα και ευαίσθητα πεδία όπου λειτουργούν οι «ελάσσονες κλίμακες” […], να αντλήσει από τη μουσική αλληγορία της ελάσσονος κλίμακας, όπου δεν υπάρχει μόνο μελαγχολία και λύπη, αλλά και χαρά, παρηγοριά, ελπίδα και υπέρβαση» και να συγκροτήσει «μια μορφή σιωπηρής, ποιητικής αντίστασης μέσω της σύγχρονης τέχνης, δίνοντας έμφαση στη συλλογικότητα, στη φροντίδα και στην αναζήτηση της ψυχικής και αισθητηριακής σύνδεσης». Η αλληγορία της μουσικής ελάσσονος κλίμακας «εδώ λειτουργεί σαν υπόμνηση ότι ακόμα και σε δύσκολους καιρούς η τέχνη μπορεί να κρατά ρυθμό, ψίθυρο, αντίσταση και παρηγοριά» αναφέρεται στο σκεπτικό.
Την περίοδο που μία από τις ιστορικότερες διοργανώσεις σύγχρονης τέχνης στον κόσμο οργανώνει το πρόγραμμά της γύρω από την έννοια του ελάσσονος, δεν μπόρεσα ν’ αποφύγω τη σκέψη πώς η 1η Μπιενάλε της Γάζας με έργα Παλαιστίνιων καλλιτεχνών που προσπαθούν να επιβιώσουν και παρ’ όλα αυτά δημιουργούν στη φλεγόμενη Λωρίδα διαχέεται σε 14 «περίπτερα ανά τον κόσμο», συμπεριλαμβανομένης, όπως θα διαβάσετε σ’ αυτό το τεύχος των «Νησίδων», της Ελλάδας, όπου τον ρόλο του «ελληνικού περιπτέρου» ανέλαβε ο χώρος πολιτισμού «Λόφος art project» στην Κυψέλη. Η αντίστιξη, δυστυχώς, είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Υπάρχει τέχνη που δεν έχει περιθώριο να λειτουργεί στην ελάσσονα κλίμακα, ούτε να αντλεί χαρά, παρηγοριά, ελπίδα και υπέρβαση. Φτιάχνεται βιαστική, σε συνθήκες πανικού, μέσα σε σκηνές, πάνω σε κούτες ανθρωπιστικής βοήθειας με υπολείμματα καφέ ή κάρβουνο, από δημιουργούς που δεν έχουν την πολυτέλεια της μελαγχολίας γιατί δεν γνωρίζουν αν το επόμενο 24ωρο θα ζουν. Αυτοί οι καλλιτέχνες επιστρέφουν την τέχνη σε μια αρχετυπική λειτουργία της: αυτήν της απολύτως αναγκαίας, σχεδόν κατεπείγουσας για την ύπαρξη, έκφρασης. Κι αυτό είναι ίσως το μείζον.
