Η πανδημική χρήση έφερε τα μεγάλα δεδομένα και τους τρόπους αξιοποίησής τους στο προσκήνιο. Στη χώρα μας, η συζήτηση για αυτά τα δεδομένα ξεκίνησε πρόσφατα αλλά με διαφορετική αφορμή: τις αποφάσεις της Microsoft και της Amazon για τη δημιουργία κόμβου κέντρων δεδομένων στην Ελλάδα τα επόμενα χρόνια αλλά και για την εξαγορά της Lamda Hellix από τον πολυεθνικό κολοσσό DigitalRealty που έχει δημιουργήσει προσδοκίες για τη δημιουργία ενός είδους «βαρυτικού πεδίου δεδομένων» (Data gravity) που θα μετατρέψει τη χώρα μας σε έναν ψηφιακό κόμβο δεδομένων στη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Την τελευταία δεκαετία έχουν μάλιστα δημιουργηθεί χιλιάδες κέντρα δεδομένων σε όλο τον κόσμο καθώς οι τεχνολογικοί γίγαντες σταδιακά μεταφέρουν τα μεγάλα δεδομένα τους στο υπολογιστικό νέφος (cloud). Πιο συγκεκριμένα, το εξαγγελθέν κέντρο δεδομένων υπερκλίμακας (hyperscale data center) στην Ελλάδα εντάσσεται σε μια παγκόσμια τάση δημιουργίας τέτοιων κέντρων σε όλο σχεδόν τον πλανήτη καθώς ήδη έχει δρομολογηθεί η κατασκευή εκατοντάδων τέτοιων υπερκέντρων μόνο τον τελευταίο χρόνο που θα προστεθούν στα ήδη λειτουργούντα 700 κέντρα υπερκλίμακας και στα υπάρχοντα 8.000 γενικά κέντρα δεδομένων που είναι σε λειτουργία σε όλο τον κόσμο.
Πέρα από τα εμφανή πλεονεκτήματα που σχετίζονται με τη δημιουργία neutral mutli-tenant κέντρων δεδομένων, όπως οι επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές και η απασχόληση ενός συγκεκριμένου τύπου εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού, τέτοιου είδους πρωτοβουλίες συνοδεύονται από αρκετές προκλήσεις. Προκλήσεις που σχετίζονται με τον εγγενή τρόπο λειτουργίας αυτών των κέντρων γενικά αλλά και ειδικότερα με την Ελλάδα ως μελλοντική έδρα τέτοιων δραστηριοτήτων.
Πρώτα απ’ όλα, τα κέντρα τέτοιου είδους αποτελούν έναν από τους πιο ενεργοβόρους κλάδους της παγκόσμιας βιομηχανίας επειδή η λειτουργία τους απαιτεί μεγάλα ποσά ενέργειας και νερού καθώς χρησιμοποιούν το τελευταίο σαν ένα μέσο ψύξης των servers. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση ενθαρρύνει τη δημιουργία τέτοιων κέντρων σε χώρες με χαμηλές θερμοκρασίες κυρίως λόγω των ψυχρότερων συνθηκών περιβάλλοντος που διευκολύνουν την εξοικονόμηση ενέργειας καθώς το σύστημα ψύξης αυτών των κέντρων από μόνο του καταλαμβάνει έως και 40% του συνολικού ενεργειακού αποτυπώματός τους.
Επομένως, και σε συνδυασμό με το ότι παράγουν μεγάλους όγκους ηλεκτρονικών αποβλήτων, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στους όρους χωροθέτησής τους, στο ποιες πηγές ενέργειας θα τροφοδοτήσουν τη λειτουργία τους, αλλά και στη διαχείριση του περιβαλλοντικού αποτυπώματός τους. Οι αρμόδιοι φορείς για αυτού του είδους τις επενδύσεις πρέπει να διδαχτούν από τα παραδείγματα της Σιγκαπούρης, του Αμστερνταμ, της Φρανκφούρτης και της Σεούλ, όπου επιβλήθηκαν ισχυρές απαγορεύσεις και αυστηροί περιβαλλοντικοί όροι για την αδειοδότησή τους.
Σε χώρες μάλιστα που αποτελούν παραδοσιακές έδρες τέτοιων κέντρων, όπως η Ιρλανδία και η Δανία, η δημιουργία τέτοιων κέντρων συναντά πλέον ισχυρές αντιστάσεις σε τοπικό επίπεδο καθώς προβλέπεται ότι στο άμεσο μέλλον οι ενεργειακές απαιτήσεις αυτών των κέντρων θα φτάσουν στην απορρόφηση μέχρι και του 30% της εθνικού αποθέματος ενέργειας.
Η ολλανδική κυβέρνηση πρόσφατα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δημιουργία τέτοιων κέντρων επιφέρει συνολικά δυσθεώρητες επιπτώσεις σε ενεργειακό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό επίπεδο και έχει εισηγηθεί στην απαγόρευσή τους. Η ολλανδική και η γαλλική κυβέρνηση σχεδιάζουν, μάλιστα, να νομοθετήσουν την υποχρέωση τα κέντρα αυτά να παρέχουν λεπτομερείς πληροφορίες για τη χρήση ενέργειας και νερού. Υπό το πρίσμα αυτών των τάσεων, η δημιουργία τέτοιων κέντρων σε μια χώρα σαν τη δική μας, όπου τα αποθέματα νερού είναι λιγοστά και το ενεργειακό κόστος υψηλότατο, αυτού του είδους οι επενδύσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό.
Δεύτερον, η τεχνολογία του υπολογιστικού νέφους, που κατά κανόνα χρησιμοποιείται σε τέτοια κέντρα, εμπεριέχει προκλήσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια τέτοιων συστημάτων και την προστασία των προσωπικών δεδομένων που αποθηκεύονται στο νέφος. Αυτές οι προκλήσεις πολλαπλασιάζονται στην περίπτωση της χώρας μας καθώς είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε θέματα κυβερνοασφάλειας. Επειδή δε τα δεδομένα μπορεί να μεταφέρονται από τη μια τοποθεσία στην άλλη τακτικά ή μπορεί να βρίσκονται σε πολλαπλές τοποθεσίες κάθε φορά, ο προσδιορισμός του εφαρμοστέου δικαίου και η παρακολούθηση των ροών δεδομένων θα αποτελέσει μια ιδιαίτερη νομικοτεχνικη πρόκληση για τις ελληνικές αρχές.
Τρίτον, η χώρα μας, με λιγότερα από 17 κέντρα δεδομένων, στερείται γενικά υποδομών και τεχνογνωσίας στο πεδίο των big data analytics καθώς παραμένει στις τρεις τελευταίες θέσεις στην υιοθέτηση cloud computing services στην Ευρώπη – σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες διεθνείς εκτιμήσεις. Παράλληλα, δεν υφίσταται τεχνολογικό πάρκο υψηλών προδιαγραφών αλλά ούτε έχει δημιουργηθεί ακόμα η κρίσιμη εκείνη μάζα εξειδικευμένου προσωπικού σε ευρύ φάσμα αναδυόμενων τεχνολογιών που θα μπορέσουν να στελεχώσουν άμεσα αυτά τα κέντρα στις διάφορες λειτουργίες τους.
Συνεπώς, οι προαναφερόμενες προκλήσεις πρέπει να αντιμετωπιστούν με ευθυκρισία και κυρίως να διασφαλιστεί ότι η τωρινή επενδυτική ευφορία συνοδεύεται από ένα στοχοθετημενο, μακρόπνοο και βιώσιμο σχέδιο αξιοποίησης της τρέχουσας δυναμικής που δεν θα παραβλέπει τη μακρόχρονη διεθνή εμπειρία και τις ιδιαίτερες ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Ο στόχος πρέπει να είναι ο υπεύθυνος σχεδιασμός αυτών των κέντρων έτσι ώστε να λειτουργήσουν με τρόπο που δεν θα αυξήσουν ακόμα περισσότερο την ενεργειακή μας «φτώχεια», δεν θα βλάψουν το φυσικό μας περιβάλλον και, κυρίως, να μας βοηθήσουν να διαχειριστούμε τις τεράστιες προκλήσεις που συνεπάγεται η δημιουργία τέτοιων κέντρων διαχείρισης μεγάλων δεδομένων σε χώρες χαμηλής ψηφιακής και τεχνολογικής ωριμότητας όπως η δική μας.
*Ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και ερευνητικός εταίρος σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών
? Τα κέντρα δεδομένων αποτελούν έναν από τους πιο ενεργοβόρους κλάδους της παγκόσμιας βιομηχανίας επειδή η λειτουργία τους απαιτεί μεγάλα ποσά ενέργειας και νερού καθώς χρησιμοποιούν το τελευταίο σαν ένα μέσο ψύξης των servers. Η Ευρωπαϊκή Ενωση ενθαρρύνει τη δημιουργία τέτοιων κέντρων σε χώρες με χαμηλές θερμοκρασίες και όχι σε χώρες όπως η Ελλάδα
