Το φιλί της Τεχνητής Νοημοσύνης

«Αραγε είναι η ζωή ένα διαταραγμένο όνειρο; Είναι ο κόσμος ο εξωτερικός η σκιά, ενώ η ουσία είναι αυτό που δεν μπορούμε να δούμε, ή να αγγίξουμε, ή να ακούσουμε, κι ωστόσο αντιλαμβανόμαστε; Γιατί, λοιπόν, τούτο το όνειρο της ζωής να είναι τόσο εφιαλτικό; Πυρετικό; Εφιδρωτικό; Ή μήπως συμβαίνει να μην είμαστε ούτε νεκροί ούτε ζωντανοί;»

Ενα πανέξυπνο και πολύ ενδιαφέρον βιβλίο έφτασε στα χέρια μας λίγο πριν εκπνεύσει το 2023. Πρόκειται για το «Frankissstein» της Τζινέτ Γουίντερσον που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Gutenberg σε πραγματικά εξαιρετική μετάφραση του Γιώργου Ικαρου Μπαμπασάκη. Ο «πειραγμένος» τίτλος του βεβαίως παραπέμπει στον Φρανκενστάιν της Μαίρη Σέλεϊ αλλά εμπεριέχει μέσα του και τη λέξη φιλί, αφού, όπως λέει και ο υπότιτλος του βιβλίου, είναι μια ιστορία αγάπης. Είναι; Οχι, δεν είναι καθόλου μια απλή ιστορία αγάπης. Στην πραγματικότητα η συγγραφέας πατάει πάνω στην πρόθεση του ανθρώπου να γίνει θεός, να επιμηκύνει τη ζωή και να νικήσει τον θάνατο. Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ανεξέλεγκτες συνέπειες της τεχνολογικής προόδου γίνονται γρήγορα κεντρικός προβληματισμός της σύγχρονης μυθοπλασίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Θυμηθείτε το πολύ ωραίο βιβλίο του Ισιγκούρο «Η Κλάρα και ο ήλιος» αλλά και άλλων πολλών σημαντικών λογοτεχνών.

«Πατώντας» πάνω σε μια συνάντηση, το καλοκαίρι του 1816, των ποιητών Σέλεϊ και Μπάιρον, του γιατρού του Μπάιρον, Πολιντόρι, της Μαίρη Σέλεϊ και της ετεροθαλούς αδερφής της Κλερ Κλερμόντ (ερωμένης του Μπάιρον) στη Λίμνη της Γενεύης, η Γουίντερσον «εκτοξεύτηκε» στο μέλλον όπου ο τρανσέξουαλ Δόκτωρ Σέλεϊ ερωτεύεται έναν επιστήμονα τεχνητής νοημοσύνης, τον καθηγητή Στάιν.

Και επιστρέφει κατά διαστήματα και πάλι πίσω στο 1816 όπου η Σέλεϊ αρχίζει να γράφει τον «Φρανκενστάιν» για να διασκεδάσει τον Μπάιρον και τον άντρα της. Στο μακρινό μέλλον της Βρετανίας του Brexit άνθρωποι και μη άνθρωποι αρχίζουν να μπλέκονται μεταξύ τους σε μια σειρά από γεγονότα που οδηγούν στο να βρουν ή να μη βρουν την αγάπη. Πάντως την ψάχνουν. Το βιβλίο είναι γεμάτο παλιά και νέα φιλοσοφία που σπρώχνει ολοένα και πιο βαθιά τον αναγνώστη στο να σκεφτεί ένα πολύ πιθανό μέλλον. Νοήμονες δονητές και πρόθυμα ρομπότ μπαίνουν από έναν τετραπέρατο κατασκευαστή στην αρένα του σεξ και διαβάζουμε μια ιστορία όπου επιστήμη, έρωτας και λογοτεχνία φτιάχνουν ένα καινούργιο συγγραφικό πεδίο δράσης. Στο φόντο βέβαια είναι πάντα κορυφαία ηθικά διλήμματα για το πόση συμμετοχή θα έχει στη ζωή μας η τεχνητή νοημοσύνη και πού μπορεί να μας οδηγήσει.

«Ο ταχέως επερχόμενος κόσμος της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) θα είναι ένας κόσμος όπου τα φυσικά όρια των σωμάτων μας δεν θα διαδραματίζουν κανένα ρόλο. Τα ρομπότ θα καταπιάνονται με πολλά από αυτά που καταπιάνονται σήμερα οι άνθρωποι. Η νοημοσύνη -ενδεχομένως ακόμα και η συνείδηση- δεν θα εξαρτάται πλέον από ένα σώμα. Θα μάθουμε να μοιραζόμαστε τον πλανήτη με μη βιολογικές μορφές ζωής δημιουργημένες από εμάς».

Είναι λόγια του Νικηφόρου Στάιν σε μια διάλεξη με τίτλο «Το μέλλον των ανθρώπων σε έναν μετα-Ανθρώπινο κόσμο» όπου τονίζει ότι η ΤΝ δεν είναι συναισθηματική – είναι μεροληπτική υπέρ των καλύτερων δυνατών εκβάσεων και η ανθρώπινη φυλή δεν είναι η καλύτερη δυνατή έκβαση. Πίσω στο 1816 η Σέλεϊ και η συντροφιά της συζητούν αυτό το πιθανό μέλλον: «Κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να είναι σκλάβος των μηχανών, είπε ο Μπάιρον. Είναι εξευτελιστικό. Οι άνθρωποι είναι σκλάβοι άλλων ανθρώπων, είπα. Και παντού οι γυναίκες είναι σκλάβες. Πάντα θα υπάρχουν ιεραρχίες στους ανθρώπους, απάντησε, αλλά το να δεις όλα αυτά για τα οποία μόχθησες να σου τα παίρνει ένας όγκος από μέταλλο και ξύλο, να κάτι που θα έκανε μισότρελο έναν άνθρωπο. Οχι εάν ήταν ιδιοκτήτης της μηχανής, είπε ο Σέλεϊ, γιατί τότε ένας τέτοιος άνθρωπος θα είχε ελεύθερο χρόνο ενόσω η μηχανή θα έκανε τη δουλειά αντί γι’ αυτόν. Τι ουτοπία είν’ αυτή που ελπίζεις να ζήσεις για να δεις; τον ρώτησε ο Μπάιρον και του χαμογέλασε. Το Μέλλον, απάντησε ο Σέλεϊ, θα έρθει, το δίχως άλλο».

To «Frankissstein» είναι πραγματικά ένας βαθύς διαλογισμός πάνω στις ευθύνες των επιστημόνων, των ηγετών, των ινφλουένσερ, των διανοούμενων, όλων τελικά, για τη θέση που θα έχει στην ανθρώπινη μοίρα η Τεχνητή Νοημοσύνη. Αλλά είναι επίσης και μια υπενθύμιση ότι, παρά τα όσα πετύχαμε και θα πετύχουμε, αυτό που πάντα θα έχουμε ανάγκη είναι κάποιον να αγαπάμε και -στην καλύτερη περίπτωση-να μας αγαπά.