«Το αύριο, και το αύριο, και το αύριο σέρνεται, με το μικρό του βήμα ημέρα την ημέρα ώς τη στερνή γραμμένη συλλαβή του χρόνου∙ κι όλα χτες μας φώτιζαν τον δρόμο, σε τρελούς, για τη σκόνη του τάφου. Σβήσε, σβήσε, φως λιγόζωο! Ζωή ’ναι φευγαλέα σκιά, φτωχός θεατρίνος, που με στόμφο τρώει την ώρα του πά’ στη σκηνή και πια δεν ξανακούγεται∙ ένα παραμύθι που λέει ένας ηλίθιος όλο αχό και πάθος χωρίς κανένα νόημα». Μάκβεθ, Ουίλιαμ Σέξπιρ
Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg το «Ο αχός και το πάθος» του Γουίλιαμ Φόκνερ, σε εξαιρετική μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη. Είναι ένα από τα σημαντικότερα, αλλά και δυσκολότερα, μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ισως να σας είναι γνωστό με τον τίτλο «Η βουή και η μανία» από τη μετάφραση του 2003 του Παύλου Μάτεσι. Ο Αχ. Κυριακίδης εξηγεί αναλυτικά στο επίμετρό του την απόφασή του να δώσει τον συγκεκριμένο τίτλο ακολουθώντας τη νεότερη παγκόσμια κριτική και καταλήγοντας στη μετάφραση του Βασίλη Ρώτα του σεξπιρικού «Μάκβεθ» – από τον οποίο ο Φόκνερ απέσπασε τον τίτλο.
Τα πραγματικά γεγονότα του μυθιστορήματος δεν είναι τόσο περίπλοκα, αλλά το στιλ γραφής του Φόκνερ είναι δύσκολο να κατανοηθεί κάποιες φορές, τόσο εδώ όσο και σε άλλα βιβλία του. Εδώ όμως χρησιμοποίησε ασυνήθιστες αφηγηματικές τεχνικές, όπως αποσπάσματα ροής της συνείδησης, έλλειψη σημείων στίξης και προτάσεις που δεν ακολουθούν τις συμβατικές δομές σύνταξης. Ο συγγραφέας, που θεωρείται ψυχή του αμερικανικού Νότου, χρησιμοποίησε αυτές τις τεχνικές για να δείξει στον αναγνώστη την ψυχική κατάσταση των χαρακτήρων του, τουλάχιστον δύο από τους οποίους έχουν ψυχική αναπηρία ή ασθένεια. Το δυσανάγνωστο αλλά παράξενα σαγηνευτικό μυθιστόρημα προβλημάτισε αναγνώστες και κριτικούς και ο Φόκνερ 16 χρόνια αργότερα «συμπλήρωσε» ένα παράρτημα που εξηγούσε τα γεγονότα του μυθιστορήματος και τα έβαζε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο.
«Ο αχός και το πάθος» χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες που αφηγούνται την ιστορία της αριστοκρατικής οικογένειας Κόμπσον στον μεταπολεμικό αμερικανικό Νότο. Σε αυτήν την κρίσιμη στιγμή της αμερικανικής Ιστορίας, μετά την κατάργηση της δουλείας, ο Νότος βρισκόταν στη διαδικασία επαναπροσδιορισμού του εαυτού του και των αξιών του. Πολλές παλιές οικογένειες αρνήθηκαν να συμμετάσχουν σε αυτή τη διαδικασία και έμειναν προσκολλημένες στις παραδόσεις και τις αξίες τους. Μέσα από την οικογένεια Κόμπσον ο Φόκνερ περιγράφει την παρακμή αυτών των οικογενειών.
Οι τρεις πρώτες ενότητες παρουσιάζονται από την οπτική γωνία των τριών γιων Κόμπσον: του διανοητικά ανάπηρου Μπέντζι, του Κουέντιν, που αυτοκτονεί, και του αποτυχημένου επιχειρηματία Τζέισον. Η τέταρτη ενότητα έχει έναν τριτοπρόσωπο παντογνώστη αφηγητή.
Καθένα από τα τρία αδέρφια αφηγείται κυρίως τη σημαντική σχέση του με την αδερφή τους, την Κάντι. Στην ενότητα «7 Απριλίου 1928», ο νεότερος αδερφός, ο 33χρονος «καθυστερημένος» Μπέντζι, δυσκολεύεται να επεξεργαστεί το πότε συμβαίνουν τα γεγονότα, και δυσκολεύει κι εμάς στην ανάγνωση. Ο Φόκνερ δεν μας βοηθάει καθόλου να καταλάβουμε πρόσωπα και πράγματα. Αυτή η ενότητα καλύπτει πραγματικά γεγονότα που συμβαίνουν ήδη από το 1898, όταν ο Μπέντζι ήταν τριών ετών. Αυτά τα άλματα στον χρόνο, μαζί με τα κομμάτια που περιγράφουν το ρεύμα της συνείδησης του αφηγητή και των πλάγιων χαρακτήρων, κάνουν αυτή την ενότητα δικαίως δυσνόητη για πολλούς αναγνώστες. Παρά την αφηγηματική πολυπλοκότητα μαθαίνουμε ότι οι Κόμπσον πούλησαν μέρος της γης τους για να πληρώσουν τα δίδακτρα του Κουέντιν, μαθαίνουμε επίσης για τον γάμο, την εγκυμοσύνη και το διαζύγιο της Κάντι, καθώς και ότι την έδιωξαν από το σπίτι επειδή ντρέπονται γι’ αυτήν.
Στην ενότητα «2 Ιουνίου 1910» ο μεγαλύτερος αδερφός Κόμπσον, ο καταθλιπτικός και ψυχικά ασταθής Κουέντιν, αφηγείται το πώς οδηγήθηκε στην αυτοκτονία. Αυτή είναι η μόνη ενότητα του βιβλίου που δεν λαμβάνει χώρα το 1928. Αντίθετα, διαδραματίζεται 18 χρόνια νωρίτερα, όταν ο Κουέντιν είναι φοιτητής. Είναι ένας πολύπλοκος χαρακτήρας. Ολοι οι αδερφοί Κόμπσον έχουν εμμονή με την Κάντι, αλλά αυτός περισσότερο. Οταν η Κάντι μένει έγκυος μέσω μιας περιστασιακής σχέσης, ο Κουέντιν αντιδρά λέγοντας στον πατέρα τους ότι ο ίδιος είναι ο πατέρας του μωρού. Υποστηρίζει ότι εάν το παιδί είναι προϊόν αιμομιξίας, τότε και αυτός θα είναι εξίσου ένοχος και θα τιμωρηθεί μαζί με την αδερφή του. Ωστόσο, ο πατέρας του δεν τον πιστεύει. Προσπαθώντας να καλύψει την εκτός γάμου εγκυμοσύνη της, η Κάντι παντρεύεται, αλλά όταν ο σύζυγός της καταλαβαίνει ότι το παιδί δεν είναι δικό του τούς διώχνει και τους δύο. Η Κάντι αφήνει το μωρό στην οικογένειά της και εξαφανίζεται, στέλνοντας χρήματα για τη φροντίδα της κόρης της. Στην ενότητα «6 Απριλίου 1928» ο μεσαίος αδερφός, ο πονηρός Τζέισον, εξιστορεί τις τρέχουσες δραστηριότητές του και τις αλληλεπιδράσεις του, τόσο στο σπίτι όσο και στο κατάστημα όπου εργάζεται. Το επίκεντρο της αφήγησής του είναι η 17χρονη ανιψιά του, η δεσποινίς Κουέντιν, η οποία, όπως την περιγράφει ο Τζέισον, μοιάζει πολύ με τη μητέρα της: ξεροκέφαλη και ατίθαση. Ο Τζέισον την περιφρονεί και εκείνη αυτόν. Κρατά για τον εαυτό του τα χρήματα που στέλνει η μητέρα της και για 15 χρόνια δεν γίνεται αντιληπτός. Ωσπου μια μέρα έρχεται ένα χρηματικό ένταλμα που απαιτεί την υπογραφή της. Είναι το πιο «απλό» αφηγηματικά κεφάλαιο, λες και ο Φόκνερ θέλει να απαξιώσει την απόλυτη ατιμία.
Η τέταρτη ενότητα του μυθιστορήματος ξεκινά στις 8 Απριλίου 1928, δύο ημέρες μετά την ενότητα του Τζέισον και μία ημέρα μετά την ενότητα του Μπέντζι. Αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο και εστιάζει κυρίως στην Ντίλσι, τη μαύρη υπηρέτρια των Κόμπσον. Υπό το εξεταστικό μάτι της περνά όλη η οικογένεια, και ίσως είναι το πιο φιλοσοφικό και υπαρξιακό κεφάλαιο από όλα. Το παράρτημα στο μυθιστόρημα, που δημοσιεύτηκε το 1946, περιγράφει λεπτομερώς τις τύχες των επιζώντων Κόμπσον.
Αξίζει κανείς να μπει στον πολύπλοκο κόσμο του «Αχού και του πόθου», αξίζει να δει όλη την αριστοτεχνική λογοτεχνία του αξεπέραστου Γουίλιαμ Φόκνερ, και ίσως να καταλάβει ακόμα καλύτερα τη βαθύτερη σημασία στις ζωές μας των στίχων του «Μάκβεθ» που αντηχούν σε όλο το βιβλίο.
