Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης ξεκίνησε ουσιαστικά την καλλιτεχνική του έρευνα στα χρόνια της ανατρεπτικής και ταραχώδους δεκαετίας του 1960, όταν φοιτητής ακόμη συμμετείχε μαζί με άλλους νέους καλλιτέχνες στα μεγάλα συλλογικά εγχειρήματα της εποχής, στο περιοδικό «Επιθεώρηση Τέχνης» (1954-1967) και στην Ομάδα Τέχνης Α’ (1961-1967).
Συμμετείχε δηλαδή στις διαδικασίες σχηματισμού της ανανεωτικής Αριστεράς στον χώρο του πνεύματος, όταν σε εποχές διώξεων, λογοκρισίας, εξορίας και αποκλεισμών σημαντικοί διανοούμενοι, λογοτέχνες και εικαστικοί επανεξέταζαν τον ρεαλισμό και τον μοντερνισμό αναζητώντας νέα μέσα και τρόπους για να εκφράσουν την κοινωνική αναταραχή και την πολιτική διαμαρτυρία και επιζητούσαν μια διαφορετικού είδους και ποιότητας επικοινωνία με το κοινό, ασκώντας παράλληλα κριτική στην εμπορευματοποίηση της τέχνης. Ηδη από την αρχή της δεκαετίας του 1970 στη Γερμανία και στη συνέχεια με τους Νέους Ελληνες Ρεαλιστές (1971-1973) ο Ψυχοπαίδης κατέθεσε μέσα στη δικτατορία με το έργο και τα κείμενά του μια ώριμη και συνεπή αισθητική πρόταση.
Ως το νεαρότερο ίσως μέλος της Ομάδας Τέχνης Α’ και αργότερα της ομάδας γύρω από το Κέντρο Εικαστικών Τεχνών (ΚΕΤ, 1974-1976) επιχείρησε εναλλακτικούς τρόπους διακίνησης του έργου τέχνης. Κριτικός απέναντι στον αισθητισμό της αφαίρεσης -όσο άλλωστε και στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό- ο Ψυχοπαίδης υπήρξε ωστόσο πάντοτε ενήμερος των σύγχρονων τάσεων, αλλά και συστηματικός μελετητής και βαθύς γνώστης του ευρωπαϊκού μοντερνισμού, όπως συνάγεται τόσο από το έργο όσο και από τα κείμενά του. Γιατί η ζωγραφική, οι κατασκευές και οι εγκαταστάσεις του είναι καρποί όχι μόνο μιας στρατηγικής κοινωνικοπολιτικής παρέμβασης μέσω της τέχνης, αλλά και αναστοχαστικών διαδικασιών, μέσα από τις οποίες επανεξετάζει τα όρια της φωτογραφικής και ζωγραφικής αναπαράστασης και τη δυνατότητα της ζωγραφικής να ερμηνεύει και να αποτυπώνει την ιστορική αλήθεια.
Η έκθεση στην Πινακοθήκη του Δήμου της Κέρκυρας επιχειρεί να αποτυπώσει αυτές τις παράλληλες διεργασίες στο έργο του Γιάννη Ψυχοπαίδη εν τη γενέσει τους κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 και να δώσει μια εικόνα για την εξέλιξή τους στο μεταγενέστερο έργο του καλλιτέχνη.
Η έκθεση ακολουθεί σε γενικές γραμμές τις θεματικές ενότητες του κειμένου του καταλόγου. Η πρώτη θεματική ενότητα (Μεγεθύνσεις: Στιγμιότυπα και νεκρές φύσεις από τη δεκαετία του 1960) περιλαμβάνει έργα της δεκαετίας του 1960 και έχει ως αντικείμενο τη στάση του Ψυχοπαίδη -μέσω της καλλιτεχνικής του έρευνας- απέναντι στις εξελίξεις στο μέσο της φωτογραφίας από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 και μετά. Η δεύτερη ενότητα (Διαλεκτικές αντιπαραθέσεις: Μοντάζ και κριτικός ρεαλισμός) περιλαμβάνει επίσης έργα της δικτατορίας και εστιάζει στο έργο του Ψυχοπαίδη στο κλίμα της Γερμανίας, όταν ζούσε και δημιουργούσε στο Μόναχο και ιδιαίτερα στο Βερολίνο, προπύργιο τότε του κριτικού ρεαλισμού.
Την περίοδο αυτή ο Ψυχοπαίδης υιοθετεί το μοντάζ/κολάζ ως αρχή της σύνθεσης των ζωγραφικών του έργων. Η τρίτη ενότητα (Ζωγραφική και διακειμενικότητα) εστιάζει στο ζήτημα της διακειμενικότητας στη ζωγραφική του Ψυχοπαίδη και ιδιαίτερα στις σειρές Σημειώσεις στον Ρενουάρ, στο έργο «Πρόγευμα στη Χλόη» κ.ά. που εξέθεσε για πρώτη φορά στη βερολινέζικη γκαλερί Poll το 1974 και στην Ελλάδα στο Κέντρο Εικαστικών Τεχνών το 1975 στη Μεταπολίτευση. Στην έκθεση περιλαμβάνεται επίσης μια τέταρτη ενότητα έργων από τη σειρά Μάθημα Ιστορίας – τα κάτω άκρα (1996), που καταδεικνύουν τη συνέχεια πρακτικών και ιδεών στο έργο του Γιάννη Ψυχοπαίδη από τη δεκαετία του 1970 (στη σειρά Το γράμμα που δεν έφτασε) έως το 2000 περίπου.
Τα εκθέματα περιλαμβάνουν ζωγραφικά έργα, τέμπερες και λάδια, assemblages και κατασκευές, καθώς και αρχειακά τεκμήρια και είναι επιλεγμένα από τη συλλογή του καλλιτέχνη και με τη συνεργασία του. Την έκθεση συνοδεύει κατάλογος που εικονογραφείται από όλα τα εκθέματα και άλλα επιλεγμένα έργα και αρχειακές φωτογραφίες και περιλαμβάνει κείμενο της επιμελήτριας της έκθεσης, Ελενας Χαμαλίδη, και αποσπάσματα από τα κείμενα του Γιάννη Ψυχοπαίδη, «Σκέψεις πάνω στη δεκαετία του ’60», «Τέχνη και κοινωνία. Σκέψεις πάνω σε μια επέτειο», «Παράδοση και Πρωτοπορία» από το «Νυχτερινό ταξίδι» (Κέδρος, 1998), «Χαμένη και κερδισμένη άνοιξη» από το «Αστατος καιρός» (Κέδρος, 2019), «Collateral Damage. Αναφορά στον Γκόγια» από το «Εις τον καιρόν. Πρόσωπα της τέχνης» (Κέδρος, 2021).
Η έκθεση έτσι, παράλληλα, παρακολουθεί την πορεία του Γιάννη Ψυχοπαίδη από την Αθήνα και τις πρώτες του αναζητήσεις κατά την περίοδο των σπουδών του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών (αποφοίτησε το 1968 από το Εργαστήριο του Κώστα Γραμματόπουλου), στο Μόναχο και την Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου, όπου ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στη ζωγραφική με καθηγητή τον F. Dahmen και με υποτροφία της Γερμανικής Υπηρεσίας Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών (DAAD) και έζησε και δημιούργησε από το 1970 ώς το 1976. Επόμενος σταθμός το Βερολίνο, όπου καλείται το 1977 ως υπότροφος του καλλιτεχνικού προγράμματος της πόλης και παραμένει μέχρι και το 1986, δουλεύοντας και συμμετέχοντας ενεργητικά στην πολιτιστική ζωή της πόλης, συνεργαζόμενος με γκαλερί, μουσεία, καλλιτεχνικές ομάδες και κρατικούς θεσμούς.
Την περίοδο 1974-75 ο Γ. Ψυχοπαίδης υπήρξε προσκεκλημένο μέλος της καλλιτεχνικής ομάδας «10/9» του Μονάχου, όπου και συμμετείχε στις δράσεις της. Η καλλιτεχνική αυτή ομάδα γεννήθηκε από την καλλιτεχνική σύμπραξη καθιερωμένων νέων Γερμανών δημιουργών, με σκοπό την εξάπλωση της τέχνης μέσω των αναπαραγωγών και της χαρακτικής σε ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό.
Το 1986, χωρίς να εγκαταλείψει το Δ. Βερολίνο, εγκαθίσταται στις Βρυξέλλες, όπου ζει και εργάζεται μέχρι το 1992, παρουσιάζοντας συστηματικά στο Βέλγιο το καλλιτεχνικό του έργο. Από το 1992 ζει και εργάζεται κυρίως στην Αθήνα συμμετέχοντας σε καλλιτεχνικές δράσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, καλλιεργώντας ωστόσο με συνέπεια την έντονη σχέση επαφής και καλλιτεχνικής ανταλλαγής με τον γερμανικό χώρο και γενικότερα τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
To 1994 εξελέγη πρωτοβάθμιος καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα και διευθυντής του Ζ’ Εργαστηρίου Ζωγραφικής, όπου δίδαξε και διηύθυνε το εργαστήριο ώς το 2012. Το 2013 του απονεμήθηκε ο τίτλος του ομότιμου καθηγητή.
—
♦ «Γιάννης Ψυχοπαίδης: H τέχνη ως μαχόμενη μαρτυρία, Εργα των δεκαετιών 1960 και 1970 και ο απόηχός τους»
Πινακοθήκη Δήμου Κεντρικής Κέρκυρας & Διαποντίων Νήσων, Παλαιά Ανάκτορα, Κέρκυρα. Tηλ. 26610-48690
[email protected], www.artcorfu.gr
Διάρκεια: 4/10 – 3/12/2023
Επιμέλεια: Ελενα Χαμαλίδη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης, Ιόνιο Πανεπιστήμιο