Επίμονος δημιουργός της πέτρας και του μάρμαρου ο Αλέκος Κυραρίνης, «ζωγραφίζει» το υλικό του, σμιλεύει στις ζωγραφόπετρες (όπως τις αποκαλεί) και τις μαρμάρινες επιφάνειες αρχετυπικές μορφές αγγέλων και δράκων, μοτίβα της φύσης που συναντάμε στην αρχαία ελληνική και τη βυζαντινή παράδοση.
Η καινούργια ενότητα έργων της έκθεσης «Ἐπὶ τύμβῳ» στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Πόρου, διοργανώνεται από την γκαλερί Citronne σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, στο πλαίσιο της σταθερής συνεργασίας τους τα τελευταία έντεκα χρόνια, όπου το έργο ενός σύγχρονου εικαστικού καλλιτέχνη συνομιλεί με τα εκθέματα του μουσείου και αναδεικνύει τη διαχρονία της τέχνης.
Δεκαπέντε έργα μικτής τεχνικής, των οποίων η θεματολογία έχει εμφανείς αναφορές στις ανάγλυφες παραστάσεις των αττικών επιτύμβιων στηλών της κλασικής περιόδου, παρουσιάζονται στο ισόγειο του Μουσείου.
Ο καλλιτέχνης, που τα τελευταία 20 χρόνια δημιουργεί έργο με απήχηση και διάδραση, εκθέτει για δεύτερη φορά σε μουσείο, καθώς η πρώτη ήταν στο Εθνικό Αρχαιολογικό. Μιλήσαμε με τον Αλέκο Κυραρίνη για την καινούργια ενότητα έργων του, για τις επιρροές του από τον τόπο καταγωγής του, την Τήνο, για τις επιδράσεις από τον δυτικοευρωπαϊκό μοντερνισμό αλλά και για τη σχέση του με τη θρησκεία.
Στην καινούργια ενότητα έργων «Ἐπὶ τύμβῳ» κάνετε σαφείς αναφορές στις ανάγλυφες παραστάσεις των αττικών επιτύμβιων στηλών της κλασικής περιόδου, στη διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου να παραμείνει «ζωντανός» μετά τον θάνατο και να διατηρήσει στη μνήμη του τα αγαπημένα πρόσωπα. Οταν δουλεύατε τα έργα, ποιο ήταν το πρωταρχικό μέλημα; Προφανώς κι εδώ διατηρείται το γνωστό καλλιτεχνικό σας ιδίωμα αλλά ως ενότητα έχει την ιδιαιτερότητα της συνομιλίας με τα μόνιμα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου Πόρου, δηλαδή τις στήλες, τις επιγραφές, τα γλυπτά και τα άλλα ευρήματα που προέρχονται από την ευρύτερη περιοχή της Τροιζηνίας.
Αλήθεια είναι αυτό. Στα περισσότερα έργα προσπάθησα να μιμηθώ κάτι από τη φθαρτότητα που φέρουν τα μόνιμα εκθέματα του μουσείου. Προσπάθησα από ένα αποτύπωμα και μια φθαρτότητα να αναδειχθεί η καθαρή γραφή, το καθαρό μήνυμα. Η δουλειά μου τα τελευταία 20 χρόνια έχει θεολογική βάση. Ζωγραφίζω αγγέλους και δράκους εκμεταλλευόμενος ιδιωματικά στοιχεία και σύμβολα από τα πρωτοχριστιανικά χρόνια, αλλά και από λαϊκά μοτίβα, τρόπους απεικόνισης που έχω αποσπάσει από την Τήνο, τον τόπο καταγωγής μου. Είμαι γιος μαρμαρογλύπτη.
Από παιδάκι τον ακολούθησα, έμαθα πολλά και στη συνέχεια τα εμπέδωσα στην ΑΣΚΤ, με δάσκαλο τον Γιάννη Ψυχοπαίδη. Με το πέρας των σπουδών προσπάθησα να βρω τα δικά μου βήματα. Σ’ αυτή την προσπάθεια ανακάλυψα ότι το πιο κοινό είναι η χριστιανική και η λαϊκή μας παράδοση, κυρίως. Στα έργα που συναντάμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου υπάρχουν κάποια ιδιωματικά στοιχεία, όπως κι ένα κλείσιμο του ματιού, μια αλληγορία, ένας μικρός υπαινιγμός, ένα μικρό θεολογικό μήνυμα που αφορά τη μνήμη του θανάτου. Γι’ αυτό και ο τίτλος «Ἐπὶ τύμβῳ». Είναι έργα αφιερωμένα στο μήνυμα ότι η ζωή, για να είναι ουσιαστική, οφείλουμε να έχουμε πάντα τη μνήμη του θανάτου.
● Είστε από τους ελάχιστους σύγχρονους καλλιτέχνες ο οποίος μιλάει για την ενσωμάτωση θεολογικών και θρησκευτικών αποτυπωμάτων και εννοιών στα έργα του. Προσωπικά, μου φαίνεται τολμηρό και ενδιαφέρον, καθώς η τέχνη κρατάει αποστάσεις από τέτοια ζητήματα.
Αν θέλουμε να συστήσουμε μια νέα τέχνη σημερινή, η οποία να αποβλέπει σε όλο τον κόσμο, είναι σημαντικό για τον καλλιτέχνη να «εκμεταλλευτεί» τα χαρακτηριστικά του τόπου του. Κάποια στοιχεία εντοπιότητας είναι χρήσιμα, όταν υπάρχει το αίτημα να παρουσιαστεί το έργο ανάμεσα σε όλα τα άξια έργα του κόσμου τούτου. Εμείς δεν περάσαμε Αναγέννηση και Διαφωτισμό.
Η δουλειά μου τα τελευταία 20 χρόνια έχει θεολογική βάση.
Ο Γιάννης Τσαρούχης έχει πει «Η Ελλάδα είναι μια χώρα με πολύ καλούς ζωγράφους, χωρίς ζωγραφική». Η γενιά του ’30, ο Χατζιδάκις, ο Γκάτσος μίλησαν για το ανοιξιάτικο αεράκι του Επιταφίου, για την ελληνικότητα. Υπάρχουν αρώματα και μνήμες από πολύ παλιά. Η ζωή κληρονομήθηκε στον καλλιτέχνη και τον καθόρισε, ίσως χωρίς να καταλαβαίνει και ο ίδιος πώς.
● Τι σημαίνει για εσάς η φθορά είτε του ανθρώπινου σώματος είτε της ύλης γύρω μας; Το φευγαλέο αποτύπωμα της ζωής, η μνήμη, ο χρόνος είναι έννοιες που διαπραγματεύεστε. Πώς ενσωματώνονται στο εικαστικό έργο σας;
Το είδος της φθοράς που χρησιμοποιώ στα έργα μου είναι για να αναδείξω τη νέα γραφή. Μέσα από τη φθορά, θέλω να γεννηθεί κάτι καινούργιο. Δυστυχώς εμείς, φιλοσοφώντας τη ζωή μας και περνώντας τα χρόνια, ταυτίζουμε τη φθορά με τη δική μας. Με τη φθορά της νεότητάς μας, με τη φθορά των δυνάμεών μας, τη φθορά όπως την αντιμετωπίσαμε σε πρόσωπα αγαπημένα που δεν θέλουμε να χαθούν ή που μας σοκάρει πολλές φορές ο τρόπος που μεγαλώνουν και χάνουν τη γοητεία τους. Στα έργα μου κάνω ακριβώς το ανάποδο. Χρησιμοποιώ τη φθορά ως ένα αποτύπωμα φιλικό και ευχάριστο. Διότι στην ουσία ο χρόνος ομορφαίνει την ασχήμια, όπως ένα κακό γλυπτό που, αν εκτεθεί ανεμπόδιστα στον χρόνο, θα ομορφύνει. Τη φθορά την αγαπούμε όταν την εντοπίζουμε εκεί που είναι φιλική.
● Χρησιμοποιείτε ως πρωτογενές υλικό παλιές πέτρες, απομεινάρια της φύσης, τα οποία δουλεύετε και τους δίνετε μια νέα ζωή, μια δεύτερη ευκαιρία. Τα ανασύρετε από το πεδίο της ανωνυμίας και τα μεταμορφώνετε σε έργα τέχνης. Εξηγήστε μας αυτή τη σχέση.
Οι πέτρες που χρησιμοποιώ είναι αρχικά θελκτικές για εμένα. Μου δίνουν το πρώτο ερέθισμα. Θυμάμαι, παιδί στην Τήνο, πήρα μια πετρούλα να την πετάξω στη θάλασσα να κάνω «κουτάλες» και, κοιτώντας την, είδα ότι ήταν πολύ όμορφη. Σκέφτηκα ότι αν την πετάξω στη θάλασσα ίσως κανείς δεν την ξαναντικρίσει. Ετσι τη ζωγράφισα δίνοντάς της μια περαιτέρω πνοή.
● Το προσωπικό βίωμα σάς έχει επηρεάσει προς αυτήν την κατεύθυνση;
Γνωρίζω κατ’ αρχάς τι είναι ο μόχθος. Ενας ζωγράφος που κάνει ακουαρέλες κοπιάζει πνευματικά και δευτερευόντως σωματικά. Ο γλυκός μόχθος που νιώθει κάποιος όταν λαξεύει τις πέτρες από το ξημέρωμα ώς το βράδυ και, κατάκοπος και ευχαριστημένος, πίνει ένα μικρό ποτηράκι ρακί, θεωρώ ότι είναι κάτι πολύ όμορφο. Μεγάλωσα μέσα σε εργαστήρια – όπως σας είπα ο πατέρας μου ήταν μαρμαρογλύπτης. Αγαπάμε το υλικό μας δεν αναμετριόμαστε μαζί του. Είναι ένας ρεμβασμός· σκεπτόμενοι και αναλογιζόμενοι τι θέλουμε να αναπαραστήσουμε, σεβόμαστε το υλικό που μας βοηθάει προς αυτήν την κατεύθυνση. Τα έργα μου από μάρμαρο δεν είναι γλυπτά, είναι ζωγραφόπετρες όπως τις αποκαλώ. Η λέξη μάρμαρο προκύπτει από το αρχαίο ρήμα μαρμαίρω που σημαίνει ακτινοβολώ, λάμπω, εκπέμπω φως.
● Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου παρουσιάζετε μια μαρμαρόπετρα, κολάζ και τα έργα με τις πολλαπλές εκφάνσεις από ριζόχαρτο. Μιλήστε μας για τον τρόπο με τον οποίο δουλεύετε το υλικό σας και τα χρώματα που επιλέγετε.
Στα έργα μου θέλω να ζωγραφίσω τον άγγελο, ο οποίος αναμετράται και καταβαραθρώνει το κακό, τον δράκο. Δεν έχω δει άγγελο, ούτε δράκο. Επομένως ανατρέχω στις πηγές που αφετηριακά με τροφοδοτούν και μου δίνουν μορφικά καθαρά, κάποιες προδιαγραφές. Ανατρέχω στη λαϊκή τέχνη, όχι μόνο του τόπου μας, από τη στιγμή που είναι έκδηλη μια μεταμοντερνιστική συμπεριφορά γιατί είναι αναπτύγματα τα περισσότερα που θυμίζουν και λίγο Κλέε, λίγο Καντίνσκι, πολύ Μιρό. Χρησιμοποιώ και την τέχνη του μοντερνισμού για να ψηλαφίζω τις λαϊκές παραδόσεις, γιατί και αυτοί οι καλλιτέχνες μεταχειρίστηκαν τις λαϊκές παραδόσεις από την Αφρική, την Ανατολή από πολλούς λαούς.
Για τα υλικά χρησιμοποιώ χαρτιά, τα οποία δεν είναι λευκά αλλά καστανόξανθα, τα οποία μπορούν να υποδεχθούν το λάδι, χωρίς να τα εμποτίσει και να τα καταστρέψει. Δημιουργώ ένα ίχνος, ένα ανάπτυγμα με χρώμα λαδιού το οποίο προκύπτει τυπώνοντας. Μετά περνάω ένα άλλο χαρτί από επάνω κι έχω μια νέα χρωματικότητα. Στη συνέχεια με πενάκια λευκά και μαύρα κεντάω το ίχνος που μου έδωσε μετά από πολλούς πειραματισμούς και πολλά αποτυπώματα που δεν πέτυχαν, γιατί η χειρωναξία και η επέμβαση με τα χέρια όπως γίνεται βγάζει μια τυχαιότητα, αποτελέσματα που δεν έχω πάντα τον έλεγχό τους. Με πενάκια καταλήγω σε μια τελεσίδικη μορφή, σε ένα κέντημα, ένα ιχνογράφημα το οποίο αξιολογεί αλλά και αξιώνει όλη την προηγούμενη δουλειά.
● Εκτός από τις οικογενειακές καταβολές και τη θρησκευτική παράδοση της Τήνου που μεγαλώσατε, ποια είναι η δική σας σχέση με τη θρησκεία και τη μεταφυσική;
Είμαι χριστιανός, πιστεύω στις παραδόσεις μας, στον χριστιανισμό της ενορίας, εκεί όπου οι συγγενείς και οι πρόγονοί μου εναπόθεταν τις ελπίδες τους στον Θεό. Είναι καλό η ζωή του καλλιτέχνη να συγκλίνει με την τέχνη του και το αντίστροφο, γιατί το ένα δανείζει χαρακτηριστικά στο άλλο, έμπνευση και έδαφος. Αυτά με απασχολούν, αυτά ζωγραφίζω.
● Από τον χώρο της ενορίας, όχι στενά της δικής σας, ευρύτερα της Εκκλησίας εννοώ, τι σας ενοχλεί;
Με ενοχλεί εκείνο που ενοχλεί όλο τον κόσμο και πολλές φορές δίκαια. Με ενοχλεί η υποκρισία.
Ο Αλέκος Κυραρίνης συμμετέχει και στην ομαδική έκθεση «Επαναλήψεις» που φιλοξενείται στην γκαλερί Citronne στον Πόρο. Μία από τις καλύτερες ομαδικές εκθέσεις με εξαιρετικά έργα έντεκα καλλιτεχνών, τα οποία δημιουργήθηκαν από διαφορετικά υλικά και με διαφορετικές τεχνικές, αλλά έχουν όλα κοινό παρονομαστή: τη χειρωναξία και την επανάληψη της κίνησης που παράγει επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Κάτι σαν το τσίκι-τσίκι του Ακριθάκη, σαν το βουδιστικό και ινδουιστικό μάντρα ή το αγιορείτικο κομποσκοίνι.
Καλλιτέχνες: Νίκος Αλεξίου, Beppe Caturegli, Αλέκος Κυραρίνης, Χριστίνα Μήτρεντσε, Μυρτώ Ξανθοπούλου, Μαρία Οικονομόπουλου, Νίνα Παπακωνσταντίνου, Νίκος Ποδιάς, Εφη Σπύρου, Θάλεια Χιώτη, Πάνος Χαραλάμπους.
Η έκθεση πήρε παράταση και θα παραμείνει έως τις 27 Αυγούστου στη Citronne
? Η έκθεση «Ἐπὶ τύμβῳ» στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου διαρκεί έως τις 28 Σεπτεμβρίου
