Δύο ξεχωριστές προσωπικότητες της νεοελληνικής τέχνης με σπουδαίο κοινωνικό και πολιτικό έργο, που πέρασαν από τα έντονα βιώματα της Κατοχής και του εμφύλιου πολέμου, από τη χούντα και τη Μεταπολίτευση και έζησαν δημιουργικά «μάχιμοι» ώς τα μέσα της δεκαετίας του ’80: Γιώργος Σικελιώτης (Σμύρνη 1917 – Αθήνα 1984) και Τάσσος Αλεβίζος (Λευκοχώρα Μεσσηνίας 1914 – Αθήνα 1985). Πέρα από τη μακρόχρονη φιλία τους, αυτοί οι «παράλληλοι βίοι» χαρακτηρίζονται από ορισμένα «σημεία συνάντησης», όπως η Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, το ΕΑΜ Καλλιτεχνών, η ομάδα «Στάθμη», το ενδιαφέρον για τη χαρακτική και τη διάδοση της τέχνης και η συμμετοχή τους σε πολλές κοινές ομαδικές και περιοδεύουσες εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Μια πρόσθετη διάσταση αφορά τη δραστηριότητά τους στη Θεσσαλονίκη με εκθέσεις («Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία “Τέχνη”», «Διαγώνιος», «Κοχλίας»), ομιλίες, παρουσιάσεις εκδόσεων και παραγγελίες έργων. Αυτήν την πτυχή θέλει μεταξύ άλλων να αναδείξει το Τελλόγλειο Ιδρυμα Τεχνών ΑΠΘ, που εγκαινιάζει στις 27 Οκτωβρίου την έκθεση «Σικελιώτης / Τάσσος: Μια φιλία με κοινές ρίζες», σε συνδιοργάνωση με την Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου και το Ιδρυμα Αντώνιος Ε. Κομνηνός. Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου και εντάσσεται στο 59ο Φεστιβάλ Δημητρίων του Δήμου Θεσσαλονίκης.
Στην έκθεση θα παρουσιαστούν θεματικά περισσότερα από 150 έργα, ζωγραφικά, σχέδια και χαρακτικά των δύο καλλιτεχνών προερχόμενα από μουσεία, ιδρύματα, συλλέκτες και τις συλλογές του Τελλογλείου Ιδρύματος. Ξεχωρίζουν «Η καλλιέργεια του καπνού» (ένα έργο 12,40 μ.) του Τάσσου και της συντρόφου του Λουκίας Μαγγιώρου, οι «Τέσσερις Αρχόντισσες των ρεμπέτικων τραγουδιών» του Τάσσου, η σειρά γκουάς που έκανε ο ίδιος λίγο πριν από τον θάνατό του για την ΑΓΕΤ-Ηρακλής με θέματα από την Κατοχή. Επίσης, για πρώτη φορά θα παρουσιαστούν οι «Αρχαϊκοί Χοροί» του Σικελιώτη για το Νέο Θέατρο και έργα του σχετικά με το ρεμπέτικο.
Οπως σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης Μιγκέλ Μπελμόντε στον δίγλωσσο κατάλογο που τη συνοδεύει: «Στην κηδεία του Γιώργου Σικελιώτη (τον Σεπτέμβριο του 1984) παραβρέθηκαν, μεταξύ άλλων, οι καλλιτέχνες Χρ. Μπότσογλου και Γ. Βαλαβανίδης, σημαντικοί εκπρόσωποι του λεγόμενου κριτικού ρεαλισμού της δεκαετίας του ’70 και παλαιότεροι, όπως ο Α. Μπαχαριάν. Ηταν, επίσης, ο Τάσσος και η Λουκία Μαγγιώρου, οι οποίοι είχαν δεθεί με τον Σικελιώτη με μια φιλία 35 χρόνων με κοινές μάχες και οράματα και αλληλοσεβασμό στην ατομική έκφραση και πορεία του καθενός.
»Πρόκειται για καλλιτέχνες που ήταν στρατευμένοι, όπως σημείωσε ο Τάσσος για την περίπτωσή του, ακόμα πριν ευρεθεί ο όρος (Τάσσος, ΕΡΤ, 1985) και, όπως δήλωσε ο Σικελιώτης, στρατευμένοι “…στα ιδανικά των λαϊκών αγώνων και στην ποιότητα για την τέχνη” (Σικελιώτης, ΕΡΤ, 1975). Κομβικό και για τους δύο ήταν το ζήτημα, από τη μεριά της παραστατικής τέχνης και με τη χρήση παραδοσιακών μέσων, της κοινωνικής λειτουργίας της τέχνης καθώς και η υπεράσπιση του δημιουργικού τους πιστεύω».
Γιώργος Σικελιώτης
Ο Γιώργος Σικελιώτης, η οικογένεια του οποίου μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή ήρθε στην Αθήνα και εγκαταστάθηκε στην Καισαριανή, φοίτησε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με καθηγητές τον Κωνσταντίνο Παρθένη και τον Σπυρίδωνα Βικάτο. Το 1940 πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο και στην περίοδο της Κατοχής αποτύπωσε με το έργο του τον σφυγμό της εποχής, κυρίως μέσα από σχέδια και χαρακτικά, συμβάλλοντας στον αγώνα των ανθρώπων της τέχνης και των γραμμάτων κατά των κατακτητών.
Για μεγάλα χρονικά διαστήματα έζησε και εργάστηκε στην Αγγλία και στη Γαλλία. Στην Αγγλία, ζωγράφισε κυρίως το βιομηχανικό της τοπίο και χωριά και τοπία της Ουαλίας, ενώ στο Παρίσι, όπου μετέβαινε συχνά την περίοδο 1977-1983 οργάνωσε το δικό του ατελιέ ζωγραφικής. Το ενδιαφέρον του εστιάστηκε στους ανθρώπους του Παρισιού, που αποτελούνταν από πλήθος διαφορετικών φυλών και εθνικοτήτων.
Εκτός από την πλούσια εκθεσιακή δραστηριότητα στην Ελλάδα και το εξωτερικό ο Σικελιώτης οργάνωσε σε συνεργασία με δήμους, τοπικούς πολιτιστικούς φορείς και την Πανελλήνια Πολιτιστική Κίνηση περισσότερες από 25 ατομικές εκθέσεις «Καλλιτεχνικής Αποκέντρωσης», όπως τις ονόμαζε, με σκοπό τη διάδοση της τέχνης στους ανθρώπους της περιφέρειας. Μέρος των έργων των εκθέσεων αυτών έγινε δωρεά από τον ίδιο τον ζωγράφο προς τους εκάστοτε φορείς πολιτισμού ή δήμους, ενώ αυτή η ενέργειά του βρήκε μιμητές, με αποτέλεσμα τη συγκρότηση νέων Δημοτικών Πινακοθηκών σε αρκετές επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας.
Τάσσος Αλεβίζος
Ο Τάσσος Αλεβίζος σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών, ζωγραφική στα εργαστήρια του Θωμά Θωμόπουλου και του Κώστα Παρθένη και χαρακτική με τον Γιάννη Κεφαλληνό. Ηδη στα πρώτα του χαρακτικά υπογράφει με το όνομα «Τάσος» και αργότερα με το «Α. Τάσσος». Στη διάρκεια της Κατοχής, ως μέλος του ΕΑΜ Καλλιτεχνών σχεδίασε αφίσες που τυπώθηκαν παράνομα, ενώ το 1945 εικονογράφησε μαζί με άλλους νέους καλλιτέχνες τα λευκώματα «Για τη Χιλιάκριβη τη Λευτεριά» και «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς».
Το 1954 ξεκίνησε η συνεργασία του με τα Ελληνικά Ταχυδρομεία για τον σχεδιασμό όλων των ελληνικών γραμματοσήμων. Διέκοψε τη συνεργασία του μόλις επιβλήθηκε η χούντα. Εκείνη την περίοδο απέχει από κάθε εκθεσιακή δραστηριότητα και επικεντρώνεται στην εικονογράφηση λευκωμάτων με πρωτότυπα χαρακτικά. Δημιουργεί τη μνημειακή ενότητα έργων «Ασπρο – Μαύρο 2». Πρόκειται για ξυλογραφίες πολύ μεγάλων διαστάσεων που πραγματεύονται θέματα κοινωνικής διαμαρτυρίας, εικαστικές καταγραφές πολιτικών γεγονότων, πάντα με πρωταγωνιστή τον άνθρωπο που αγωνίζεται. Η ενότητα αυτή παρουσιάστηκε το 1975 στην Εθνική Πινακοθήκη σε μια έκθεση με πρωτοφανή συμμετοχή του κόσμου. Η Εθνική Πινακοθήκη τον τίμησε ξανά το 1987 οργανώνοντας αναδρομική του έκθεση. Εναν χρόνο μετά τον θάνατό του δημιουργήθηκε η Εταιρεία Εικαστικών Τεχνών «Α. Τάσσος», με σκοπό τη διάδοση του έργου του και την υποστήριξη της ελληνικής χαρακτικής.
Ο επιμελητής της έκθεσης επισημαίνει πως οι δύο φίλοι καλλιτέχνες δεν δρούσαν εν αγνοία των εξελίξεων και των προτάσεων της σύγχρονης μεταπολεμικής τέχνης, αλλά έκαναν πλήρως συνειδητά τις επιλογές τους: «Μπορεί να αναφερθεί σχετικά η εκθεσιακή τους δραστηριότητα στο εξωτερικό, στην Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας, στη Νέα Υόρκη, η υποψηφιότητα του Σικελιώτη το 1960 για το Διεθνές Βραβείο του Μουσείου Guggenheim και η συμμετοχή στις Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας, του Σάο Πάολο και της Βενετίας, μεταξύ πολλών άλλων διεθνών συμμετοχών, του Τάσσου. Είναι αξιοσημείωτη, επίσης, η κοινή τους συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις ελληνικής σύγχρονης τέχνης στον Καναδά, στη Ρουμανία, στη Γερμανία, στην Ιρλανδία, στην Αυστραλία, στη Μόσχα και στη Νέα Υόρκη».
Και καταλήγει στο επιμελητικό του σημείωμα ο Μιγκέλ Μπελμόντε: «Αυτοί οι καλλιτέχνες δεν συνιστούν μόνο δύο ξεχωριστές προσωπικότητες της νεοελληνικής ζωγραφικής και χαρακτικής αλλά αποτελούν εξαιρετικά παραδείγματα Ευρωπαίων δημιουργών που αντιμετώπισαν με ειλικρίνεια και πείσμα κάποια από τα καίρια ζητήματα της σύγχρονης εποχής, όπως το δίπολο πολιτική τοποθέτηση και ατομική δημιουργική στάση και το δίπολο τέχνη και κοινωνία.
»Το 1984 πέθανε ο Σικελιώτης και ο Τάσσος σχεδόν ένα χρόνο αργότερα, το 1985. Το έργο τους αναγνωρίζεται ως ολοκληρωμένη και αυθεντική δημιουργική πρόταση και αποκτάει ιδιαίτερη σημασία, ενώ πλέον η Ελλάδα γιορτάζει τα 50 χρόνια Δημοκρατίας από το τέλος της χούντας και η απόστασή μας από τον 20ό αιώνα είναι όλο και μεγαλύτερη, ως κοινό αγαθό και μνήμη και ως υπενθύμιση ότι η σύγχρονη τέχνη είναι δικαίωμα και πολύτιμη, ζωντανή κληρονομιά όλων μας».
♦ Τελλόγλειο Ιδρυμα Τεχνών ΑΠΘ
Αγ. Δημητρίου 159Α, Θεσσαλονίκη Τηλέφωνο: 231 024 7111. Διάρκεια έκθεσης: 27 Οκτωβρίου- 26 Ιανουαρίου. Ωράριο λειτουργίας: Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή 9.00-14.00, Τετάρτη 9.00-14.00 & 17.00-21.00, Σάββατο, Κυριακή 10.00-18.00
-320x213.jpg)
