• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 21.4°C / 25.6°C
    3 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.3°C / 24.5°C
    2 BF
    78%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.0°C / 23.8°C
    0 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    0 BF
    72%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.1°C / 20.9°C
    0 BF
    83%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.7°C / 23.2°C
    1 BF
    62%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.4°C / 19.5°C
    2 BF
    59%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.6°C / 22.6°C
    1 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 22.7°C / 24.7°C
    5 BF
    65%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 20.1°C / 23.9°C
    3 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 24.9°C
    4 BF
    60%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 24.6°C
    2 BF
    70%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.5°C / 24.5°C
    2 BF
    71%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 21.2°C
    0 BF
    88%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.5°C / 24.4°C
    0 BF
    62%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 24.8°C
    2 BF
    59%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 25.4°C
    0 BF
    60%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.1°C / 21.1°C
    2 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.7°C / 23.9°C
    2 BF
    91%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.1°C / 19.1°C
    2 BF
    70%

Ο Βασίλι Γκρόσμαν έζησε από κοντά τις μάχες της Μόσχας, του Στάλινγκραντ, του Κουρσκ και του Βερολίνου ως πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας του Κόκκινου Στρατού Krasnaya Zvezda. Στη φωτογραφία στο Βερολίνο το 1945

© Vasily Grossman
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η κραυγή του Στάλινγκραντ

  • A-
  • A+
Οι φλόγες και οι κραυγές του Στάλινγκραντ θα μείνουν για πάντα αποτυπωμένες στην Ιστορία μέσα από το εμβληματικό για τη λογοτεχνία βιβλίο του Ουκρανού συγγραφέα Βασίλι Γκρόσμαν.

«Η ατμόσφαιρα ήταν διαυγής και ο ήλιος έλαμπε αντανακλώμενος σε χιλιάδες τζάμια. Οι άνθρωποι κοίταξαν ψηλά και παρακολούθησαν τα αεροπλάνα να χάνονται γρήγορα προς τα δυτικά. Μια δυνατή, νεανική φωνή κραύγασε: “Μερικές αδέσποτες μόνο – δεν αξίζουν καν συναγερμό!”. Αμέσως ακολούθησε ένα παρατεταμένο ζοφερό, θρηνητικό ουρλιαχτό από κόρνες ατμόπλοιων και σειρήνες εργοστασίων. Αυτό το ουρλιαχτό, που προφήτευε θάνατο και καταστροφή, παρέμεινε στον αέρα σαν να εξέφραζε την αγωνία όλων των κατοίκων της πόλης.

Ηταν η φωνή ολόκληρης της πόλης, η φωνή όχι μόνο των ανθρώπων αλλά επίσης της πέτρας, των κτιρίων, των αυτοκινήτων, των φορτηγών και των μηχανημάτων, των τηλεγραφόξυλων, του γρασιδιού και των δέντρων στα πάρκα, των ηλεκτρικών καλωδίων και των γραμμών του τραμ· ήταν μια κραυγή που έβγαινε όχι μόνο από τα ζωντανά πλάσματα, αλλά και από τα άψυχα αντικείμενα. Ολα τώρα διαισθάνονταν την επικείμενη καταστροφή τους. Μόνον ένας σκουριασμένος μεταλλικός λάρυγγας θα μπορούσε να γεννήσει αυτόν τον ήχο, που εξέφραζε στον ίδιο βαθμό ζωώδη τρόμο και την αγωνία της ανθρώπινης καρδιάς. Ακολούθησε σιωπή: η τελευταία σιωπή του Στάλινγκραντ».

Το «Στάλινγκραντ», το επικό μυθιστόρημα του Ουκρανού συγγραφέα Βασίλι Γκρόσμαν, κυκλοφορεί εμπλουτισμένο στα ελληνικά σε μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα από τις εκδόσεις Γκοβόστη. Διαβάζοντας, και έχοντας στον νου τη σημερινή τεταμένη κατάσταση στα ρωσο-ουκρανικά σύνορα, διαπιστώνει κανείς τις προθέσεις που ενίοτε μπορούν να ξεκινήσουν έναν πόλεμο. Ο Χίτλερ ήθελε πάση θυσία να καταλάβει το Στάλινγκραντ, γιατί ήταν βιομηχανικό κέντρο στην περιοχή του ποταμού Βόλγα και συγκοινωνιακός ποτάμιος κόμβος για μεταφορές από τις πετρελαιοφόρες πηγές του Καυκάσου προς τον Βορρά.

Στα βάθη της ρωσικής στέπας, σε ένα μικρό χωριό, ο Πιοτρ Βαβίλοβ παίρνει το χαρτί της επιστράτευσης και περνά την τελευταία νύχτα με τη γυναίκα και τα παιδιά του. Και η ιστορία του, που συνέδεσε τη μοίρα του με μια πόλη και μια μάχη, διασταυρώνεται με τις ιστορίες πολλών ανθρώπων και η αφήγηση αρχίζει. Από τις σελίδες του περνά η τότε σοβιετική κοινωνία. Είναι συχνά μια σκληρή εικόνα.

Οι απλοί άνθρωποι, εκτός από τη δύσκολη επιβίωση, πρέπει να πάρουν δύσκολες αποφάσεις. Η στρατιωτική μηχανή του Στάλιν δεν καταλαβαίνει από διλήμματα. Η επίθεση των Γερμανών στην πόλη ήταν θέμα γοήτρου, καθώς έφερε το όνομα του τότε γενικού γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ενωσης, Ιωσήφ Στάλιν. Γι’ αυτό τον λόγο, εξάλλου, οι δυο ηγέτες των μαχόμενων πλευρών διέταξαν τις δυνάμεις τους να κρατήσουν τις θέσεις τους μέχρι θανάτου. Την τελική μάχη κερδίζουν οι Σοβιετικοί. Οι απώλειες είναι όμως τεράστιες.

Λίγους μήνες μετά ο Βασίλι Γκρόσμαν, Σοβιετικός, εβραϊκής καταγωγής, δημοσιογράφος και συγγραφέας, αρχίζει να γράφει για την αιματηρή μάχη. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έζησε από κοντά τις μάχες της Μόσχας, του Στάλινγκραντ, του Κουρσκ και του Βερολίνου ως πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας του Κόκκινου Στρατού Krasnaya Zvezda («Κόκκινο Αστέρι»).

Το σοβιετικό καθεστώς δεν τον συμπαθεί κι έτσι ο Γκρόσμαν θα δει το «Στάλινγκραντ» να εκδίδεται λογοκριμένο και κομμένο. Εκδόθηκε τρεις φορές: το 1952, το 1955 και το 1956. Οι επιμελητές, οι οποίοι έπαιζαν τον ρόλο λογοκριτών - θυμηθείτε τη συνέντευξη που είχαμε κάνει με τον Γάλλο συγγραφέα Πολ Γκρεβεγιάκ για το βιβλίο του «Κόκκινες ψυχές» («Εφ.Συν.», 12/12/2021) που αναφέρεται ακριβώς σε αυτό το κλίμα- «κατακρεούργησαν» το μυθιστόρημα.

Το βιβλίο πρωτοεκδόθηκε με τίτλο «Για μια δίκαιη υπόθεση», από μια φράση της ομιλίας του υπουργού Εξωτερικών της Σοβιετικής Ενωσης Βιατσεσλάβ Μόλοτοφ την ημέρα της γερμανικής εισβολής στη χώρα. Στο Κεντρικό Λογοτεχνικό Αρχείο της Μόσχας βρέθηκαν συνολικά έντεκα εκδόσεις. Ομως στην πρόσφατη έκδοση του βιβλίου (μόλις πριν από δύο χρόνια) στα αγγλικά, οι επιμελητές Ρόμπερτ Τσάντλερ και Γιούρι Μπιτ-Γιουνάν τις έλαβαν όλες υπόψη και ο Γιώργος Μπλάνας στην ελληνική έκδοση συμπεριέλαβε και τη δική του έρευνα.

Επίκαιρο

Βέβαια, καθώς έχει πει κι ο Πολ Βαλερί, τα βιβλία έχουν τους ίδιους εχθρούς με τον άνθρωπο: τη φωτιά, την υγρασία, την ανοησία, τον χρόνο και το ίδιο τους το περιεχόμενο. Κι ίσως ο σημερινός αναγνώστης να θεωρεί πως ένα βιβλίο σαν κι αυτό δεν τον αφορά αφού η Ιστορία έχει δώσει άπλετο φως στα γεγονότα. Θα διαφωνήσω. Μολονότι είναι ένα γιγαντιαίο μυθιστόρημα-σχεδόν 1.000 σελίδες- είναι μια σπάνια, γοητευτική αναγνωστική εμπειρία να ζεις τη ζωή των ηρώων του «Στάλινγκραντ». Πέρα από τον βαθύ ρεαλισμό, οι νέες προσθήκες προσθέτουν πολυπλοκότητα, χιούμορ και αποχρώσεις.

Είναι συναρπαστικό να παρατηρείς την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής μέσα από τα μάτια του Γκρόσμαν που δικαίως θεωρείται μεγάλος συγγραφέας. Το «Στάλινγκραντ» είναι άλλωστε το βιβλίο στο οποίο στηρίχθηκε το κορυφαίο βιβλίο του «Ζωή και Πεπρωμένο» (ο Τσάντλερ στο εισαγωγικό του κείμενο αφήνει να εννοηθεί πως είναι κι αυτό λογοκριμένο). Ο Γκρόσμαν δεν ευτύχησε να δει τυπωμένο το αριστούργημά του καθώς απαγορεύτηκε η έκδοσή του. Κυκλοφόρησε στη Δύση μετά τον θάνατό του.

Το «Στάλινγκραντ» είναι πράγματι ένα μεγάλο και περίπλοκο βιβλίο. Οπως και η εποχή εκείνη της Ιστορίας. Είναι όμως διαυγές και ευανάγνωστο, με στιγμές υπέροχης υποβλητικής πεζογραφίας. Και επίσης είναι ένα εκπληκτικό παράδειγμα των συμβιβασμών μεταξύ δημιουργικότητας και λογοκρισίας. Ενδιαφέρον στοιχείο όμως αποτελεί και ο τρόπος με τον οποίο ο Γκρόσμαν αυτού του μυθιστορήματος έγινε κατά κάποιον τρόπο ο αντιφρονών συγγραφέας τού «Ζωή και Πεπρωμένο».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ωραίος Ραφαήλ της Λέα Κοέν
Με δύναμη από τη Βουλγαρία μάς έρχεται η συγγραφέας Λέα Κοέν. Με συγκινητική και γλαφυρή αφήγηση στον «Ραφαήλ» που κυκλοφόρησε πρόσφατα, περιγράφει τις δύσκολες στιγμές των Εβραίων, αλλά και τις συνέπειες της...
Ο ωραίος Ραφαήλ της Λέα Κοέν
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο πυρήνας της καρδιάς
Μια δυνατή ιστορία, μια δυνατή κραυγή, που καταγγέλλει την εμπορία οργάνων και τη θανατική ποινή, είναι όμως και μια άριστα δουλεμένη ιστορία μιας εξαπάτησης και προδοσίας του οργάνου που χτυπά για να ζούμε...
Ο πυρήνας της καρδιάς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με καταγωγή από τη Μαριούπολη
Η συγγραφέας Νατάσα Βόντιν με το αυτοβιογραφικό της βιβλίο καταθέτει περισσότερο το χρονικό και τη μαρτυρία του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου παρά μία απλή παράθεση γεγονότων ζωής.
Με καταγωγή από τη Μαριούπολη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στο μυαλό του Βόνεγκατ
Ο «Χρονοσεισμός» είναι το τελευταίο βιβλίο του Κερτ Βόνεγκατ, κυκλοφόρησε το 1997 και χρησιμοποιώντας το επιστημονικής φαντασίας alter ego του, τον Κίλγκορ Τράουτ, ο συγγραφέας μιλάει για το «απείθαρχο» βιβλίο...
Στο μυαλό του Βόνεγκατ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο βιβλιο­θεραπευτής επέστρεψε
Ο Ιταλός συγγραφέας Φάμπιο Στάσι ξέρει να φτιάχνει συναρπαστικές ιστορίες με μυστήριο και ενδιαφέροντες ήρωες. Αυτό μπορεί να το πούμε πια με βεβαιότητα.
Ο βιβλιο­θεραπευτής επέστρεψε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Διαβάστε με όλο σας το είναι
Ο γενικότερος στόχος, κατά τον Μπλουμ, είναι να κερδίσει ο αναγνώστης γνώση, σοφία και ευχαρίστηση. Όταν κάποιος διαβάζει κατ’ αυτόν τον τρόπο, μαθαίνει περισσότερα για τον εαυτό του και την πραγματικότητα.
Διαβάστε με όλο σας το είναι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας