• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.4°C / 14.7°C
    3 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.7°C / 11.6°C
    3 BF
    88%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 15.4°C
    3 BF
    74%
  • Ιωάννινα
    Ασθενής ομίχλη
    9°C 8.9°C / 9.4°C
    1 BF
    99%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 10.2°C
    3 BF
    81%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 11.0°C
    1 BF
    97%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 5.6°C / 7.4°C
    0 BF
    92%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    1 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.3°C / 16.9°C
    1 BF
    80%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 11.8°C
    1 BF
    87%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.4°C / 15.8°C
    4 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    3 BF
    70%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    3 BF
    82%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 12.3°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.5°C / 12.3°C
    0 BF
    87%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 15.8°C / 17.7°C
    3 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.6°C / 14.9°C
    0 BF
    83%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.3°C / 9.9°C
    3 BF
    74%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 11.7°C
    2 BF
    100%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.7°C / 7.7°C
    1 BF
    89%
Φωτ.: Didier Olivré
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μεταξύ ήχου και εικόνας

  • A-
  • A+
«Στη δουλειά μου υπάρχει πάντοτε μια μουσική γραφή που είναι η βάση της έρευνας. Και πάνω σε αυτά τα μουσικά στοιχεία έρχεται σιγά-σιγά να προστεθεί μια αφηγηματική γραμμή».

Ο Λενέ, ισπανικής καταγωγής, κατέκτησε για πρώτη φορά τα διεθνή φεστιβάλ πριν από λίγα χρόνια, συνεργαζόμενος με τον χορογράφο και χορευτή Φρανσουά Σενιό στο «Αβέβαιοι έρωτες, ένας άλλος Ορλάντο», μια γοητευτική περιπλάνηση στις ανδρόγυνες μορφές της ισπανικής παράδοσης.

Πατώντας ταυτόχρονα σε μουσική και θέατρο, σε σινεμά και εικαστικά, ο Νίνο Λενέ κατοχυρώνει με κάθε νέα του δουλειά μια περίοπτη θέση στις υβριδικές μορφές της ευρωπαϊκής Τέχνης. Εχω την αίσθηση πως το ελληνικό κοινό θα αγαπήσει πολύ τη δουλειά του αν τη γνωρίσει.

● Ολα πήγαν πολύ καλά στη Γενεύη για το «Arca Ostinata».

Ναι, ήταν υπέροχα! Το κοινό ήταν πολύ ενθουσιασμένο, πολύ θερμό, πολύ προσεκτικό. Και εμάς μας έκανε πολύ ευτυχείς αυτό που μπορέσαμε να δώσουμε με αυτή την παράσταση.

● Είσαι ένας καλλιτέχνης αρκετά ασυνήθιστος. Μπορούμε να σε δούμε ως μουσικό, σκηνοθέτη και πολλά άλλα. Από πού ξεκίνησες;

Οφείλω την αρχική μου είσοδο στον κόσμο της μουσικής σε έναν καθηγητή από την Αργεντινή όταν ήμουν επτά ετών. Δεν ήταν μέσω της κλασικής, ούτε της μπαρόκ, αλλά κυρίως μέσω της αργεντίνικης παραδοσιακής μουσικής. Πολύ γρήγορα άρχισα να ενδιαφέρομαι για τις μουσικές της Λατινικής Αμερικής. Και στην εφηβεία μου, γνώρισα τη μουσική μπαρόκ και άρχισα να κάνω συνδυασμούς ανάμεσα στην παλαιά και την παραδοσιακή μουσική. Παράλληλα σπούδασα στη σχολή Καλών Τεχνών. Δούλευα κυρίως πάνω στην εικόνα, τη φωτογραφία και το βίντεο.

Εχω κάνει αρκετές ταινίες ώς τώρα. Αλλά συνήθως και οι ταινίες μου είναι μουσικές. Υπάρχει μια μουσική γραφή που αλληλεπιδρά με το νήμα της αφήγησης. Υστερα ήρθε η συνάντηση με τον Φρανσουά Σενιό. Κι αυτή επιβεβαίωσε μια διάσταση που ήταν ήδη παρούσα στη δουλειά μου: τη σχέση με τους μουσικούς, τη ζωντανή μουσική, την κίνηση... Ολα αυτά τα στοιχεία υπήρχαν ήδη στις ταινίες μου. Ομως η συνεργασία με τον Φρανσουά μού επέτρεψε να περάσω και στο ζωντανό επί σκηνής και να αντιμετωπίσω αυτή τη διάσταση που είναι πολύ διαφορετική. Στη δουλειά μου υπάρχει πάντοτε μια μουσική γραφή που είναι η βάση της έρευνας. Και πάνω σε αυτά τα μουσικά στοιχεία έρχεται σιγά-σιγά να προστεθεί μια αφηγηματική γραμμή.

● Ανακάλυψα τη δουλειά σου στην Αβινιόν το 2018, με το «Αβέβαιοι έρωτες, ένας άλλος Ορλάντο», όπου άκουσα για πρώτη φορά τον Φρανσουά να τραγουδάει. Ηταν μια παράσταση-έκπληξη.

Ναι, το φαντάζομαι. Σε κάθε μας συνάντηση με τον Φρανσουά, ο ένας κινητοποιεί τον άλλο. Μοιραζόμαστε το ενδιαφέρον για τα αρχεία και τη συλλογική ιστορία, την προφορική παράδοση. Ταυτόχρονα, έχουμε την επιθυμία να επαναφέρουμε αυτά τα ντοκουμέντα που συχνά παραμένουν παγιδευμένα σε μια προσέγγιση ιστορική, σε αναπαραστάσεις –και ειδικά στη μουσική.

Συχνά μιλάμε για ερμηνείες ιστορικά ενημερωμένες ή για ερμηνείες που προσπαθούν να προσεγγίσουν το πώς ήταν στην εποχή τους. Εμείς έχουμε την επιθυμία, το όνειρο, να τα καταστήσουμε σημερινά, να τα δούμε μέσα στον δικό μας σύγχρονο κόσμο: να δούμε πώς σήμερα, αυτά τα παλαιά ντοκουμέντα συναντούν κάτι από εμάς. Κάποιες φορές αυτή η παλινδρόμηση μπορεί να εκπλήσσει ή να αναστατώνει. Αυτό όμως είναι που καθιστά τα αρχεία και την ιστορία τους πιο οικουμενικά.

● Η παράδοση είναι η συλλογική μνήμη. Ομως εσείς την προσεγγίζετε από μια οπτική γωνία πολύ προσωπική. Πώς συνδυάζονται αυτά τα δυο;

Πολύ συχνά, αυτό που μας ενδιαφέρει στα αρχεία είναι να δούμε πού μπορούμε να βρούμε σε αυτά κενά, σκοτεινές ζώνες, μορφές πιο άγνωστες, ή στη σκιά των γνωστών μορφών να βρούμε εκδοχές πιο αμφίσημες, πιο παράξενες. Συχνά, προσπαθούμε να ξεθάψουμε αρχεία και οπτικές γωνίες εντελώς ξεχασμένες. Εκεί είναι που προκύπτει κάτι πολύ προσωπικό. Στο «Αβέβαιοι έρωτες» προσεγγίσαμε μορφές διάσημες σε όλη την Ισπανία εδώ και αιώνες.

Τελικά, η δική μας οπτική γωνία πάνω σε αυτές ήταν εντελώς άγνωστη. Ακόμα και στην Ισπανία, αυτές οι εντελώς ανδρόγυνες μορφές έχουν ένα παρελθόν πολύ πιο νεφελώδες πάνω στο ζήτημα του φύλου. Εχουμε την εντύπωση πως πρόκειται για σύγχρονη ματιά κι όμως είναι θαμμένη εδώ και αιώνες μέσα στην Ιστορία. Κάπου εκεί εμπλέκεται η προσωπική μας οπτική. Με τον Φρανσουά έχουμε αυτό το ενδιαφέρον για τις υβριδικές κοινότητες, τις μειονότητες, τις αμφίσημες μορφές, κάποτε και αμφίφυλες. Κι αυτή η έρευνα βασίζεται στα ντοκουμέντα.

● Υπάρχει λοιπόν, πριν να φτάσετε στην παράσταση, κι ένα κομμάτι που είναι καθαρή έρευνα.

Ναι, γιατί κάνω και μια δουλειά που πλησιάζει αυτήν του μουσικολόγου. Περνάω εξαιρετικά πολύ χρόνο σε βιβλιοθήκες, στο διαδίκτυο, σε έρευνες, αλλά και σε ταξίδια στα χωριά για να ξαναβρώ ορισμένες προφορικές παραδόσεις. Για ό,τι ανήκει στην πιο λόγια, επίσημη κουλτούρα, υπάρχουν ίχνη στις βιβλιοθήκες. Είναι πιο εύκολο να βρεις εκεί τα χειρόγραφα και να εμπνευστείς από αυτά. Για όσα όμως βρίσκονται στην προφορική παράδοση, πρέπει να πας να συναντήσεις τα πρόσωπα που κρατούν ακόμη ζωντανές αυτές τις παραδόσεις.

Στο «Αβέβαιοι έρωτες» είχαμε την παράδοση των ξυλοπόδαρων που υπάρχει σε ένα μικρό χωριό, τη La Rioja, στην Ισπανία. Είναι μια παράδοση που υπάρχει εδώ και αιώνες, δεν εγκαταλείφθηκε ποτέ, αλλά δεν υπάρχει παρά μόνο σε αυτό το χωριό των τετρακοσίων κατοίκων. Για να ανακαλύψεις περισσότερα πάνω σε αυτή πρέπει να πας επί τόπου. Γιατί στο διαδίκτυο ή στα μουσεία δεν υπάρχει σχεδόν κανένα ίχνος τέτοιων παραδόσεων. Κάπως έτσι ανακάλυψα κάποιες μουσικές για το «Arca Ostinata». Αναζητήσαμε πολλές σπάνιες παρτιτούρες από διαφορετικές κουλτούρες και πολλά πράγματα συνδεδεμένα με την προφορική παράδοση. Για να βρεις το μεξικάνικο «La Petenera» ή το αργεντίνικο «Danza de la Paloma enamorada» έπρεπε να ψάξεις.

● Στο «Arca Ostinata» έχουμε ένα όργανο ελάχιστα γνωστό εκτός της μουσικής μπαρόκ, τη θεόρβη. Ομως την ακούμε σε ένα ρεπερτόριο πιο ποικίλο κι ασυνήθιστο.

Αυτή η παράσταση δημιουργήθηκε πρώτα από όλα από τη σχέση μου με τον Ντανιέλ Πικό, αυτόν τον μοναδικό μουσικό. Δουλεύουμε μαζί εδώ και μία δεκαετία και με κάθε πρότζεκτ προχωράμε πιο πέρα, μετακινούμε λίγο τα σύνορα αυτού που μπορέσαμε να προσεγγίσουμε. Εχουμε κάνει μαζί ταινίες, δίσκους... Οταν αρχίσαμε να σκεφτόμαστε το «Arca Ostinata», η αρχική ιδέα ήταν να αναμετρηθούμε με τη φόρμα ενός σόλο ρεσιτάλ του οργάνου. Πώς παρουσιάζουμε σήμερα ένα όργανο μόνο επί σκηνής ξεφεύγοντας από τη φόρμα του κλασικού κοντσέρτου, όπου ο μουσικός βρίσκεται πίσω από το αναλόγιό του και παίζει το ένα κομμάτι μετά το άλλο; Αυτή η επιθυμία πολύ γρήγορα μας ενέπνευσε να ξεφύγουμε από το ρεπερτόριο του μπαρόκ και να στήσουμε ένα είδος γενεαλογικού δέντρου των νυκτών εγχόρδων, των οργάνων που διαδέχτηκαν τη θεόρβη. Είναι αλήθεια πως η θεόρβη είναι ένα όργανο ελάχιστα γνωστό. Στο 90% των περιπτώσεων χρησιμοποιείται στη μουσική μπαρόκ και πολύ συχνά δεν είναι καν σολιστικό όργανο, αλλά χάνεται μέσα στο κοντίνουο της μπαρόκ ορχήστρας.

Επιπλέον, δεν γνωρίζουμε καλά την τονικότητά του όταν έπαιζε σόλο. Αρχικά, θελήσαμε να επιβεβαιώσουμε τη θέση του ως σολιστικό όργανο, να επιλέξουμε κομμάτια της εποχής του μπαρόκ, 16ο-17ο αιώνα, γραμμένα για θεόρβη. Και εν συνεχεία, να δομήσουμε μια επιλογή που θα συνέδεε τη θεόρβη με άλλα έγχορδα, αλλά που θα ήταν πολύ προσωπική. Δημιουργήσαμε μια αλληλουχία σε σχέση με απόηχους του μπαρόκ που βρίσκαμε σε άλλα στιλ: σε κομμάτια για πορτογαλική κιθάρα, για ανδαλουσιανή κιθάρα, σε μουσικές της Λατινικής Αμερικής, της Αργεντινής, του Μεξικού. Ακολουθήσαμε το πώς όργανα μεταγενέστερα από τη θεόρβη μπόρεσαν να κρατήσουν απόηχους της περιόδου του μπαρόκ στην καρδιά του ρεπερτορίου τους. Γι’ αυτό και πήγαμε πιο μακριά. Διασχίσαμε τον χρόνο και τη γεωγραφία και φτάσαμε προς το τέλος της παράστασης μέχρι τη δεκαετία του ’60, επιλέγοντας ένα κομμάτι των Beatles που μας φάνηκε ενδιαφέρον. Μάλιστα είναι το τελευταίο κομμάτι που ηχογράφησαν πριν διαλυθούν, το «I Want You». Στη γραμμή του μπάσου διακρίνουμε απόηχους μπαρόκ. Είναι γοητευτικό για μας να βλέπουμε πώς ένα αυτοσχεδιαζόμενο θέμα από την ιστορία του ροκ και της ψυχεδέλειας χρησιμοποιεί αυτόν τον ήχο στο μπάσο.

Φωτ.: Didier Olivré

● Μιλώντας για ψυχεδέλεια: είναι πολύ ενδιαφέρουσα η επιλογή των εικόνων σε αυτή την παράσταση.

Ναι, πολύ γρήγορα, για το «Arca Ostinata» είχαμε την εντύπωση πως φέρναμε σε διάλογο το όργανο με μια σκηνογραφία, η οποία ήταν ταυτόχρονα προέκταση του οργάνου. Γι’ αυτόν τον λόγο η σκηνογραφία είναι από ξύλο και στην αρχιτεκτονική της έχει πτέρυγες. Στις φόρμες της αντηχεί και τις διακοσμήσεις του ίδιου του οργάνου. Αλλά είναι επίσης μια σκηνογραφία που παράγει εικόνες μέσω του φωτός, αλλά και ήχους. Με την εμφάνιση των εικόνων, με τον Ντανιέλ ενδιαφερθήκαμε για τις Φαντασμαγορίες του 19ου αιώνα, αυτές τις γιορτές που γίνονταν συχνά σε σπήλαια κι όπου εμφανίστηκαν οι πρώτες κινούμενες εικόνες.

Ηταν κάπως σαν πρόγονοι του σινεμά. Χρησιμοποιούσαν laterna magica («μαγικά φανάρια»), καθώς και κατοπτρικές επιφάνειες. Κάπως όπως δημιουργούσαν στα πανηγύρια την ψευδαίσθηση εμφάνισης φαντασμάτων, πνευμάτων... Υπήρχαν κάποιες τέτοιες μυστικιστικές εικόνες που ξαναεμφανίστηκαν με τη γέννηση του κινηματογράφου, σαν τα πρώτα σπέσιαλ εφέ του Ζορζ Μελιές. Οταν αρχίσαμε να ψάχνουμε πώς θα ενεργοποιήσουμε αυτά τα στοιχεία, συνειδητοποιήσαμε πως υπήρχε ένα πιθανό λεξιλόγιο απλώς παίζοντας με το φως πάνω σε μικροσκοπικά αντικείμενα, που αποκαλύπτουν στην προβολή εικόνες κοσμικές, σαν πλανήτες. Θυμίζουν κάποτε θαλάσσιο βυθό και κάποτε άστρα, αστερισμούς. Είναι ένα ταξίδι μυστικιστικό και ψυχεδελικό, που περνάει από τον βυθό σε κάτι που καίγεται, παίρνει φωτιά. Σαν καλειδοσκόπιο.

Ξέρεις ποια θα είναι η επόμενη δουλειά σου;

Ναι, έχει ήδη ξεκινήσει! Δουλεύουμε πάνω σε μια νέα παράσταση γύρω από τη μορφή της Μαρίας Μαγδαληνής. Θα πρωταγωνιστεί ένας Βενεζουελάνος σοπράνο, ο Samuel Mariño. Η πρεμιέρα θα γίνει το φθινόπωρο του 2023.

*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής


📌 Το «Arca Ostinata» του Νίνο Λενέ έκανε μεγάλη εντύπωση στο φεστιβάλ La Bâtie της Γενεύης. Η παράσταση έχει τη μορφή ενός ρεσιτάλ για θεόρβη, ένα επιβλητικό, υπερμέγεθες έγχορδο της περιόδου του μπαρόκ. Ομως όσο η ώρα περνά τόσο η εικόνα όσο και η μουσική αποκτούν άλλες διαστάσεις

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το δικαίωμα της ερμηνείας είναι αναφαίρετο
Οι τέσσερις παραστάσεις σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά ήταν οι αφορμές για να κάνουμε μία ακόμα πιο ευρεία κουβέντα από τους «Πέρσες» μέχρι τον Δημήτρη Λιγνάδη και το MeToo.
Το δικαίωμα της ερμηνείας είναι αναφαίρετο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ενηλικίωση των ονειροπόλων
Είχαμε τέσσερις σκηνικές αφορμές να μιλήσουμε με τον Βασίλη Κατσικονούρη και το «σίκουελ» του «Καλιφόρνια Ντρίμιν» 20 χρόνια μετά ήταν από μόνο του κίνητρο.
Η ενηλικίωση των ονειροπόλων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας [12-19/11/2022]
Αφιέρωμα στον Μάριο Χάκκα, το έργο του Ντάριο Φο, προβολή της ταινία Λεονόρα αντίο, εικαστική έκθεση της Θάλειας Χιώτη και οι εμφανίσεις της Ε. Πασπαλά οι προτάσεις μας.
Η πολιτιστική ατζέντα της εβδομάδας [12-19/11/2022]

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας