Οι αγκαλιές χωράνε συγχώρεση

Πίσω από τους τοίχους των σπιτιών και κάτω από τη σκόνη των καιρών υπάρχει μια σιωπή. Αφομοιωμένη στους οικείους θορύβους της μέρας, προσμένει μια τόση δα ακτίνα ησυχίας για να μας αποκαλύψει τις αόρατες προεκτάσεις ενός δανεικού ονείρου. Το τελευταίο βιβλίο του Βάσου Βογιατζόγλου, «Της φυλακής», περιλαμβάνει 24 ιστορίες από τη μακρόχρονη θητεία του ως παιδιάτρου στις γυναικείες φυλακές. Μέσα από αυτές τις ιστορίες αποζητά τη σιωπή ως αναγκαία συνθήκη για την εκδήλωση μιας αλήθειας. Αόρατα θροΐσματα απόγνωσης, λύπης και ρομαντισμού πλέουν μέσα σ’ ένα σκληρό όσο κι εύθραυστο σύμπαν, ψηλαφώντας τον στερημένο χρόνο.

Ο Βάσος Βογιατζόγλου βουτάει στην ελλειμματική παρουσία των ήχων και μέσα από τη στοχαστική παρατήρηση επιστρέφει στην επιφάνεια με τα χέρια γεμάτα από τρυφερές ιστορίες. Αφουγκράζεται τους λεπτούς ήχους της ύπαρξης που κάποτε γίνονται κραυγές και άλλοτε ανθίζουν πίσω από ένα παιδικό χαμόγελο ή ένα τραγούδι, συνυπάρχοντας με τους θορύβους της καθημερινότητας. Η ζωή διχοτομημένη, επαναπροσδιορίζεται μέσα από τα ελλείμματά της. Ελευθερία, δικαιοσύνη, ηθική. Ορια χωρίς αντίκρισμα, ρευστοί ορισμοί, κυλάνε μέσα στις φλέβες ενός φθαρμένου κόσμου που αγωνίζεται και παραληρεί πίσω από τα κάγκελα μιας ενδογενούς ανημπόριας.

Ο συγγραφές αναζητά το όνειρο μέσα στον εφιάλτη, την αλήθεια μέσα στο ψέμα, το όμορφο μέσα στο άσχημο. Σ’ έναν κόσμο αντιθέσεων μετατρέπει τις στιγμές σε αποστάγματα ενατένισης της ανθρώπινης ύπαρξης. Με την πεποίθηση πως το φως ξαποσταίνει μέσα στα βαθύτερα σκοτάδια, στρέφει τη ματιά του στις χαραμάδες. Εκεί φύονται η αγάπη, το γέλιο των παιδιών, η παρουσία των πουλιών, η συμπόνια. Μικρά μαθήματα ανθρωπιάς και αλληλεγγύης τρέχουν μέσα στις σελίδες του βιβλίου, καθώς οι ρόλοι του δασκάλου και του μαθητή, του ελεύθερου και του φυλακισμένου μετακυλίονται από πρόσωπο σε πρόσωπο. Ολα είναι σε αμφισβήτηση εκτός από την αγάπη που όσο τρέφει, άλλο τόσο χωρά το διαφορετικό.

Ηρωίδες γυμνές από περιττές περιγραφές, συστήνονται με όνομα και καταγωγή ως ξεχωριστές δραματικές υπάρξεις. Το έγκλημα και η ποινή υποδεικνύουν μια υφέρπουσα αντίθεση μεταξύ προσώπου και ιστορίας και ταυτόχρονα μια επιβεβαίωση του δράματος. Μοιάζει τρομακτική η απλότητα με την οποία ξεστομίζεται μια ποινή και σίγουρα είναι αντιστρόφως ανάλογη του βάρους που έχει στην ψυχή της κρατούμενης. Η σκιαγράφηση της μορφής γίνεται με ελάχιστα εξωτερικά χαρακτηριστικά. Τα ξεβαμμένα νύχια αποπνέουν μια ξεψυχισμένη θηλυκότητα και στα τρυφερά δάχτυλα κοιμάται ένας φόνος. Η μορφή άλλοτε ξεγελά και άλλοτε επιβεβαιώνει τη σκληρότητα του ταξιδιού.

Η Νεκταρία, που απειλεί να καταπιεί το ξυραφάκι, ουσιαστικά εκλιπαρεί μέσω της προσοχής να παραμείνει ορατή και άρα υπαρκτή σε ένα χαοτικό σύστημα. Για την Γκαλίνα και την κυρα-Μακρίνα η απαίτηση για φάρμακο επιβεβαιώνει εσωτερικά το δικαίωμα για ζωή. Στον ενδοσωματικό έλεγχο το σώμα ως φορέας παρανομίας χάνει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης και παραβιάζεται διπλά, τόσο από την κάτοχό του όσο και από τα όργανα της Δικαιοσύνης.

Κάπως έτσι γεννιέται και η έννοια της ψυχικής απόδρασης. Οι γυναίκες της φυλακής, πλάσματα σκληρά όσο και τρυφερά, σμιλεμένα από την αγριότητα του πόνου που εξελίσσεται σε μίσος, σκαρφίζονται τους δικούς τους τρόπους διαφυγής από έναν ασφυκτικό ψυχικό περιορισμό. Μπορεί η αίσθηση της βροχής πάνω στο χέρι να θεωρηθεί απόδραση; Ενα τσιγάρο; Μια συζήτηση για τον Φρόιντ; Απόδραση είναι και η διακομιδή για ακτινογραφία. Απόδραση είναι και η τρέλα. Αλλωστε, το βάρος του χρόνου από μόνο του είναι ικανή συνθήκη για να χάσει κάποιος τα λογικά του. Απόδραση είναι η σκέψη των αγαπημένων προσώπων. Απόδραση είναι και οι αγκαλιές γιατί χωράνε συγχώρεση και αποδοχή. Τα πρόσωπα της φυλακής ζητάνε χώρο κυρίως συναισθηματικό για να χωρέσουν ολόκληρα, με τα εγκλήματα και τις απώλειές τους, μέσα στους άλλους ανθρώπους.

Σε συνθήκες εσωτερικής αποκάλυψης, ο χώρος της φυλακής μοιάζει με μια καλογυαλισμένη μηχανή και τα βήματα του γιατρού, της νοσοκόμας, του δεσμοφύλακα, της κρατουμένης θυμίζουν χορογραφημένη παράσταση, καθώς το ένα σέρνει το άλλο. Μέσα στα πρόσωπα κοιμάται ο ρόλος που ζητά να βγει στην επιφάνεια για να συντελεστεί το δράμα της ύπαρξης.

Ο Βάσος Βογιατζόγλου, ως αιώνια ρομαντικός ποιητής και στοχαστής, επιμένει να αναζητά το θαύμα στη soprano coloratura φωνή της Κλαούντιας, στον χορό της Κατερίνας, στα χρώματα του τσαλαπετεινού και κυρίως στην παρουσία των παιδιών, παρατηρώντας, μάλιστα, «πως τα μωρά όλου του κόσμου έχουν το ίδιο χαμόγελο! Είναι Αγγελοι χωρίς καταγωγή, χωρίς όνομα, δίχως πατρίδα». Η ίδια η μητρότητα αποτελεί ένα θαύμα, αφού οι μητέρες της φυλακής, διαφορετικές εξωτερικά αλλά ίδιες στην ουσία τους, αποτελούν έκφανση του θείου στη ζωή του παιδιού. Το μεγαλύτερο θαύμα όλων είναι η αγάπη. Μπορεί μια αγκαλιά να θεραπεύσει μια κρίση υστερίας; Κυρίως αυτή, απαντάει ο συγγραφέας.

Ξεχωριστή μνεία θα πρέπει να γίνει στα υπέροχα σκίτσα του Κυριάκου Ρόκου με τις σιωπηλές του φιγούρες να καθρεφτίζουν τη λύπη τους σε έναν ουράνιο εναγκαλισμό πότε με το σκοτάδι και πότε με το φως. Εκεί όπου η δυστυχία είναι τακτοποιημένη σε φακέλους με τον τίτλο ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ, ΒΙΒΛΙΟ ΘΥΜΑΤΩΝ ΕΠΙΘΕΣΗΣ, ΑΥΤΟΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΙ, ο Βάσος Βογιατζόγλου επιμένει να ονειρεύεται το θαύμα και να αναγνωρίζει στη συμπόνια το μεγαλύτερο μάθημα. Οι ιστορίες του είναι αποστάγματα μιας πορείας είκοσι τριών χρόνων εθελοντικής εργασίας στις γυναικείες φυλακές και αποτίνουν φόρο τιμής στην αλήθεια των φυλακισμένων γυναικών και των παιδιών τους.

Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]