Μπορεί η καρδιά της Ελλάδας να χτυπάει επί χρόνια σε έναν βράχο; Αυτό πέτυχε η Δέσποινα Αχλαδιώτη, η κυρά της Ρω. Η Φωτεινή Μπαξεβάνη έδωσε ζωή στην ιστορία της. Με μια εξαιρετική ερμηνεία αποκάλυψε το σιωπηλό της σύμπαν πάνω σ’ ένα γυμνό νησί. Κατάφερε να ενώσει τη ζωή της με τη δική μας. Αυτό θα το πετύχει και στην περιοδεία που ετοιμάζουν σε ΗΠΑ και Λατινική Αμερική.
Το θεατρικό κείμενο «Η κυρά της Ρω» του Γιάννη Σκαραγκά μοιάζει με τεράστια ακρογιαλιά από βότσαλα που είναι σμιλεμένα από τον ήλιο και λάμπουν. Ανασυνθέτει την ιστορία προσώπων μιας εποχής με ποιητική ματιά συνδέοντάς τα με το παρόν. Η δύναμη της γραφής του σε γοητεύει και σε ταξιδεύει στους κόσμους που ο ίδιος ανακάλυψε και θέλει να μας τους γνωρίσει.
● Πώς γνωριστήκατε και ξεκίνησε η συνεργασία σας;
Φωτεινή Μπαξεβάνη: Με τον Γιάννη μετράμε γνωριμία και συνεργασία 25 ετών. Είμαστε πλέον οικογένεια. Η πρώτη μας μεγάλη συνεργασία ήταν στο έργο «Prime Numbers», ένα έργο του Γιάννη ο οποίος γράφει και στα αγγλικά. Ανέβηκε το 2008 στη Νέα Υόρκη, εγώ το σκηνοθέτησα. Από τότε έχουμε συνεργαστεί και σε άλλα έργα του, τα τελευταία 6-7 χρόνια με την «Κυρά της Ρω».
Γιάννης Σκαραγκάς: Φωτεινή, συνεργαστήκαμε πρώτη φορά το 2000, στα γυρίσματα της σειράς «Επιφάνεια».
Φ.Μπ.: Ηταν τα πρώτο του μυθιστόρημα που έγινε και μεγάλη επιτυχία τηλεοπτική.
Γ.Σ.: Δέσαμε πολύ. Στα 25 χρόνια ως συγγραφέας και σεναριογράφος, με ενδιαφέρει όχι μόνο να δουλεύω με ανθρώπους που μιλάμε την ίδια γλώσσα άλλα και αυτή η λεπτομέρεια. Η μαεστρία του ενός συμπληρώνει του άλλου και το αποτέλεσμα είναι σαρωτικό. Το κείμενο από την αρχή το φανταζόμουν με μια ηθοποιό σαν τη Φωτεινή.
● Είχες δηλαδή στο μυαλό σου αυτό το καλούπι.
Γ.Σ.: Το καλούπι, το ταλέντο και την άνεση που έχει η Φωτεινή. Τη θεωρώ πραγματικά την πιο ταλαντούχα εκπρόσωπο της γενιάς της. Με συναρπάζει αυτό που μπορεί να κάνει με τον δύσκολο ποιητικό λόγο. Μπορεί να του δώσει μια άμεση απεύθυνση. Κι επειδή είμαι πολύ υπέρ του λόγου, οι δήθεν μοντερνιές, ο γυμνός λόγος, ο μονοεπίπεδος, δεν μου αρέσουν. Μου αρέσει ο λόγος που έχει διάσταση, επίπεδα. Είναι η ιδανική ερμηνεύτρια.
● Φωτεινή, ποια είναι τα χαρακτηριστικά του Γιάννη που σε εντυπωσίασαν;
Φ.Μπ.: Με συναρπάζει ότι μπορεί να γράψει πολύ διαφορετικά πράγματα. Από ιστορικό μυθιστόρημα, θεατρικά, σενάρια. Κάθε ένα είναι τελείως διαφορετική τέχνη. Κι εμένα, αντίστοιχα, μου αρέσει να μεταμορφώνομαι και κάθε φορά να εξελίσσω την υποκριτική μου τέχνη. Πραγματικά είναι ανεξάντλητος και πολύπλευρος.
Γ.Σ.: Θέλει πολλή δουλειά, πειθαρχία και κυρίως ψάξιμο. Ξεκίνησα ως συγγραφέας. Τα εκδοτικά πράγματα στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του ’90 ήταν δύσκολα. Συνειδητοποίησα ότι με τον τρόπο που λειτουργούσαν τότε, με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και τις κλίκες του, η δουλειά μου δεν μπορεί να είναι πάντοτε έρμαιο αυτών των συνθηκών. Ηθελα μια ελευθερία για να μπορώ να προχωρήσω στην τέχνη μου. Ηταν κι ένας λόγος που βρέθηκα στο εξωτερικό και που διεκδίκησα κι εκεί ως αγγλόφωνος συγγραφέας να επιβάλω το δικό μου νέο ύφος και στίγμα. Δεν ήταν μια αντίδραση. Για να έχεις την ελευθερία που θέλεις, θα δουλέψεις πολύ περισσότερο.
● Το βιβλίο «Η κυρά της Ρω» είναι ένας ύμνος στη ζωή, δεν είναι μόνο η περιγραφή μιας γυναίκας. Ποιο ήταν το ερέθισμα ώστε να το γράψεις;
Γ.Σ.: Ηξερα πόσο η Φωτεινή αγαπάει τη Δέσποινα Αχλαδιώτη. Ηθελα να γράψω κάτι επίκαιρο, που να μπορεί να ερμηνεύσει την ελληνική ψυχή. Χωρίς να απομονώνει τον άνθρωπο από αυτό που τον περιβάλλει αλλά να είναι κομμάτι μιας πανανθρώπινης εμπειρίας. Ηθελα την εξομολόγηση μιας γυναίκας που θα γίνει ιστορία ενός τόπου, μιας εποχής, η φωνή όλων των γυναικών τού σήμερα, των ανθρώπων που είναι στην άκρη του κόσμου. Ισως είναι αδύναμοι να αλλάξουν την Ιστορία, να ορίσουν τη μοίρα τους. Μπορούν όμως να κάνουν ένα πράγμα. Να επενδύσουν πίστη στον άνθρωπο.
● Ηθελες να αναδείξεις τη δύναμη της γυναίκας;
Γ.Σ.: Η δύναμη της γυναίκας είναι διαχρονικά εντυπωσιακή, πολυεπίπεδη. Να πω μια λεπτομέρεια που τη ζήσαμε κυρίως σε παραστάσεις εκτός Ελλάδας. Παίζαμε σε κοινό που δεν ήξερε ούτε από ελληνική Ιστορία ούτε ποια ήταν η Αχλαδιώτη. Ηταν πολύ συγκινητικό να βλέπεις αυτούς τους ανθρώπους τόσο προσηλωμένους. Αυτό ήταν η επιβεβαίωση για τη δουλειά μας.
Φ.Μπ.: Δεν υπάρχει φύλο και ηλικία για όσους μοιράζονται τις εντυπώσεις και την εμπειρία από αυτή την παράσταση. Ολοι έχουν ταυτιστεί.
● Μου άρεσε η φράση «Υπάρχουν πολλές πατρίδες, αλλά πρέπει να τις χάσεις για να γίνουν δικές σου…».
Γ.Σ.: Μπορείς να μουντζουρώσεις μια καρδιά και μια πατρίδα ή μήπως είναι σαν να σταυρώνεις μια πόρτα την Ανάσταση; Ηθελα με έναν ποιητικό τρόπο να μιλήσω για αυτά τα πολύ βαθιά, ανθρώπινα διλήμματα και απορίες. Μπορεί να θέλουμε να κάνουμε πάντοτε το σωστό αλλά χωρίς τη γενναιοδωρία των άλλων, δεν ξέρουμε τι αποτύπωμα αφήνουμε στη ζωή τους.
Φ.Μπ.: Εμένα με συγκίνησε ένα σημείο που λέει: «-Χάρηκες τη ζωή σου; -Πολύ αλλά δεν ξέρω τι να την κάνω μόνη μου πια. -Τίποτα να μην την κάνεις. Δεν είμαστε εδώ επειδή μας αγάπησαν πολύ, είμαστε εδώ για να τους αγαπήσουμε ακόμη περισσότερο. Γιατί όλα αυτά τα κορμάκια χρειάζονται έναν μάρτυρα για όλα αυτά που υπήρξαν κάποτε κι άφησαν εμάς να τους θυμόμαστε. Φύλακες είμαστε, όχι κακομοίρες».
● Πώς φαντάζεστε ότι πρέπει να είναι η εικόνα του σημερινού ανθρώπου;
Γ.Σ.: Ζούμε σε εποχές που αμφισβητούνται και καταρρέουν τα πάντα. Θέλει μια γενναιότητα, μια υπέρβαση. Για μένα υπέρβαση είναι να έχουμε πάντοτε σημείο αναφοράς τον άνθρωπο. Ο,τι επιλογές και να κάνουμε, ό,τι δουλειές, όποιες κι αν είναι οι οπτικές μας πρέπει να αφορούν τον άνθρωπο. Αυτή η προτεραιότητα δεν είναι θέμα πολιτισμού, αλλά του πώς εμείς δηλώνουμε την υπόστασή μας σε έναν κόσμο που καταρρέει.
Φ.Μπ.: Θέλω να πιστεύω στον άνθρωπο, μέσα στη σκοτεινιά που ζούμε. Αυτή είναι η απόδειξη και της Δέσποινας Αχλαδιώτη. Σε πολύ σκληρές εποχές, η πίστη σε κάτι που μπορεί να θεωρούμε δεδομένο μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Εκείνη παντρεύτηκε αυτόν που αγάπησε, κόντρα στη θέληση της οικογένειας. Την αποκληρώνουν. Πηγαίνουν με τον άντρα της, με τα ζωντανά τους πάνω σε έναν βράχο. Της πεθαίνει νωρίς κι εκείνη, μέχρι που τελειώνει η ζωή της, στέκεται στην επιλογή της, στον τόπο που διάλεξε. Ηταν η ζωή της, η πατρίδα της, οι μνήμες της. Οχι για να τη γράψει η Ιστορία και να πει ότι είναι ηρωίδα. Μένοντας πιστή στην αγάπη της.
● Βρέθηκες, Γιάννη, ποτέ σε κάποιο αδιέξοδο και πώς το αντιμετωπίζεις;
Γ.Σ.: Αυτό προσπαθώ να μεταφέρω στους μαθητές και στους φοιτητές μου. Δεν είναι ψυχολογικές έννοιες η δημιουργία, η έμπνευση. Η μυθοπλασία είναι ένας ατελείωτος χάρτης ο οποίος δεν έχει προσδιοριστεί. Οταν αρχίζεις μια ιστορία με έναν χαρακτήρα, σιγά σιγά ξεκινάς να ορίζεις αυτόν τον χάρτη. Τα μεγαλύτερα αδιέξοδα στην ανάπτυξη ενός χαρακτήρα ή μιας ιστορίας για μένα είναι θέματα επιλογών. Είναι αυτή η εμβάθυνση. Οπως δεν μου αρέσουν τα άψυχα κείμενα, έτσι δεν μου αρέσουν και τα κείμενα που αισθάνομαι ότι ο άνθρωπος που τα ξεκίνησε δεν έχει τα εργαλεία να δώσει τις διαστάσεις που υποσχέθηκε να δώσει. Ετσι λύνω τα αδιέξοδα συγγραφικά. Πάντοτε συγκρίνω, επαναπροσδιορίζω, διαβάζω ξανά την ιστορία. Είναι άλλη δουλειά καταστρώνω την ιστορία και άλλη τη γράφω. Αυτό που με προσδιόρισε και μου έδωσε φωνή ήταν τα βιβλία και η λογοτεχνία. Ενιωσα ότι μπορώ μ’ έναν τρόπο να κατανοήσω τον κόσμο και να δηλώσω εγώ το ποιος είμαι και τη σχέση μου με αυτόν.
● Αφήσατε στην τηλεόραση ένα δυνατό στίγμα.
Γ.Σ.: Η σειρά «Κάνε ότι κοιμάσαι» είχε μεγάλη επιτυχία. Ο τίτλος είναι ένα παιχνίδι. Ο κόσμος της σειράς και τα τραύματα των χαρακτήρων είναι το αποτύπωμα της εποχής. Σ’ έναν κόσμο που όλοι τελικά γινόμαστε υπνοβάτες, ξυπνάμε στον εφιάλτη κάποιου άλλου και ξαφνικά γίνεται δικός μας εφιάλτης. Κανείς δεν μπορεί να κάνει ότι κοιμάται.
Φ.Μπ.: Εχω την πολύ μεγάλη τύχη να συμμετέχω κι εγώ σε αυτή τη σειρά γιατί είναι σαν να γυρίζουμε ταινία. Η μεγάλη μου αγάπη είναι ο κινηματογράφος.
● Ποια πρέπει να είναι τα στοιχεία του ανθρώπου για να διανύσει έναν δρόμο της τέχνης;
Γ.Σ.: Ιδανικά θέλει μια συνύπαρξη ταλέντου, αντίληψης και να ωριμάζεις μαζί με την τέχνη σου. Ο,τι και να συμβεί, όσο ισοπεδωτικές κι αν είναι οι συνθήκες, η φωνή που έχει κάτι να πει, κάποια στιγμή θα ακουστεί, θα γίνει σαφής και αντιληπτή.
● Οταν διαβάζεις ένα κείμενο νομίζεις ότι τα έζησες κι εσύ κάποια στιγμή.
Γ.Σ.: Ενα καλό κείμενο αφυπνίζει τη σύνδεση με ένα προσωπικό βίωμα.
Φ.Μπ.: Αυτή είναι η μαγεία του Γιάννη.
● Εγραψες μια νουβέλα για τη Μελίνα Μερκούρη.
Γ.Σ.: Πρέπει να βρω το κίνητρο ενός ανθρώπου -ιδίως σε τέτοια κείμενα πιο μονολογικά– να αφηγηθεί αυτή τη διαδοχή των γεγονότων. Η οπτική στο βιβλίο της Μελίνας είναι η γυναίκα που, σε μια ώριμη ηλικία και ζώντας πια τη θρυλική διάσταση, νοσεί. Η αναδρομή που με αφορμή την ασθένειά της νιώθει χρέος να κάνει, επειδή ανάμεσα στον θρύλο και στον άνθρωπο έχει μείνει ένα σώμα που αυτή τη στιγμή την προδίδει. Το κίνητρό της είναι η ανάγκη να πάει πίσω και να θυμηθεί ποιος είναι ο άνθρωπος Μελίνα και πώς αυτή η γυναίκα μετατράπηκε σε θρύλο. Είναι η αφήγηση μιας γυναίκας η οποία ως κορίτσι -πέρα από τη φιλοδοξία της- δεν έχει την παραμικρή υποψία του μεγέθους της ζωής της. Ολης της Ελλάδας που θα κουβαλήσει στην πλάτη της. Πέρα από την κινηματογραφική Μελίνα μιλάμε και για μια ανεξάρτητη γυναίκα που για πολλά χρόνια στο εξωτερικό διεκδικούσε το δικαίωμα ενός λαού να είναι ελεύθερος, να μιλάει ελεύθερα και να συνδέεται με τον υπόλοιπο κόσμο.
