Η απάντηση είναι στον άνεμο

«Από τη θάλασσα, από την ξηρά, από τον αέρα, από τα βόρεια σύνορα, από τα νότια, τα ανατολικά, τα δυτικά. Από τα στενά της Φλόριντα, από τους καταρράκτες του Νιαγάρα, από τα σύνορα με το Μέξικο, ή μέσω Μόσχας, αναζητώντας τον μακρινό Βερίγγειο Πορθμό και τα χιόνια της Αλάσκας… Τα τελευταία χρόνια που έζησε στην Αβάνα ο Μάρκος ο Λύγκας είχε μετατραπεί σε εγκυκλοπαίδεια στρατηγικών, μεθόδων και τεχνασμάτων με τα οποία οι Κουβανοί μπορούσαν να μπουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και να αποκτήσουν το καθεστώς που στον έναν χρόνο και μία ημέρα θα τους επέτρεπε να πάρουν τη νόμιμη άδεια παραμονής στη γειτονική χώρα».

Ισως το τελευταίο βιβλίο του Κουβανού συγγραφέα Λεονάρδο Παδούρα «Σαν σκόνη στον άνεμο» (εκδόσεις Καστανιώτη, μετάφραση Κώστας Αθανασίου) να είναι μια πραγματικά καλή αφορμή για να δει κανείς πώς το παρελθόν έρχεται και σε βρίσκει σε στιγμές που δεν το περιμένεις, σε στιγμές που η ψυχή κοιμάται βυθισμένη στην καθημερινότητα.

Η «αφύπνιση» στην περίπτωση της ηρωίδας του Παδούρα, μιας Νεοϋορκέζας κουβανικής καταγωγής, της Αδέλα, συνέβη όταν γνώρισε τον Μάρκος που μόλις είχε έρθει από την Αβάνα και κουβαλούσε μαζί του όλη τη γοητεία, την τρυφερότητα, και το μυστήριο του νησιού μέσα στο παναμά καπέλο του.

Θα βγάλει μία μία τις ιστορίες του μέσα από το καπέλο και ο μεγάλος μαέστρος της κουβανικής λογοτεχνίας Λεονάρδο Παδούρα, θα σας βάλει για άλλη μία φορά στα βαθιά νερά της ζωής ενός περήφανου αλλά ταλαιπωρημένου λαού. Τα συλλογικά «καταφύγια» στέγαζαν τα όνειρα τους. Εκεί μαζεύονταν οι «συμμορίες».

Σε μια τέτοια ανήκε και ο Μάρκος: «Σε εκείνο το σπίτι των ονείρων που το περιέβαλλαν αλάνες και βρισκόταν σε μια ήσυχη, ακόμα, γειτονιά στην περιφέρεια της πόλης, η Συμμορία μπορούσε να μαζευτεί οποιαδήποτε στιγμή και όλοι να νιώσουν ελεύθεροι: να μιλήσουν γι’ αυτά που σε άλλα μέρη δεν μπορούσαν να μιλήσουν, να βολευτούν σε μια γωνιά και να διαβάσουν ένα βιβλίο ή να απολαύσουν μια μοναξιά απόλυτη ή με παρέα ή ακόμα να χαθούν για καμιά ώρα σε κάποιο από τα τέσσερα δωμάτια του επάνω ορόφου».

Ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας μάς μεταφέρει το τραύμα της εξορίας είναι τόσο πολύπλευρος και διαφορετικός όσο και οι καταστάσεις που βιώνουν οι «εξόριστοι» χαρακτήρες του, μια παλιά δεμένη παρέα, οι οποίοι εξαπλώνονται ακόμη και σε πόλεις όπως η Μαδρίτη, η Βαρκελώνη, το Παρίσι ή η Νέα Υόρκη. Ομως ο Παδούρα φαίνεται πως πιστεύει στη δύναμη των σχέσεων που οι συνθήκες τις «ατσάλωσαν» τόσο ώστε να αντέχουν στον χρόνο.

Ισως ο προσεκτικός αναγνώστης να βρει μέσα σε αυτό το βιβλίο μια περισσότερο κριτική ματιά του συγγραφέα για τα πολιτικά πράγματα που καθόρισαν την τύχη του κουβανικού λαού. Πιστεύω όμως πως αυτή η δίψα για ελευθερία που αποπνέεται από κάθε σελίδα τού «Σαν σκόνη στον άνεμο» έχει να κάνει περισσότερο με την υπαρξιακή αγωνία του ατόμου να είναι αυτό που θέλει να είναι και όχι ό,τι του έχει καθοριστεί από τις πολιτικές και κοινωνικές συμβάσεις.

Ο ίδιος το «ομολογεί» στο σημείωμα του: «Ως συγγραφέας τρέφομαι από την πραγματικότητα, αλλά δεν είμαι υπεύθυνος γι’ αυτήν πέρα από τις δικές μου μεταμορφώσεις και τις δεσμεύσεις μου ως πολίτης και ως ένας αυτόπτης μάρτυρας με φωνή».

Στην καρδιά του μυθιστορήματος -πέρα από την ιστορία και τη μνήμη- μπαίνει στο μικροσκόπιο και η σχέση με τους γονείς μας. Πόσο καλά τους ξέρουμε στ’ αλήθεια; Οι ανατροπές στην αφήγηση είναι μεγάλες βάζοντας τον αναγνώστη σε διάθεση να σκεφτεί. Και έπειτα είναι και η κορυφαία υπαρξιακή υπόθεση του έρωτα και των συνεπειών του. Φυσικά δεν είναι καθόλου τυχαίος ο τίτλος του βιβλίου. Θυμηθείτε εκείνο το παλιό τραγούδι των Kansas, το «Dust in the Wind», από το οποίο ο συγγραφέας δανείστηκε τον τίτλο: «Ακόμα κι αν αρνιόμαστε να το δούμε, σκόνη στον άνεμο, δεν είμαστε παρά σκόνη στον άνεμο».