Η νήσος Τήνος: τι σημαίνει για μένα;

Τα χρόνια περνάνε και οι μνήμες μπερδεύονται με τις νέες εμπειρίες. Κάθε φορά που βρίσκομαι στην Τήνο θέλω να καταλάβω πώς και γιατί αυτός ο τόπος έχει χαραχθεί στην ψυχή μου. Θέλω να καταλάβω την εσωτερική σχέση της ψυχής μου με τον τόπο αυτό. Από την ιστορία του νησιού, εκείνο που με έχει εντυπωσιάσει είναι η περίοδος της Ενετοκρατίας, η οποία κράτησε τέσσερις αιώνες: 1204-1715 (δέκατος τρίτος, δέκατος τέταρτος, δέκατος πέμπτος και δέκατος έκτος αιώνας). Μετά το 1715 έως το 1821 το νησί περιήλθε στη διοίκηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και εδώ και διακόσια χρόνια είναι τμήμα του νεοελληνικού κράτους.

Στις καθημερινές συνθήκες της ζωής μου στην Τήνο προσπαθώ να ανιχνεύσω τι έχει απομείνει από το διοικητικό πνεύμα της Ενετοκρατίας. Ολες οι προσπάθειές μου είναι μάταιες. Ισως να μην μπορώ να ανιχνεύσω την Ενετοκρατία ως πολιτική και διοικητική συνθήκη στη σημερινή Τήνο, αλλά αυτό που εντοπίζω σε κάθε βήμα μου είναι δύο δομικά στοιχεία του τόπου αυτού: η φύση και η ανθρώπινη πνευματική δημιουργία.

Σ’ αυτόν τον τόπο η φύση αποκάλυψε το πρόσωπό της και με μέσο το ανθρώπινο πνεύμα απέκτησε τις ύψιστες υπερβατικές διαστάσεις της. Φύση και καλλιτεχνική δημιουργία στην Τήνο αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: πρόκειται για τη συμφιλιωτική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης.

Ο Γιαννούλης Χαλεπάς (1854-1938) είναι η υποστασιοποίηση αυτού του μοντέλου συμφιλίωσης ανθρώπου και φύσης. Στο ανθρωπολογικό και το πραγματολογικό επίπεδο, ο δημιουργός Χαλεπάς μάς δείχνει τον δρόμο της λύτρωσης του ανθρώπου.

Σε όλους μας έχουν δημιουργηθεί απορίες του εξής τύπου: πώς και γιατί στις ιστορικές συνθήκες του νεοελληνικού κράτους, η Τήνος ανακηρύχθηκε τόπος θρησκευτικού προσκυνήματος και απαξιώθηκε ως τόπος συμφιλίωσης ανθρώπου και φύσης; Αλλη απορία είναι η εξής: πώς ενώ ο Χαλεπάς και το δημιουργικό έργο του αντιπροσωπεύουν την ύψιστη και απόλυτη εκδοχή της γλυπτικής τέχνης, η νεοελληνική συνείδηση εκφράζει την αμηχανία της και δηλώνει η ίδια την ανικανότητά της να αντιληφθεί τον θρίαμβο και το μεγαλείο της δημιουργίας εξ ορισμού.

Τα στατιστικά στοιχεία που δημοσιοποιούνται σχετικά με τους επισκέπτες στο νησί συμπεραίνουν πως ο θρησκευτικός τουρισμός ανέρχεται στο ιλιγγιώδες ποσοστό του 95% και μόλις το 5% είναι αυτοί που αναζητούν τον «απολεσθέντα παράδεισο», δηλαδή τη συμφιλίωση ανθρώπου – φύσης. Με άλλα λόγια, οι επισκέπτες στο νησί που ψάχνουν τον «τόπο της λύτρωσης», κατά το πρότυπο του Χαλεπά, είναι μονοψήφιος αριθμός. Η γλυπτική τέχνη στην Τήνο γεννήθηκε από τη μήτρα φύση. Το ανθρώπινο δημιουργικό πνεύμα σ’ αυτό το νησί, σ’ αυτόν τον τόπο, δεν είναι επιγενόμενο συμβάν. Είναι εγγενής συνθήκη δημιουργίας. Ας καταλάβουμε, επιτέλους, ότι ο Γιαννούλης Χαλεπάς κουβάλησε στους δημιουργικούς ώμους του τη μοίρα της νεοελληνικής κοινωνίας, η οποία ακόμη και σήμερα, στις συνθήκες του εικοστού πρώτου αιώνα, ψάχνει να βρει τον «εαυτό» της.

*Πολιτικός φιλόσοφος & συγγραφέας