«Με δαιμονίζει ότι ο κόσμος δεν αντιδρά»

Με την Κατερίνα Μαραγκού συναντηθήκαμε στη Θεσσαλονίκη. Ημασταν κακόκεφες γιατί λίγες ώρες νωρίτερα είχαμε μάθει για την απώλεια του Βασίλη Βασιλικού. Το μόνο φως εκείνο το απόγευμα ήταν τα χριστουγεννιάτικα λαμπάκια που φεγγοβολούσαν στους δρόμους της πόλης και τα χαζεύαμε από το φουαγέ του ξενοδοχείου όπου έμενε.

Στην αρχή σιωπή, θλίψη. Καταλάγιασε μετά ο πόνος και μπήκαμε στη ζωή της. Μιλάει απλά και άμεσα. Μ’ ένα δικό της στιλ που σε παρασύρει όταν ακούς την ιστορία της. Νιώθεις δόνηση, όπως με την ερμηνεία της στην παράσταση «Δεσποινίς Μαργαρίτα», που παρουσίαζε στο θέατρο «Αμαλία». Πολλά είναι τα δρομολόγιά της στο θεατρικό σανίδι και το καθένα είχε επιτυχή προορισμό.

● Κατερίνα, χάνονται τα σωσίβια στις τρικυμίες της ζωής μας. Ο Βασίλης Βασιλικός ήταν ένα απ’ αυτά.

Κατερίνα Μαραγκού: Είχαμε στενή, οικογενειακή σχέση. Είχε κάνει πολλές μεταφράσεις για το θέατρο «Αλμα», όπως τα «Ιερά τέρατα» του Κοκτό, αν θυμάμαι καλά. Ηταν ένας σπάνιος άνθρωπος. Υψηλής ευαισθησίας. Πολύ σπουδαίος λογοτέχνης. Από τους ανθρώπους που πραγματικά αγαπούσα και χάραξε τη ζωή μου, όπως και όλων μας, ιδιαίτερα με το «Ζ» που έγινε τότε ταινία.

● Ηταν η ιστορία μιας εποχής.

Κ.Μ.: Που την πήρε μαζί του. Πραγματικά λιγοστεύει ο κόσμος.

● Από τις περιοδείες σου στην περιφέρεια πώς θα περιέγραφες το κοινό;

Κ.Μ.: Μπορεί να μην είναι τόσο συνειδητοποιημένο όσο στην Αθήνα ή στη Θεσσαλονίκη, αλλά είναι πιο αγνό. Θα προσλάβει πιο καθαρά κάποια πράγματα. Δεν το υποτιμώ καθόλου. Περισσότερη προσπάθεια μπορεί να κάνω ώστε να κρατήσω αυτό το κοινό σ’ ένα δύσκολο έργο, όπως είναι η «Μαργαρίτα», παρά στην Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη που είναι οι άνθρωποι πιο μυημένοι στο θέατρο.

● Πόσο βοηθάει το θέατρο να αποκτήσουμε πιο ευρείς ορίζοντες;

Κ.Μ.: Το θέατρο είναι μπροστάρης στην καλλιέργεια του ανθρώπου. Καλλιεργεί την ψυχή και τη σκέψη του. Υπήρχαν άνθρωποι που έφυγαν από τη «Μαργαρίτα» κι είπαν ότι το έργο τούς απασχόλησε όλο το βράδυ. Αρα περνάει μηνύματα. Ασκεί κριτική.

● Το έργο είναι η μικρογραφία της κοινωνίας. Τα λόγια της «Μαργαρίτας» απεικονίζουν την εξουσία.

Κ.Μ.: Δεν κάνει κριτική στο εκπαιδευτικό σύστημα, όπως νομίζουν πολλοί, αλλά γενικότερα στην εξουσία. Διαπιστώνω από την καθημερινότητα πως όταν οι άνθρωποι έχουν μια θέση, νιώθουν εξουσιαστές. Γι’ αυτό λέει «όλοι θα θέλατε να γίνετε Δεσποινίς Μαργαρίτα». Είναι στη φύση του ανθρώπου.

● Το θέμα είναι πώς τη χρησιμοποιούμε αυτή την εξουσία. Οι λέξεις που είναι γραμμένες στον πίνακα, γίνονται εικόνες σαν μια χαρτογράφηση της ζωής, που τη μεταπλάθει όπως θέλει η εξουσία.

Κ.Μ.: Ακριβώς εκεί είναι το μήνυμα. Πρέπει ο άνθρωπος να έχει ανάλογη παιδεία, ποιότητα, ώστε να μην εκμεταλλευτεί τη θέση του. Να μη δώσει μια μορφή βασανισμού. Να μη γίνει θύτης.

● Καθεμία απ’ τις λέξεις γίνεται μια διανοητική αναπαράσταση.

Κ.Μ.: Συμφωνώ απολύτως. Νομίζω ότι αυτή είναι και η σκηνοθετική γραμμή του Γιάννη. Για παράδειγμα, στον βασανισμό του θύματος λέει «Ποια είναι τα παιδάκια που οι μεγάλοι αγαπούνε; Αυτά που υπακούνε».

● Το θέατρο θέλει υποταγή ή αφοσίωση;

Κ.Μ.: Αφοσίωση. Να πω και κάτι σε σχέση με την υποταγή και την αφοσίωση. Στη δουλειά μας την εξουσία την έχουμε ζήσει κατά πολύ. Και με τα γεγονότα που είδαμε τα πρόσφατα. Πώς ο κάθε σκηνοθέτης μπορεί να γίνει βασανιστής και ο ηθοποιός να εκραγεί και να δημιουργήσει άσχημη ψυχολογία. Κι όλα αυτά που ζήσαμε, φαίνονται πάρα πολύ καθαρά σε όλα τα επαγγέλματα. Βλέπεις έναν τραπεζίτη, ας πούμε, κι αισθάνεσαι ότι βλέπεις τον Πάπα ή τον καρδινάλιο τάδε. Η θέση δίνει την εξουσία. Γι’ αυτό διαλέγει τη δασκάλα που είναι στο εκπαιδευτικό σύστημα και διαμορφώνει παιδιά ψυχολογικά κατακερματισμένα.

● Ακόμα και στο θέατρο.

Κ.Μ.: Βεβαίως. Και ο σκηνοθέτης. Εδώ και τα είδαμε και τα είχαμε ζήσει πώς μπορεί να γίνει ο σκηνοθέτης βασανιστής του ηθοποιού. Γι’ αυτό αγαπώ τον Γιάννη και άλλους βέβαια σκηνοθέτες που δημιουργούν μια ζεστασιά επικοινωνίας. Δεν είναι όλοι έτσι.

● Εσύ στον πίνακα της ζωής τι θα έγραφες;

Κ.Μ.: Θα έγραφα «τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται» ή «τα πολλά λόγια είναι φτώχεια». Επίσης, ότι «η ζωή είναι μανίκι».

● Ποιες θεωρείς ότι είναι βασικές αναγκαιότητες στη ζωή μας;

Κ.Μ.: Αυτό εξαρτάται από το πώς μεγαλώνεις. Να γίνεις ένας άνθρωπος υγιής, χωρίς τραύματα. Υπάρχει και ο θύτης στην οικογένεια. Αν μεγαλώσεις ένα παιδί με ξύλο, αυτό στα παιδιά του θα δώσει ξύλο. Δεν φεύγουν απ’ τον σκληρό δίσκο αυτά. Το κύτταρο είναι η οικογένεια και μετά το σχολείο. Επειτα είναι κι η επιρροή από τους φίλους. Είναι σημαντικό να μην αισθανθείς υποδεέστερος αλλά ασφαλής. Η οικογένεια διδάσκει τη δικαιοσύνη, την ισότητα μεταξύ των φύλων, την αγάπη, το δόσιμο. Την αλληλεγγύη όχι σαν βοήθεια αλλά σαν μοίρασμα. Να είναι δίκαιος στη ζωή του ένας άνθρωπος. Αυτό με δίδαξαν οι γονείς μου.

● Τι θυμάσαι περισσότερο από τα παιδικά χρόνια;

Κ.Μ.: Οι γονείς μου μπορεί να μάλωναν, αλλά δεν έζησα ποτέ ακραίους καβγάδες. Θυμάμαι ότι μέχρι τελευταία στιγμή που έφυγε ο πατέρας μου, ήταν ερωτευμένος με τη μαμά μου και η μαμά με τον μπαμπά ζηλιάρα μέχρι τελευταίας στιγμής. Του τραγούδαγε την ώρα που έκανε τα ντολμαδάκια «θα τα βρεις μαζί μου σκούρα». Ο μπαμπάς μου ήταν από τη Σύρο, καθολικός, είχε σπουδάσει στο καθολικό σχολείο και δεν είχε γυρίσει ποτέ να κοιτάξει άλλη γυναίκα. Είχε μια άλλη μενταλιτέ. Η μαμά μου, η κυρία Αλεξάνδρα, ήταν μια λαϊκιά ωραία Σαλονικιά. Είχε μια αγκαλιά για όλα τα παιδιά της γειτονιάς. Μαγείρευε δυο κατσαρόλες φαγητό για να μοιράσει τη μία. Της είχε λατρεία ο πατέρας μου. Αυτή ζήλευε γιατί ήταν πολύ όμορφος ο μπαμπάς. Τη ζήλια της την έλεγε με τραγουδάκια.

Εγώ μεγάλωσα έτσι. Ωραία χρόνια. Είχα μια αδερφή από τον πρώτο γάμο της μαμάς μου. Είχαμε ηρεμία. Εχουν πεθάνει όλοι. Ακόμα, έχασα και την αδελφική μου φίλη, τη δημοσιογράφο που έγραφε στα «Νέα», την Ελενα Χατζηιωάννου. Ομως βάφτισα την κόρη της Μαργαρίτα, που την έχω σαν παιδί μου.

● Ενιωσες ποτέ κάποιο κενό στη ζωή σου;

Κ.Μ.: Βέβαια, μετά τον θάνατο του άντρα μου, Βίλη, και της μαμάς μου. Τον θάνατο των γονιών μου και της αδελφής μου –που ήταν μεγάλο σοκ– τον θρήνησα. Του Βίλη, όχι. Δεν είχα περιθώριο θρήνου γιατί είχα τον γιο μου, Μάριο, δεκατριών χρόνων. Οπότε σκέφτηκα ότι η ζωή και ο θάνατος είναι μαζί και θα το αντιμετωπίσουμε. Ισως να είναι και λάθος μου. Αλλά το έκανα για το παιδί.

● Εμεινε, δηλαδή, ένα πένθος ακατανάλωτο.

Κ.Μ.: Προσπάθησα να καλύψω το κενό της παρουσίας του. Ηταν μια φτερούγα. Επρεπε να αντιμετωπίσω το θέατρο «Αλμα», μια επιχείρηση μόνη μου. Δεν ήξερα τίποτα.

● Πώς θα σχολίαζες την εποχή βίας που ζούμε; Και κυρίως στον κόσμο των παιδιών.

Κ.Μ.: Να πώς αντιδρούν τα παιδιά όταν υπάρχει βία στην οικογένεια. Εχω τρομερή επικοινωνία με τους νέους που έρχονται να δουν την παράσταση. Συμφωνούμε όλοι ότι η εποχή είναι πάρα πολύ σκληρή, όπως και το πολιτικό σύστημα. Είναι η εποχή που βγάζει σκληρούς ανθρώπους. Νομίζω ότι η πλειονότητα αισθάνεται ξεκρέμαστη, οικονομικά, κοινωνικά, υγειονομικά κ.λπ.

● Πώς θα σχολίαζες το παιδαγωγικό σύστημα;

Κ.Μ.: Ο Μάριος πήγε σε ένα σχολείο που μπορούσε να εκφραστεί και να μιλήσει. Το σύστημα -όπως λέει κι η Μαργαρίτα- έχει βελτιωθεί. Εχει αναπτύξει κριτική σκέψη στον μαθητή. Δεν υπάρχει περίπτωση δάσκαλος να σηκώσει το χέρι ή να πει «κωλόπαιδο». Αποβάλλεται ο δάσκαλος και όχι ο μαθητής.

Πραγματικά, έχουν αλλάξει τα πράγματα. Αλλά πιστεύω ότι κακώς καταργήθηκαν τα Αρχαία Ελληνικά. Σαν φιλοσοφία κι όχι σαν γλώσσα. Περνάνε στους μαθητές έννοιες βαθιές και ουσιαστικές, δημιουργούν βάσεις. Καλλιεργούν αλλιώς την ψυχή του παιδιού. Παρέχει άλλα μηνύματα αλλά συγχρόνως και η γλώσσα έχει άλλο μεγαλείο. Επρεπε τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα να διδάσκονται Αρχαία Ελληνικά. Δεν λέω για Λατινικά. Το θεωρώ κενό. Αλλά σίγουρα και οι δάσκαλοι πλέον ελέγχονται. Συνεχίζουν, βέβαια, να υπάρχουν κι εξαιρέσεις.

● Θα έλεγες ότι ζούμε σε μια απάνθρωπη εποχή που μας ακρωτηριάζει ψυχικά;

Κ.Μ.: Εντελώς. Και δεν εννοώ μόνο την Ελλάδα. Δεν υπάρχει ιδεολογία. Δεν υπάρχει συναίσθημα. Θεός είναι το χρήμα. Θυμάμαι παλαιότερα οι άνθρωποι είχαν αξίες. Είχαμε τότε μεγάλα οράματα. Με τον Μίκη Θεοδωράκη και όλα αυτά τα υπέροχα τραγούδια που σου έδιναν μια ανάταση. Αισθανόσουν ότι έκανες κάτι πολύ μεγάλο. Τώρα πια έχει ξεπέσει το πολιτικό σύστημα, δεν το εμπιστεύονται. Σκεφτείτε πόσο μεγάλη αποχή είχαμε στις εκλογές.

● Σκέφτεσαι να ασχοληθείς στο μέλλον και με άλλους μονολόγους;

Κ.Μ.: Θέλω να ασχοληθώ με δυο-τρία πρόσωπα, που δεν είναι και τόσο εύκολο. Θα συνεχίσω με τη «Μαργαρίτα» για λίγο καιρό. Πήρα εξαιρετικές κριτικές. Το χρωστάω στους ανθρώπους που τις έδωσαν.

Εχουμε στα θέατρα πολύ ενδιαφέρουσες δουλειές. Τα νέα παιδιά ψάχνονται. Αυτό που με δαιμονίζει είναι ότι δεν αντιδρά ο κόσμος σε πράγματα που θίγουν τη ζωή του, τη σκέψη του, το μέλλον ,τόσο το δικό του όσο και των παιδιών του.

Υπάρχει μια μοιρολατρία. Οτι δεν αλλάζει τίποτα. Οταν το ακούς αυτό, αναρωτιέσαι εσύ τι κάνεις για ν’ αλλάξει. Προσωπικά νιώθω πολύ απογοητευμένη.