Γιάννης Μπέζος. Ενα τρίπτυχο ταιριάζει στο έργο του. Ποσοτικά ογκώδες. Μορφικά πολυσχιδές. Θεματικά πολύπλευρο. Αυτά τα πέτυχε με εντατική δουλειά, ταλέντο και με το οργανωτικό μυαλό του. Διαθέτει πολλά εκφραστικά μέσα. Πλάθει και κινεί χαρακτήρες με άνεση. Ψάχνει, δοκιμάζει, προσπαθεί. Δεν ικανοποιείται, ούτε επαναπαύεται. Γι’ αυτό και η συνεισφορά του στην τέχνη είναι μεγάλη.
Σωτήρης Τσαφούλιας. Το ταλέντο βρίσκει επαλήθευση στο έργο του που είναι ευδιάκριτο. Πιστεύει ότι ο σκηνοθέτης πρέπει να δημιουργήσει ένα κλίμα μέσα στο οποίο οι ηθοποιοί θα μπορέσουν να εκφραστούν όπως μπορούν και όπως γνωρίζουν, από την ανάγνωση μέχρι και την ώρα που θα ανεβεί το έργο. Εχει ευχάριστο λόγο, με χιούμορ, ευρηματικότητα και γνώσεις.
Απολαύσαμε την κουβέντα μας στο φιλόξενο σαλόνι της Πινακοθήκης Χατζηκυριάκου-Γκίκα. Ενα μουσείο συνάντησης της πνευματικής γενιάς του ’30, που το εμπνεύστηκε και το υλοποίησε ο αείμνηστος Αγγελος Δεληβορριάς.
● Πώς ξεκίνησε η γνωριμία;
Γιάννης Μπέζος: Συναντηθήκαμε στο έργο «Αινιγματικές Παραλλαγές» του Εμάνουελ Σμιθ, που αποπειραθήκαμε να παρουσιάσουμε εγώ ως ηθοποιός και ο Σωτήρης με τον Π. Δαδακαρίδη ως σκηνοθέτες. Είναι ένας άνθρωπος με τον οποίο μπορείς να συνομιλήσεις. Είχα και μια συμμετοχή στο «Ετερος Εγώ». Αυτή είναι η πορεία μας η επαγγελματική.
Σωτήρης Τσαφούλιας: Ο Γιάννης είναι ασύλληπτα συνεργάσιμος, πάρα πολύ δοτικός, στέκεται στην ουσία των πραγμάτων. Χαίρομαι που απολαμβάνω την εκτίμηση και τη φιλία του. Δεν τη σκορπάει εύκολα «σαν κάτι άφθονο που εύκολα πετιέται», πρέπει να τα κερδίσεις.
● Πόσο ταυτίζεται ο ηθοποιός ή ο σκηνοθέτης με τον ρόλο;
Γ.ΜΠ.: Καθόλου. Χρειάζεται να καταλάβουμε τι λέμε και γιατί το λέμε. Το θέατρο είναι μια πολιτική πράξη γιατί είναι δημόσια και ζωντανή. Ερχονται κάποιοι άνθρωποι για να επικοινωνήσουμε, να γίνει κοινή η ανάσα μας με αυτό που κάνουμε. Να βάλουμε ένα κομμάτι από τον εαυτό μας μέσα σε αυτό.
Σ.ΤΣ.: Η δουλειά του σκηνοθέτη είναι να δημιουργήσει ένα κλίμα μέσα στο οποίο οι ηθοποιοί θα μπορέσουν να εκφραστούν όπως μπορούν και όπως γνωρίζουν, από την ανάγνωση μέχρι και την ώρα που θ’ ανεβεί το έργο. Δεν ανήκω στην κατηγορία των αυταρχικών ή εξουσιαστικών σκηνοθετών. Το να δίνεις χώρο στον ηθοποιό, που είναι πιο ταλαντούχος από σένα, είναι υπέρ του έργου σου και συμπαρασύρει και σένα.
● Πώς θα σχολιάζατε τη φράση του Γ. Σεφέρη: «Σε αυτόν τον τόπο είμαστε όλοι τραγικά αυτοδίδακτοι»;
Γ.ΜΠ.: Δεν έχει σημασία αν είσαι αυτοδίδακτος ή ετεροδίδακτος, αλλά να είσαι έτοιμος να διδαχθείς και να μπεις σε μια περιπέτεια. Εκατό δασκάλους να έχεις, το μεράκι δεν μαθαίνεται, είναι προσωπική υπόθεση. Αν ένας ηθοποιός θέλει να έρθει σε επαφή με κείμενα μεγάλα και να δημιουργήσει έναν κόσμο από το μηδέν, δεν θα περιμένει να του το διδάξει κάποιος. Διαφωνώ με τη λογική ότι πρέπει οι ηθοποιοί να σπουδάζουν με ακαδημαϊκό τύπο, αλλά με καφενειακό τύπο.
Σ.ΤΣ.: Συμφωνώ, Γιάννη. Ενα από τα βασικά προβλήματα της ανθρωπότητας είναι ότι παίρνουμε πάρα πολύ σοβαρά τους εαυτούς μας. Τα τεχνικά της σκηνοθεσίας στον κινηματογράφο τα μαθαίνει κανείς σε έξι μέρες. Οι σπουδές κρατάνε τρία χρόνια. Σε μια συνέντευξη είχε πει ο Γιάννης: «Προτιμώ την αμηχανία του Σωτήρη που δεν ξέρει πού πάει, παρά τις δήθεν αυθεντίες». Αυτό δείχνει και τη γενναιοδωρία του. Το θέμα δεν είναι τα πέντε πτυχία, αλλά το πώς φτιάχνεις τις συνθήκες.
● Προτιμάτε την κωμωδία ή τη σάτιρα;
Γ.ΜΠ.: Δεν είμαι λάτρης της σάτιρας. Δεν γελάω ποτέ όταν ακούω να σατιρίζουν τους αρχηγούς των κομμάτων. Προτιμώ την κωμωδία με την έννοια ότι κατακρίνει και γελοιοποιεί μια συμπεριφορά κι όχι συγκεκριμένα πρόσωπα, όπως η σάτιρα που έχει χρονικό ορίζοντα. Αυτό που έκανε ο Μολιέρος, ο Αριστοφάνης, όλοι οι μεγάλοι κωμικοί.
Σ.ΤΣ.: Το να ασχολείσαι με συμπεριφορές και όχι αποκλειστικά με τους ανθρώπους που τις προάγουν, αλλά με το δημόσιο αποτύπωμά τους, είναι και διαχρονικό και υγιές. Υπάρχει μια αρχαιολαγνεία που θεωρώ ότι δεν θα την ήθελαν οι αρχαίοι. Αν τους λέγαμε ότι είμαστε η τελευταία χώρα που έκανε μετρό για να μη σπάσουμε τους βράχους, πιστεύω θα μας έσπαγαν οι ίδιοι. Μείναμε σαν τα κακομαθημένα παιδιά – «ξέρεις ποιος είναι ο μπαμπάς μου;». Ελάχιστα πάμε παρακάτω. Αν σε όλα διατηρείς ένα μέτρο, τα πράγματα είναι πιο στρωτά.
● Πώς βλέπετε το μέλλον της ελληνικής μυθοπλασίας και της παραγωγής σειρών τώρα που φτάνουμε ολοένα και πιο κοντά στα επίπεδα και τις προδιαγραφές του εξωτερικού;
Γ.ΜΠ.: Χρειάζεται μια πιο τολμηρή στάση στη θεματολογία και στον λόγο. Είναι συντηρητική η τηλεόραση. Περιοριζόμαστε σε δυο-τρία θέματα, γιατί φανταζόμαστε ότι αυτά ενδιαφέρουν τον κόσμο. Δεν αποδεχόμαστε εύκολα τα πράγματα, απλώς τα ανεχόμαστε. Εχουμε ελλείμματα. Οταν έχεις ελλείμματα μέσα σου, σου φταίνε όλοι. Μ’ αυτή τη λογική δεν μπορούμε να πάμε μπροστά. Η τηλεόραση θέλει πιο τολμηρά πράγματα. Να μην αναφέρεται ο καθένας στην παρέα του, αλλά στο κοινωνικό σύνολο.
Σ.ΤΣ.: Θα έπρεπε να είναι ακατάλληλη για ανηλίκους όλες τις ώρες, πλην της στιγμής που ξεκινάει η μυθοπλασία. Γιατί κι εκεί έχουμε δύο μέτρα και δύο σταθμά. Για να μας πουν αύριο θα είναι ζεστός καιρός, κάνουν κοντινό σε συγκεκριμένα μέρη ημίγυμνων γυναικών στην παραλία και προβάλλουν όλο το πλάνο 8 η ώρα.
Ριάλιτι παιχνίδια που ξεφτιλίζουν όχι μόνο τη γυναίκα αλλά το ανθρώπινο είδος στο σύνολό του. Και πάνε και βάζουν μπιπ στις ταινίες του Στάθη Ψάλτη. Και βλέπουμε στις ειδήσεις των 8 κι από τα μεσημεριανά μέχρι το πρωί μια αναπαραγωγή με σκοπό πια να αδιαφορείς, να αποποιείσαι. Να πεις πια «μας πρήξατε με την Πισπιρίγκου, μας πρήξατε με τον Αντετοκούνμπο».
Από το ένα άκρο στο άλλο, από το αρνητικό στο θετικό. Κι είναι κάτι που είχε πει πολύ σωστά ο Γιάννης: «Η ακροαματικότητα δεν μετράει αν εκτιμάς αυτό που βλέπεις παρά μόνο ότι το είδες. Δεν λέει πουθενά ότι το ευχαριστήθηκες». Είναι κάτι που βλέπουμε και στους πολιτικούς, δεν έχουμε οραματιστές ηγέτες. Εχουμε τεχνοκράτες με κομπιουτεράκια και γραβάτες. Ψάχνουμε να βρούμε πλανήτη για να μετοικίσουμε και δεν προσπαθούμε να σώσουμε αυτόν που ζούμε.
● Ο πολιτισμός είναι η ευγενής ταυτότητα της ύπαρξής μας. Εσείς πώς ερμηνεύετε αυτή τη λέξη;
Γ.ΜΠ.: Δεν είναι προσωπική υπόθεση ο πολιτισμός, αφορά όλους μας. Είμαστε υποχρεωμένοι να συνυπάρχουμε. Το πώς γίνεται αυτό είναι ένα σταυρόλεξο κι ένα καθημερινό στοίχημα.
Σ.ΤΣ.: Πολιτισμός είναι να κάνεις τη δύναμή σου δύναμη αυτού που δεν έχει. Το πώς φέρεσαι στις πιο αδύναμες μονάδες, στους συνανθρώπους και στα ζώα. Και το μυρμήγκι είναι μια αδύναμη ομάδα, αλλά δεν το πατάς.
● Αγαπάτε τη μοναχικότητα;
Γ.ΜΠ.: Δεν ζητώ την απομόνωση, αλλά την επιλεκτική συντροφιά. Επιλέγω τους ανθρώπους γιατί δεν θέλω να χάνω την ώρα μου.
Σ.ΤΖ.: Εγώ απομονώνομαι στη διαδικασία της γραφής. Τότε θέλεις λίγο ησυχία για να στήσεις τον κόσμο, ν’ ακούσεις τους χαρακτήρες, να γράψεις τους διαλόγους. Δεν τη φοβάμαι τη μοναχικότητα. Αν η παρέα και η συντροφιά σε όλα τα επίπεδα δεν είναι αυτή που πρέπει, ας με βρουν οι γείτονες από τη μυρωδιά.
● Ποια η θέση σας για το ΜeΤoo;
Γ.ΜΠ.: Η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν πρέπει να μείνει μόνο ως λέξεις του αέρα. Να λέω ότι την υποστηρίζω ενώ στη ζωή να είμαι ανακόλουθος. Προσπαθώ να σέβομαι τους ανθρώπους και κυρίως τους νεότερους, ακόμα και με τις αδυναμίες τους.
Σ.ΤΣ.: Θα συμφωνήσω, Γιάννη. Δεν είναι καν κινήματα, είναι στάσεις ζωής. Κινήματα τα κάνουν και αναλαμβάνουν τα ηνία τους κάποιοι είτε για να τα εκμαυλίσουν είτε να τα αποδυναμώσουν. Το να φερόμαστε με σεβασμό είναι στοιχείο πολιτισμού.
● Τι σχεδιάζετε;
Σ.ΤΣ.: Ετοιμάζω ένα θεατρικό που θ’ ανεβεί στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, ο «Επισκέπτης» του Σμιθ, με τους Φώτη Θωμαΐδη, Μαρία Παπαλάμπρου, Δημήτρη Παπαδάτο, Μάνο Βακούση. Ολοκληρώνω και την τελευταία σεζόν του «Ετερος Εγώ».
Γ.ΜΠ.: Στο θέατρο Ανεσις παίζουμε το «Οικόπεδα με θέα» σε σκηνοθεσία του Νικορέστη Χανιωτάκη…
● Η συμμετοχή ενός θεατή πρέπει να είναι περισσότερο πνευματική ή συναισθηματική;
Σ.ΤΣ.: Η δική μου αγωνία είναι ο τρόπος που θα το μεταδώσεις στην ψυχή του θεατή. Το να αγγίξεις συναισθηματικές χορδές, χωρίς όμως να υποτιμήσεις τη νοημοσύνη του, αυτό είναι το ιδανικό.
Γ.ΜΠ.: Πρέπει να υπάρχουν και τα δύο. Σε μερικές παραστάσεις δεν βρίσκεις τίποτα από τα δύο. Η πνευματικότητα είναι δεδομένη. Η συγκίνηση είναι σημαντικό πράγμα στη δουλειά μας. Τελευταία, την αποφεύγουν πολλοί δημιουργοί, γιατί θέλουν να περάσουν τα δικά τους μηνύματα. Τότε, μπορεί να καταλήξουμε αντί για θέατρο, σε κουκλοθέατρο. Το να διώχνω τη συγκίνηση από το θέατρο είναι καταστροφικό.
● Τι χρειάζεται η παιδεία μας;
Γ.ΜΠ.: Η παιδεία θέλει αναμόρφωση από το Δημοτικό. Πρέπει ο δάσκαλος να είναι λαμπάδα αναμμένη. Το μεγάλο ερωτηματικό είναι τι λέει ο δάσκαλος την πρώτη μέρα που πάνε τα παιδιά στο σχολείο. Η εκπαίδευσή μας έχει πρόβλημα. Δεν είναι εύκολη υπόθεση να διδάσκεις τα παιδιά. Είναι μεγάλη ευθύνη. Μιλάμε για μικρά παιδιά, που είναι άγραφο χαρτί. Η εκπαίδευση πρέπει να γίνει γοητευτική.
Σ.ΤΣ.: Δεν θέλουν έξυπνους ανθρώπους, δεν είμαστε ανθρώπινα όντα αλλά καταναλωτικό κοινό. Ψάχνουν για αγοραστές.
