Μουσικών ραντεβού στην Κόνιτσα

Με πλοηγό τον βραβευμένο με Grammy μουσικό παραγωγό Christopher King το φεστιβάλ της Στέγης στην Κόνιτσα «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά» για τις μουσικές κουλτούρες των νότιων Βαλκανίων φέτος φιλοξενεί μουσικούς από την ελληνική παράδοση του Πόντου, την Κρήτη αλλά και την κεντρική Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία και τη Μικρά Ασία. Το Φεστιβάλ που πραγματοποιείται φέτος το τελευταίο τριήμερο του Ιουνίου, από την ερχόμενη Παρασκευή 27 έως και την Κυριακή 29/6 δεν θα αρκεστεί στους αναπάντεχους εισαγωγικούς μουσικούς συνειρμούς που πραγματοποιεί ο μουσικολόγος ανοίγοντας τις συναυλίες με τους δίσκους 78 στροφών, ούτε στις κινηματογραφικές προβολές που θα κλείσουν τις δύο πρώτες βραδιές στο Σπίτι της Χάμκως, γιατί φέτος έχει σκοπό να ολοκληρωθεί με ένα γλέντι που θα στηθεί στην κεντρική πλατεία της Κόνιτσας. Και, φυσικά, εκτός από τους παραδοσιακούς ήχους των Βαλκανίων με τους πειραματικούς αυτοσχεδιασμούς και τον εθνογραφικό κινηματογράφο, από το πρόγραμμα δεν λείπουν και τα εργαστήρια που το πλαισιώνουν στην πλατεία της Παλιάς Αγοράς.

Ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας είναι ο χώρος που φιλοξενεί το Φεστιβάλ: ζωσμένο μύθους και θρύλους το σπίτι της διαβόητης Χάμκως, μητέρας του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, σκαρφαλωμένο στον λόφο πάνω από την πόλη, σαν αετοφωλιά, ανάμεσα σε επιβλητικά βουνά, αγναντεύει την πεδιάδα της Κόνιτσας. Πρόκειται για ένα διατηρητέο μνημείο από το οποίο σώζονται μέρος του ψηλού του περίβολου με τις πολεμίστρες και τις μυστικές εισόδους, ο υπερυψωμένος πύργος, τμήματα κτιρίων που συνέθεταν το αρχοντικό και η επιβλητική τοξωτή του είσοδος, με ελεύθερους χώρους, αλώνια και υπερυψωμένες αυλές. Αλλοτινό σημείο δύναμης, σήμερα είναι ο τόπος συνάντησης ανθρώπων και παραδόσεων των Βαλκανίων.

Οι υπόγειες διαδρομές της μουσικής, που συνθέτει τα κομμάτια της συλλογικής μνήμης, την ποικιλομορφία των γλωσσών, των κοινοτήτων και των θρησκειών, όσα κάποτε μοιράζονταν έναν κοινό χώρο αλλά και κοινούς μουσικούς σκοπούς και κυρίως οι επιρροές της λαϊκής μουσικής στις τοπικές οικονομίες, στην Ελλάδα, τα νότια Βαλκάνια μέχρι και την κεντρική Ευρώπη, είναι φέτος το βασικό θέμα της διοργάνωσης «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά: Οι μουσικές κουλτούρες των Νότιων Βαλκανίων». Και όπως πάντα ο οικοδεσπότης και περίφημος μουσικολόγος Κρίστοφερ Κινγκ, σε ρόλο ηχητικού αρχαιολόγου, μας καλεί να περιμένουμε το απροσδόκητο για το παρελθόν μας.

Στην πρώτη μέρα τού «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά» (27/6) οι μουσικές διαδρομές περιλαμβάνουν ένα οδοιπορικό από την Κωνσταντινούπολη ως την Ηπειρο με το τρίο των Zelişah, Βασίλη Κώστα και Παναγιώτη Αϊβαζίδη, ένα μικρασιατικό σύνολο με φωνητικά, λαούτο, ντουντούκ και κανονάκι σε ένα πρόγραμμα που γεφυρώνει το ρεπερτόριο της τουρκικής και της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής, αναδεικνύοντας τα κοινά στοιχεία των δύο αυτών μουσικών παραδόσεων μέσα από αυθεντικές συνθέσεις.

Στο δεύτερο μέρος το μουσικό σύνολο Χωρέτ’ (Θανάσης Στυλίδης, Νικηφόρος Φουλιράς, Σταύρος Καρυπίδης) θα ερμηνεύσει ποντιακά τραγούδια και χορούς με λύρα, αγγείο και νταούλι. Η βραδιά θα κλείσει με την προβολή του ουγγρικού/βρετανικού ντοκιμαντέρ «Fly Bird, Fly» για την αναβίωση της ουγγρικής λαϊκής χορευτικής μουσικής που αποκαλούν «σπίτι χορού» ή táncház, ένα ιδίωμα που, αν και ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970, εξακολουθεί να είναι ενεργό μέχρι σήμερα.

Το Σάββατο 28/6 εμφανίζονται οι Subcarpați που σχηματίστηκαν το 2010 στο Βουκουρέστι από τον παραγωγό και καλλιτέχνη Marius Alexe –γνωστό στη ρουμανική μουσική σκηνή και ως BEANMC– και συνδυάζουν τους σύγχρονους ήχους της ραπ και της χιπ χοπ με παραδοσιακά ρουμάνικα λαϊκά όργανα και μελωδίες.

Ακολουθούν οι Kaynak Pipers Band, ένα βουλγαρικό σύνολο αυλών και η συνάντηση με τον ήχο και τον σκοπό της κάμπα γκάιντα, του παραδοσιακού αυλού της οροσειράς της Ροδόπης, συμβόλου της λαϊκής μουσικής της περιοχής που, μαζί με άλλα παραδοσιακά όργανα και βουλγαρικές μελωδίες, υπενθυμίζει τις εθνοτικές συνδέσεις και τη σημασία του «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά».

Τη βραδιά κλείνει η προβολή ταινιών των πρωτοπόρων κινηματογραφιστών αδελφών Γιαννάκη και Μίλτου Μανάκη: είναι αυτοί που μεταξύ 1905 και 1926 μας χάρισαν τις πρώτες κινηματογραφικές ταινίες των Βαλκανίων, αποτυπώνοντας την κουλτούρα και την ιστορία των νότιων Βαλκανίων σε φιλμ. Τα καρέ των κινούμενων εικόνων στις ταινίες μικρού μήκους θα επενδύσει μουσικά ορχήστρα σε ζωντανούς αυτοσχεδιασμούς ενώ την προβολή θα προλογίσει ο επικεφαλής του κινηματογραφικού αρχείου της Ταινιοθήκης της Βόρειας Μακεδονίας Igor Stardelov.

Το Φεστιβάλ θα κλείσει στην Κεντρική Πλατεία Κόνιτσας με την ουγγρική μπάντα εγχόρδων Szászcsávás Band, που παίρνει το όνομά της από το Σάστσαβας, ένα μικρό ουγγρικό χωριό στο κέντρο της Τρανσυλβανίας, στην επαρχία Μούρες της Ρουμανίας, περιοχή διάσημη για τους Ρομά μουσικούς της και για τη χορευτική μουσική από μπάντες εγχόρδων που κάποτε ακουγόταν σε όλη την κεντρική και ανατολική Ευρώπη και στα νότια Βαλκάνια.

Το γλέντι θα συνεχιστεί με την κρητική μπάντα του λυράρη Κωστή Νοδαράκη, ένα σχήμα με δύο λαούτα και ασκομαντούρα, τον κρητικό αυλό που ειδικεύεται στη μουσική της ανατολικής Κρήτης.

Η βραδιά θα κορυφωθεί με τους Χαλκιάδες (δύο κλαρίνα, ακορντεόν, βιολί και ντέφι) σε μια δίωρη παράσταση: με επικεφαλής τον κλαριντζή Κωνσταντίνο Χαλκιά από τη Βούρμπιανη, έξω από την Κόνιτσα, η μπάντα των Χαλκιάδων αντιπροσωπεύει μια μοναδική σύγκλιση των χορευτικών μελωδιών και των ρυθμών της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας.

Ολες τις βραδιές θα προλογίζει με τις μουσικές από τη συλλογή του με δίσκους 78 στροφών ο διακεκριμένος εθνομουσικολόγος, συγγραφέας, παραγωγός και πρεσβευτής της παραδοσιακής μουσικής Κρίστοφερ Κινγκ, κάτοχος της πληρέστερης συλλογής νότιας βαλκανικής μουσικής σε μορφή δίσκου 78 στροφών, αφοσιωμένος υποστηρικτής της μουσικής των νότιων Βαλκανίων, που είναι κι αυτός ο οποίος επιμελείται πάντα το τριήμερο φεστιβάλ της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά» στην Κόνιτσα.

3ο φεστιβάλ «Γιατί ’ναι μαύρα τα βουνά»

Περισσότερες πληροφορίες και κρατήσεις θέσεων για τα εργαστήρια στο: https://www.onassis.org/el/whats-on/why-the-mountains-are-black-2025-the-musical-cultures-of-the-southern-balkans

Η είσοδος είναι ελεύθερη με σειρά προτεραιότητας. Εντός του αρχαιολογικού χώρου δεν επιτρέπονται το κάπνισμα και η κατανάλωση φαγητού και ποτού, ενώ όλες οι εκδηλώσεις βιντεοσκοπούνται και φωτογραφίζονται για το αρχείο της Στέγης.