Η θνησιγενής υπουργοποίηση του κ. Δοξιάδη έφερε στην επιφάνεια της επικαιρότητας τη λέξη «καρτέλ», όταν κατηγορήθηκε από πολλούς ως εμπλεκόμενος σε μια σκοτεινή υπόθεση καρτέλ ξενόγλωσσου βιβλίου, κάτι που τον ανάγκασε να παραιτηθεί, αποχωρώντας αδόξως από τον πολιτικό χάρτη.
Καρτέλ λοιπόν και χάρτης – δυο λέξεις που παραδόξως συνδέονται στενά. Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας λέει πως η λέξη «καρτέλ», που σημαίνει τη σύμπραξη, συνήθως αθέμιτη, μεταξύ ολιγοπωλιακών επιχειρήσεων για κοινό καθορισμό τιμών, ή προώθηση των συμφερόντων τους, είναι ένα αντιδάνειο. Πρόερχεται από το γαλλικό «cartel» < ιταλικό «cartello», υποκοριστικό του «carta» < λατινικό «charta», με προέλευση από το αρχαιοελληνικό «χάρτης».
Η λέξη cartel εμφανίστηκε στα τέλη του 17ου αιώνα για να περιγράψει μια γραπτή συμφωνία μεταξύ δύο εμπόλεμων κρατών, που καθόριζε την ανταλλαγή των αιχμαλώτων και τους όρους της ανακωχής. Από τα τέλη του 19ου και μετά «καρτέλ» σήμαινε κάθε διακυβερνητική συμφωνία μεταξύ κρατών.
Την έννοια της οικονομικής σύμπραξης κυρίως η λέξη την πήρε το 1846, όταν για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τη συμφωνία μεταξύ γερμανικών σιδηροδρομικών εταιρειών, σχετική με το ύψος των κομίστρων και τις τεχνικές προδιαγραφές των συρμών.
Καρτέλ έχουμε από πολύ παλιά – οι μεσαιωνικές συντεχνίες θεωρούνται ένα είδος καρτέλ. Ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ χρησιμοποίησαν τα καρτέλ για να στηρίξουν τον κορπορατιστικό χαρακτήρα της οικονομίας των χωρών τους, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, που ήδη από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου απαγόρευσαν τα καρτέλ τηρώντας το δόγμα του φιλελευθερισμού στην οικονομία τους.
Σήμερα, τα καρτέλ θεωρούνται η χειρότερη μορφή αγοράς, πιο επιβλαβής ακόμα και από το μονοπώλιο, ενώ ο σχηματισμός καρτέλ είναι συνήθως παράνομος, καθώς αντιβαίνει στο δίκαιο του ανταγωνισμού. Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν καρτέλ, όπως ο διαβόητος ΟΠΕΚ, ο Οργανισμός Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών, που ελέγχει το 40% της παγκόσμιας παραγωγής και το 70% των γνωστών αποθεμάτων πετρελαίου.
Ενα άλλο καρτέλ που συγκεντρώνει οπωσδήποτε μεγαλύτερη απαξία από τους πετρελαιάδες, είναι αυτό των ναρκωτικών. Το Λεξικό αναφέρει το κολομβιανό καρτέλ, δηλαδή τη σύμπραξη μεταξύ παραγωγών και εμπόρων κοκαΐνης. Οντως, το καρτέλ του Μεντεγίν, που ιδρύθηκε από τον αλήστου μνήμης «βαρόνο» Πάμπλο Εσκομπάρ, θεωρείται το μεγαλύτερο καρτέλ ναρκωτικών στον κόσμο.
Μεγάλα καράβια, μεγάλες φουρτούνες, λέει μια παροιμία. Στον παγκόσμιο χάρτη των καρτέλ, αυτό των ξενόγλωσσων βιβλίων που έστησε ο ρέκτης πρώην υφυπουργός, δεν είναι παρά μια ελάχιστη κουκκίδα, αρκετά μεγάλη όμως για να επιβληθεί από την Επιτροπή Ανταγωνισμού το 2009 στην εταιρεία της οποίας ο κ. Δοξιάδης υπήρξε νόμιμος εκπρόσωπος, το πρόστιμο των 2.714.374,76 ευρώ για κατάχρηση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης και επιπλέον 1.193.171,91 για παράβαση απαγόρευσης των παθητικών πωλήσεων και της απαγόρευσης των εξαγωγών. Ωστόσο, αν και ο επιχειρηματίας και πολιτικός αθωώθηκε στο ποινικό δικαστήριο για την όποια ανάμειξή του στην υπόθεση, κανένα πρόστιμο δεν έχει εξοφληθεί – η εταιρεία του παραμένει στη λίστα οφειλετών της ΑΑΔΕ με το απλήρωτο πρόστιμο να έχει διογκωθεί: 9.526.129 ευρώ οφειλή προς το Δημόσιο και 981.264 προς τον ΕΦΚΑ.
Να τη πάλι η παράξενη, ετυμολογική και όχι μόνο, σχέση καρτέλ και χάρτη: ο ίδιος ο κ. Δοξιάδης, η εταιρεία του που έστησε το καρτέλ και το πρόστιμο που επεβλήθη σ’ αυτήν, έχουν εξαφανιστεί από τον πολιτικό, τον επιχειρηματικό και τον εισπρακτικό χάρτη αντιστοίχως.
