Η ψυχαναλυτική προσέγγιση της παχυσαρκίας

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο πατέρας της ψυχανάλυσης ήταν αρχικά νευρολόγος, ο οποίος επιχειρούσε να συνδυάσει με πρωτότυπο τρόπο ψυχανάλυση και “βιολογική” ανάλυση. Το 1909, γράφει: “Υπάρχουν προφανείς αλληλεπιδράσεις μεταξύ του σωματικού και του ψυχικού, εξαιτίας όμως της αδυναμίας μας σήμερα να περιγράψουμε τη φύση τους με όρους βιοχημείας και φυσιολογίας, η θεωρία των νευρώσεων πρέπει να παραμείνει ψυχολογική”.

Ο καιρός πέρασε και οι έρευνες τώρα δείχνουν ότι όσο καλύτερα γνωρίζουμε τις βιοχημικές και φυσιολογικές λειτουργίες τόσο απαραίτητη γίνεται η προσέγγιση του ασυνείδητου, ανοίγοντας ουσιαστικό διάλογο μεταξύ ερευνητών από διαφορετικές επιστήμες. Το ζήτημα του παχύσαρκου σώματος είναι το κατεξοχήν παράδειγμα για αυτή την αναγκαία συνεργασία.

Η ψυχαναλυτική προσέγγιση, που συχνά παραμερίζεται από την επιστημονική, αποκαλύπτεται ουσιαστική όταν πρόκειται για τη θεραπεία του παχύσαρκου υποκειμένου. Εισάγει, πράγματι, το θέμα της ασυνείδητης ψυχικής δυναμικής του υποκειμένου και των λύσεων που επινοεί για να αντεπεξέλθει.

Πριν μιλήσουμε για τις υποθέσεις που αναπτύχθηκαν στην έρευνά μας, ας υπενθυμίσουμε με ποιον τρόπο συνεισφέρει η ψυχανάλυση στην κατανόηση της εμφάνισης των διατροφικών διαταραχών, ειδικά της παχυσαρκίας. Θεωρούμε την παχυσαρκία σύμπτωμα.

Σύμφωνα με την ψυχανάλυση, το σύμπτωμα είναι μια γνώση που πρέπει να τη δούμε ως την αντίθετη όψη του κανόνα (του φυσιολογικού) και της ίασης. Είναι μια λύση συμβιβασμού απέναντι σε μια λιβιδινική οικονομία η οποία εγκαινιάστηκε την εποχή ήδη της παιδικής σεξουαλικότητας και εμπλέκεται στις φαντασιακές κατασκευές κάθε υποκειμένου προσωπικά.

Εχοντας υπόψη αυτή τη διάσταση του συμπτώματος, εξετάζουμε την προβληματική της παχυσαρκίας από την οπτική γωνία της καταναγκαστικής επανάληψης ενός δραν που το χαρακτηρίζουν συγκεκριμένες διαδικασίες, με τριπλό αντίκτυπο: παιδική σεξουαλικότητα, απώλεια και υπερεγώ.

Ο Φρόιντ ήταν ο πρώτος που μας μίλησε για τη σεξουαλικότητα του ενήλικου, ότι έχει τις ρίζες της σε μια παιδική σεξουαλικότητα που οικοδομήθηκε αρχικά από τις μητρικές φροντίδες. Σε αυτές τις πρώτες μητρικές φροντίδες οφείλεται και η ανατροπή που μετασχηματίζει τις σωματικές, καθαρά οργανικές εκδηλώσεις σε τόπους που εγκαθιδρύουν τις ορμές. Αν για το βρέφος που θηλάζει το γάλα έχει θέση αντικειμένου ανάγκης, το στήθος γίνεται αντικείμενο ικανοποίησης της σεξουαλικής ορμής.

Το στόμα –τόπος απ’ όπου περνούν οι ανταλλαγές μεταξύ του βρέφους και του αντικειμένου ικανοποίησης– έχει διπλή υπόσταση: είναι συγχρόνως όργανο της διατροφικής λειτουργίας και όργανο ενορμητικής ικανοποίησης. Με άλλα λόγια, το βύζαγμα δεν είναι το θεμέλιο της σεξουαλικότητας που αρχίζει να διαμορφώνεται, το πιπίλισμα όμως οδηγεί το βρέφος σε μια αυτονομία απέναντι στην τροφή και, προπαντός, απέναντι στο πρωταρχικό αντικείμενο ικανοποίησης. Μιλάμε τότε για αυτοερωτισμό, δηλαδή για λήψη ικανοποίησης του υποκειμένου από το ίδιο του το σώμα.

Υπάρχουν ωστόσο καταστάσεις που η φυσιολογική αυτή «παρέκκλιση» μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο: όταν, λόγου χάρη, ο άλλος που φροντίζει το βρέφος υποβάλλει σε δοκιμασία τη φαντασιακή δημιουργικότητά του. Η “φυσιολογική” πρωταρχική παρέκκλιση που θεμελιώνει την παιδική σεξουαλικότητα αναγκάζει τότε το βρέφος να βρει άλλες λύσεις για να μείνουν ανέπαφα τα όρια του σώματός του. Και ο αυτοερωτισμός μετατρέπεται σε αυτοεπίθεση, σε μια μορφή ερωτικοποίησης της ορμής του θανάτου που βάζει το υποκείμενο σε κίνδυνο.

Βλέπουμε λοιπόν το εξής παράδοξο: το υποκείμενο κάνει κακό στον εαυτό του με τρόπο σαν να του έκανε καλό. Αυτή η αντίληψη της πρωταρχικής σχέσης με το αντικείμενο της ικανοποίησης στηρίζεται στο πρότυπο του τραυματισμού όπως τον επεξεργάζεται ο Φρόιντ.

Ο αυτοερωτισμός με σκοπό την αυτοκαταστροφή είναι πολύ σημαντικό στοιχείο για την εργασία μας γύρω από τα παχύσαρκα άτομα και τη σχέση με το σώμα τους».

● Απόσπασμα από το βιβλίο «Το σώμα σε κρίση στον ψυχαναλυτικό και ιατρικό λόγο», Γιώργος Δημητριάδης, Christian Hoffmann, Λίσσυ Κανελλοπούλου (επιστημονική επιμέλεια), μετάφραση Θεοδώρα Τζώλα, Εκδόσεις Κουκκίδα 2020

Ασιατική φλουριά

Centella asiatica

Η Centella asiatica (ινδική φλουριά ή ασιατική φλουριά), γνωστή και ως centella, Asiatic pennywort ή Indian pennywort ή Gotu kola, είναι ένα ποώδες, πολυετές φυτό.

Η Σεντέλα χρησιμοποιείται στην Αγιουβέρδα (Ayurveda) εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια και αναφέρεται στο Susruta Samhita – το πανάρχαιο ινδικό σύγγραμα. Στην Κίνα χρησιμοποιείται για πάνω από 2.000 χρόνια και αναφέρεται ως «το θαυματουργό ελιξίριο της ζωής» – ονομασία που του έδωσε ο LiChing-Yun, ένας βοτανοθεραπευτής που φημολογείται πως έζησε 256 χρόνια.

Στη σύγχρονη βοτανοθεραπεία, η Σεντέλα χρησιμοποιείται για ένα μεγάλο φάσμα προβλημάτων υγείας. Θεωρείται πως έχει ηρεμιστικές και αγχολυτικές ιδιότητες. Υποστηρίζεται πως επιδρά «κατευναστικά» στο κεντρικό νευρικό σύστημα αυξάνοντας παράλληλα τη συγκέντρωση GABA (gamma-aminobutyric acid) στον εγκέφαλο. Λόγω της δράσης αυτής, θεωρείται πως «αναζωογονεί» ολόκληρο το νευρικό σύστημα έχοντας θετικές επιπτώσεις και στους τομείς της βελτίωσης της μνήμης και της δυνατότητας συγκέντρωσης.

● Aπό την ιστοσελίδα «Εναλλακτική Δράση».