Νέα υποκειμενικότητα, σφαίρα ενσυναίσθησης, συνεχής αναστοχασμός, postvanguardistas της τέχνης… Δεν είναι μόνο αυτές. Δεκάδες νέες φράσεις που «ξεφεύγουν» από πανεπιστήμια, μετανεωτερικές σπουδές, διανοούμενους, ψευτοδιανοούμενους, μετακουλτουριάρηδες κι εγώ δεν ξέρω τι άλλο, μπαίνουν σιγά σιγά στο λεξιλόγιό μας, δημιουργώντας από τη μια νέους ορίζοντες σκέψης, προβληματισμού και έρευνας και από την άλλη, μια πολύ καλή δικαιολογία για κάθε τι που θα του φανεί του λωλο-Στεφανή.
Δεν τα τσουβαλιάζω όλα μαζί, ωστόσο τσουβαλιάζονται όλα μαζί, από μόνα τους, στην καθημερινότητά μας, με κίνδυνο να οδηγήσουν σε ένα νέο πλαίσιο εξορθολογισμού της πραγματικότητας όπου, σε απλά ελληνικά, θα χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα. Δεν θα μιλήσω για την πολιτική ή για κοινωνικά ζητήματα, ούτε για την επιστήμη ή τις κυρίαρχες καπιταλιστικές δομές. Θα πιάσω κάτι άπιαστο και, ταυτόχρονα, εντελώς χειροπιαστό: την τέχνη. Και συγκεκριμένα, το θέατρο.
Επειτα από δύο χρόνια πανδημίας, με πάνω από τα μισά να είμαστε σε κατάσταση εγκλεισμού (στα μέσα και στα όξω μας), η καλλιτεχνική δράση ως κοινωνικό αγαθό και πολιτιστική αναγκαιότητα, αλλά και ως δικαίωμα του πολίτη και υποχρέωση του κράτους κατάντησε (εξαιτίας συγκεκριμένων κυβερνητικών αποφάσεων) σε «σήμερα είμαι, αύριο δεν είμαι».
Τα θέατρα έκλεισαν, μετά ξανάνοιξαν με λίγους θεατές και πολύ αυστηρούς κανονισμούς, έως ότου επέλθει η πληρότητα θέσεων, αλλά μόνο για εμβολιασμένους. Το κοινό διχάστηκε, οι καλλιτέχνες διχάστηκαν, αντί για κείμενα βγήκαν «μαχαίρια», ο κόσμος φοβήθηκε. Το «διαίρει και βασίλευε» κυριάρχησε έως ότου πλέον, με τα θέατρα ανοιχτά, το κοινό (μόνο οι εμβολιασμένοι βέβαια) μπορεί επιτέλους να επιλέξει μια παράσταση (και δυο και τρεις) ώστε να ξεφύγει από τα οικτρά ριάλιτι της τηλεόρασης και τον κοινωνικό, καθημερινό παραλογισμό.
Και πάμε στους θιάσους: φέτος είδαμε τα πάντα! Μιούζικαλ, φάλαινες να κολυμπούν στη σκηνή, ηθοποιούς να κάνουν ανάποδες τούμπες, ταλέντα να ξεπετάγονται, κλασικά έργα, σύγχρονα έργα, ιπτάμενα μωρά, χοροθέατρο, μουσικά όργανα όλων των ειδών – τα πάντα επί σκηνής! Λένε (και ορθώς) πως η εξουσία υπολογίζεται με όρους σύγκρισης (σ.σ.: η εξουσία – όχι η ιδεολογία ή τα αντιπολιτευτικά προτάγματα).
Τελικά το ίδιο ισχύει και για τις θεατρικές παραστάσεις; Πώς θα επιλέξει κάποιος μια θεατρική παράσταση (αν, φυσικά, θεωρήσουμε ότι μπορεί να πληρώσει το όποιο εισιτήριο); Πάλι με όρους σύγκρισης; Ισχύει αυτό για την τέχνη;
Η απάντηση είναι προφανώς και όχι. Ωστόσο, εν τέλει φτάνουμε στο «αναγκαία ναι», ακριβώς γιατί οι καιροί άλλαξαν και ελάχιστοι έχουν τη δυνατότητα απλώς να πηγαίνουν θέατρο. Η θεατρική πράξη (που συμπεριλαμβάνει και τους θεατές) έχει γίνει πολυτέλεια. Μα πρωτίστως είναι ανάγκη και ως τέτοια θα την αγκαλιάσουμε.
Τι γίνεται όμως με τις επιλογές των παραστάσεων; Γιατί να χάνω τον χρόνο μου και να χαλάω τη ζαχαρένια μου βλέποντας ιπτάμενα, νεκροζώντανα μωρά ως «μετα-πρωτοπορία»; Ή ηθοποιούς με γκλίτερ και με μόνο το βρακί τους πάνω στη σκηνή, σε κλασικά έργα ρεπερτορίου; Μετα-πρωτοπορία κι αυτό; Τι λες, καλό μου; Αυτό το έχουμε δει εδώ και πάνω από 30 χρόνια στο θέατρο, τώρα ξύπνησες εσύ;
Και για να μιλήσουμε με ονόματα, γιατί στον «Ματωμένο γάμο» στο Εθνικό να μπορούμε μόνο να χαρούμε τις Μ. Κεχαγιόγλου, Μ. Σκουλά και Σ. Κεκέ και τίποτε άλλο;
Γιατί ο Σπύρος Παπαδόπουλος επέλεξε ένα πλήρως σεξιστικό, αντιφεμινιστικό και αστικά στερεοτυπικό έργο, που βγάζει φτηνό γέλιο; Επρεπε να δούμε τους Θάλεια Ματίκα και Τάσο Ιορδανίδη για να συνέλθουμε; Ανεβάζουν το «Θέλω να σου κρατάω το χέρι» στο ιστορικό θέατρο «Αλφα» των Φωτίου-Ληναίου, δίνοντας μαθήματα ερμηνείας: τόσο καλά παίζουν, που δεν σε νοιάζει ούτε καν το ίδιο το έργο. Αλλά βλέπεις, δεν είναι «μετα-πρωτοπορία». Είναι (μόνο) ισορροπημένο, εξαιρετικό σμίξιμο επί σκηνής. Με σεβασμό στον θεατή, τις ανάγκες του και την ίδια τη θεατρική πράξη.
Κλείνοντας, γυρίζω την κάμερα προς το κοινό: Τι θα γίνει, παίδες; Αυτό το θέμα με τα κινητά πού θα πάει; Μα σε καλή, μα σε κακή παράσταση, τα κινητά ανοιχτά και πάντα παρόντα. Πριν, μετά και κατά τη διάρκεια… Νέοι καιροί, νέα ήθη; Μετα-πρωτοπορία κι αυτό;
