Το Μεγάλο Σάββατο, την τελευταία ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας, της Σαρακοστής, την παραμονή της Κυριακής του Πάσχα, τιμάται η ταφή και η κάθοδος του Ιησού στον Αδη – τα μεσάνυχτα γιορτάζεται η Ανάσταση.
Το Σάββατο έχει ιδιαίτερη σημασία. Είναι η έβδομη και τελευταία ημέρα της εβδομάδας, εφόσον η Κυριακή, η μέρα που είναι αφιερωμένη στον Κύριο, όπως λέει η λέξη, είναι η πρώτη – η επομένη, η Δευτέρα, είναι ακριβώς η δεύτερη.
Η λέξη Σάββατο προέρχεται από το εβραϊκό «sabbat» που σημαίνει «ανάπαυση». Ηταν η ημέρα ανάπαυσης των Εβραίων: στην Εξοδο της Παλαιάς Διαθήκης υπάρχει η προτροπή «εξ ημέρας εργά και ποιήσεις πάντα τα έργα σου, τη δε ημέρα τη εβδόμη σάββατα Κυρίω τω Θεώ σου», όπου «σάββατα» σημαίνει «αναπαύσου και τίμησε». Κι αυτό γιατί ο Θεός, ο Γιαχβέ της εβραϊκής παράδοσης, αφού ολοκλήρωσε τη δημιουργία μέσα σε έξι μέρες, ξεκουράστηκε την εβδόμη.
Οι αρχαίοι Ελληνες όμως τιμούσαν τον Κρόνο αυτή την έβδομη μέρα – το Σάββατο λεγόταν Κρονία, μια παράδοση που συνεχίζουν και οι Αγγλοσάξονες: «Saturday» είναι η μέρα του Saturn, δηλαδή του Κρόνου. Ο γαλλικός όρος για το Σάββατο, «Samedi», είναι κι αυτός, όπως ο ελληνικός, δανεισμένος από τη βιβλική, δηλαδή την εβραϊκή παράδοση: προκύπτει από τη φράση «sambati dies», στη δημώδη λατινική γλώσσα, από το λατινικό «Dies Sabbati», δηλαδή «Ημέρα του Σαββάτου». Το ίδιο συμβαίνει και με το «Samstag», το Σάββατο στα γερμανικά, που προέρχεται από το παλαιογερμανικό «Sambatztag», που είναι επίσης η Ημέρα του Σαββάτου.
Μια τόσο φορτισμένη νοηματικά μέρα δεν θα μπορούσε να μην έχει και κάποια μεταφυσική υπόσταση, η οποία δεν εξαντλείται στα δυο Ψυχοσάββατα του χρόνου, το Σάββατο πριν από την Κυριακή των Απόκρεω και αυτό πριν από την Πεντηκοστή, που είναι αφιερωμένα σε γενικό μνημόσυνο των ψυχών των νεκρών. Στην Ελλάδα έχουμε τον όρο «σαββατογεννημένος» για να ορίσουμε αυτόν που γεννήθηκε Σάββατο, άρα, σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, είναι ευνοημένος από την τύχη, διαθέτει μαγική επιρροή ή έχει την ικανότητα να επικοινωνεί με αόρατες δυνάμεις, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας.
Σε αυτό το σκοτεινό, παγανιστικό μήκος κύματος κινείται βέβαια και η μακρά ευρωπαϊκή παράδοση του Σαββάτου των Μαγισσών – «Witches’ Sabbath» («Hexensabbat» στα γερμανικά). Αυτά τα μεσαιωνικά Σάββατα καταγράφηκαν αρχικά από την Ιερά Εξέταση (από ποιον άλλον;…) ήδη από τον 14ο αιώνα και αφορούσαν νυχτερινές οργιαστικές τελετές, κατά τις οποίες μάγισσες από όλη την Ευρώπη συγκεντρώνονταν σε κάποια συγκεκριμένα μέρη για να λατρέψουν τον Διάβολο. Η καλπάζουσα (πατριαρχική και μισογύνικη) φαντασία των χρονικογράφων της εποχής ήθελε τις μάγισσες να φτάνουν στα Σάββατα πετώντας γυμνές, καβάλα σε σκούπες ή σε τράγους… Μία από τις τοποθεσίες που τελούνταν αυτά τα δαιμονικά Σάββατα των Μαγισσών ήταν και το Φαλακρό Βουνό (Lysa Hora) στην Ουκρανία, απ’ όπου εμπνεύστηκε ο Ρώσος συνθέτης Μουσόργκσκι το συγκλονιστικό του έργο «Η Νύχτα στο Φαλακρό Βουνό», ενώ ο Ισπανός ζωγράφος Γκόγια αποτύπωσε στον καμβά μια τέτοια τελετουργία με τον τίτλο «Το Σάββατο των Μαγισσών ή ο Μέγας Τραγόμορφος» (El aquelarre).
Λίγο ενδιαφέρουν όμως όλα αυτά πολλούς, που «με τον ιδρώτα τους δένει τ’ ατσάλι»: «Σάββατο να ’ναι μάστορα κι ας είναι χίλιες ώρες» λένε, προσβλέποντας στην Κυριακή για να ξαποστάσουν από τον κάματο.
? Παρασκευή και Σάββατο, ποτέ άφεγγο δε μένει.
