Στον πρόσφατο νόμο (21.7.2022) για τους «Νέους Ορίζοντες» των ΑΕΙ», πριν εισέλθουμε στην κεντρική του «στοχοθεσία» (27), ίσως είναι χρήσιμο να συλλέξουμε επισημάνσεις που θα μας υποβοηθήσουν στην πληρέστερη αποτύπωση των προβαλλόμενων ως «νέων οριζόντων». Δηλαδή:
α) Στην εισαγωγή διαφοροποιείται ο «σκοπός του παρόντος» (1) από το «αντικείμενο του παρόντος» (2), μολονότι η «ενίσχυση της ποιότητας» παραμένει στο κέντρο τόσο του «σκοπού» όσο και των «μέσων».
β) Ειδικότερα, η οριοθέτηση της «ποιότητας» των ΑΕI άλλοτε προϋποθέτει την «ενίσχυσή» της και άλλοτε τη «βελτίωσή» της ή απλώς την «αναβάθμισή» της (1) για να καταστεί «υψηλή» (3).
γ) Πρόκειται για «παροχή πρόσθετων εργαλείων για την υλοποίηση του στρατηγικού τους σχεδίου» (1) ή για την «παροχή εργαλείων για την προσέλκυση νέων επιστημόνων από το εξωτερικό» (2) ως αντίβαρο στους εγχώριους (463). Σε κάθε περίπτωση διατυμπανίζεται η «υλοποίηση αναπτυξιακών εργαλείων και σχεδίων στρατηγικού σχεδιασμού» (2), για παράδειγμα να θεσπίζονται «θεσμικά εργαλεία» (223).
δ) Διαρκώς περιπλέκεται η έννοια γένους με την έννοια είδους, αν υποτεθεί ότι εξασφαλίζεται η «σύνδεση των ΑΕI με την κοινωνία», κατά την αρχική τιτλοφόρηση του νόμου των «νέων οριζόντων». Δηλαδή, όταν στοιχειοθετείται η «προώθηση της διασύνδεσής» τους με την «κοινωνία» και ακολουθούν ανακατεμένα και χωρίς σταθερή ακολουθία η «οικονομία, οι λοιποί ερευνητικοί και τεχνολογικοί φορείς και ο παραγωγικός ιστός της χώρας» (2) ή η «οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας» (5.5.2β’). Δηλαδή, «σύνδεση με την κοινωνία και την οικονομία» (11) ή έστω με την «αγορά εργασίας» (5.2.γ’) ως «καλύτερη σύνδεση» (5).
ε) Ετσι με εύκολο τρόπο επιστρατεύεται η ανάγκη «προαγωγής της διεπιστημονικότητας στην εκπαίδευση και την έρευνα» (2), αρκεί να έχει πραγματοποιηθεί η «εξασφάλιση» (20) «διεπιστημονικών προγραμμάτων σπουδών», πάντα στο πλαίσιο «υλοποίησης αναπτυξιακών εργαλείων και σχεδίων στρατηγικού σχεδιασμού» (2).
στ) Η «στρατηγική» με ευκολία παρεμβάλλεται ως «σχέδιο» (1· 2· 224), κάποτε ως «Εθνική Στρατηγική Εξυπνης Εξειδίκευσης» (5.2), μέσω όμως «εργαλείων» και «βιομηχανικών διδακτορικών» (96).
ζ) Και εκεί που παρελαύνει η «στρατηγική» ή η «Στρατηγική» συγχέεται ο ενεστώς διαρκείας («να προσφέρουν», «να οργανώνουν» κ.λπ.) με τον «στιγμιαίο» μέλλοντα («θα συμβάλουν» ·3.3 και 131). Μόνο που η «στιγμιαία» αυτή υπόσχεση επικαλείται την προσφυγή στις «αξίες της δικαιοσύνης, της ελευθερίας, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της ειρήνης και της ισότητας», έχοντας αφαιρέσει το επίθετο «κοινωνικός» από τη «δικαιοσύνη» (Ν. 4485/4.8.2017). Πόσες φορές ή μία «έχουν υποβάλει υποψηφιότητα» (41);
η) Και ως προς τα «νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου πλήρως αυτοδιοικούμενα» (3.1) τι έχει προστεθεί με την «εισαγωγή νέου μοντέλου διακυβέρνησης» (2) – για να μετριαστεί το «πλήρως»; Δηλαδή, έχει αφαιρεθεί το κατά το Σύνταγμα του 1975 ότι η πανεπιστημιακή αυτοδιοίκηση συναρτάται με την «ανάδειξη των οργάνων που διοικούν τα ΑΕI μόνον από όσους τα απαρτίζουν» (βλ. Για το Πανεπιστήμιο, Αθήνα 2018, 87, 98) και όχι από «φυσικά πρόσωπα» (8.4).
θ) Γιατί οι «Αντιπρυτάνεις έχουν θητεία παράλληλη με αυτή του Πρύτανη» (12), δηλαδή ουδέποτε να «συναντώνται»;
ι) Σε ποιο εδάφιο έχει οριστεί ο όρος «Καινοτομία» (211) για να μην προβάλλεται διαρκώς ως αυτονόητος;
ια) Πώς συνταιριάζεται η «καινοτομία», ίσως λόγω του μικρού κ-, με τις «καλές τεχνικές» (211);
ιβ) Πώς αναφύεται η «Νεοφυής Επιχειρηματικότητα» (222), επειδή ακολουθεί την αδιασάφητη «Καινοτομία»;
ιγ) Τι να συγκρατήσουμε από την απόφανση: στο «στρατηγικό σχέδιο περιγράφεται η στρατηγική των ΑΕΙ» (224), το ρήμα ή την επανάληψη της «στρατηγικής»;
ιδ) Κάποτε δεν θα πρέπει να οριστεί η «αειφόρος ανάπτυξη» (228) και προφανώς η «Εθνική Στρατηγική Εξειδίκευσης» (268), αλλά και το διαφοροποιημένο δίπολο: «Ηθική» και «Δεοντολογία» (277), χωρίς να αποσιωπάται τι είναι ο «σπουδαίος λόγος» (14,13);
ιε) Πώς έχει καταντήσει η αρχική νομοθεσία (Ν. 1268, άρθρο 1, §.2ιι) για το Πανεπιστήμιο («συντείνει στη διαμόρφωση υπεύθυνων ανθρώπων με επιστημονική, κοινωνική, πολιτιστική και πολιτική συνείδηση»); Ψάχνω και δεν τη βρίσκω στον «Σκοπό» και στο «Αντικείμενο».
ιστ) Τα εδάφια που αφορούν τα Μουσεία (60, 61, 62) έλαβαν υπόψη τόσο το «Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων» όσο ιδίως τη «Νέα Μουσειολογία»;
ιζ) Τι δεν καθιστά τώρα εφικτό τη μετατροπή του «ελέγχου νομιμότητας» σε «έλεγχο σκοπιμότητας», κατά την «αρχή της αυτοδιοικήσεως» (Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, αρ. 3313/1994);
ιη) Η «ίση μεταχείριση μεταξύ των φύλων» (3), έστω ως μέρος του «καθολικού σχεδιασμού», πώς αντιμετωπίζεται στην ομότροπη χρήση της γλώσσας (π.χ. οι «καθηγήτριες» δεν υπάρχουν);
ιθ) Η νουνά των «βιομηχανικών διδακτορικών» μήπως ήταν η M. Thatcher, από το τέλος της δεκαετίας του ’80;
κ) Γιατί δεν ορίζεται ποτέ η έως κορεσμού προβαλλόμενη «αποτελεσματικότητα» και συναφώς γιατί η βαρετή επίκληση της «ποιότητας» παραπέμπει σχεδόν πάντα σε «ποσότητα» ή απλώς στον «αριθμό»;
κα) Γιατί η «αριστεία» περιπίπτει ακαριαία σε «ανταγωνιστικότητα» (31), ιδίως με τη χορήγηση υποτροφιών «αριστείας και ανταποδοτικότητας» (30);
Αν αρκεστούμε, για την ώρα, σ’ αυτές τις επισημάνσεις θα μπορούσαμε να επιστρέψουμε σε ό,τι θεσμοθέτησε κυρίως η Νέα Δημοκρατία κατά τα έτη 2004-2009, ωθώντας στη μετατροπή του «Universitas» σε «Multiversitas».
1. Πολυεπίπεδη διαίρεση των σπουδών (ανά δυο προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί κύκλοι).
2. Επομένως προγράμματα σπουδών πολλαπλών ταχυτήτων, διαφοροποιημένης διάρκειας και στους κόλπους μιας ενοποιημένης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
3. Οξυνση της διελκυστίνδας ανάμεσα στην «παιδεία» και την «κατάρτιση» με κριτήριο την αρχή της «αποτελεσματικότητας».
4. Γενίκευση των πολυμέσων και της τηλεκπαίδευσης.
5. Μονόπλευρη σχέση των γνωστικών αντικειμένων και της σύστοιχης θεσμοποιημένης κατανομής τους με τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας.
6. Μετάθεση του φοιτητικού πληθυσμού από τη θέση των φορέων δικαιώματος πανεπιστημιακής παιδείας στη ζήτηση μέσω οικονομικής ευχέρειας πληρωμής διδάκτρων.
7. Διεύρυνση του χρόνου έναρξης και ιδίως ολοκλήρωσης των σπουδών με την είσοδο στη διά βίου εκπαίδευση, την οποία καθιστά ευχερή η επαγγελματική αξιοποίηση του υπό διάθεση χρόνου.
8. Εναγκαλισμός της ακαδημαϊκής έρευνας από τον κερδώο Ερμή και τις υπαγορεύσεις του.
9. Γενίκευση των συνθηκών «ανταγωνισμού» στο σύνολο του διδακτικού και ερευνητικού έργου που προσφέρουν τα επιμέρους τμήματα και «αξιολόγηση» των πανεπιστημίων.
10. Απίσχνανση του αναστοχαστικού ρόλου των πανεπιστημιακών.
11. Υπερεθνικά πρότυπα, στο πλαίσιο των οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ενωσης που εξειδικεύει η γραφειοκρατία των Βρυξελλών ως «πνευματική τεχνολογία», καθοδήγησης της έρευνας, καθώς και του τρόπου οργάνωσης των προπτυχιακών και των μεταπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών.
*Ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων
