• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    11°C 9.2°C / 12.6°C
    2 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    6°C 2.5°C / 8.0°C
    0 BF
    55%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 8.0°C / 11.2°C
    3 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 5.9°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 4.6°C / 6.9°C
    3 BF
    70%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.5°C / 7.3°C
    2 BF
    61%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 0.2°C / 4.4°C
    2 BF
    42%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.6°C / 10.7°C
    1 BF
    73%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.4°C / 12.5°C
    3 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 5.9°C / 8.9°C
    4 BF
    57%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.7°C / 15.7°C
    5 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.6°C / 8.5°C
    2 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    13°C 7.9°C / 12.9°C
    1 BF
    67%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    6°C 3.5°C / 7.1°C
    0 BF
    66%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    7°C 3.5°C / 9.4°C
    2 BF
    76%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 4.8°C / 9.9°C
    1 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    11°C 8.8°C / 12.8°C
    3 BF
    46%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    6°C 2.1°C / 7.1°C
    1 BF
    68%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    5°C 3.2°C / 8.1°C
    0 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    2 BF
    69%
Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τι είναι εν τέλει η λογοτεχνία;

  • A-
  • A+

«Τα βιβλία είναι καθρέφτες: βλέπεις μέσα τους μόνο αυτά που έχεις ήδη μέσα σου»
Carlos Ruiz Zafon, H σκιά του ανέμου

Η Σοφία Ιακωβίδου, επίκουρη καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, στο βιβλίο της Inter-Esse.

Θέματα και ερμηνευτικές προσεγγίσεις στη νεοελληνική λογοτεχνία, προσπαθεί να προσεγγίσει με νέες ιδέες, προοπτικές και έννοιες τη νεοελληνική λογοτεχνία και τη λογοτεχνία εν γένει, οι οποίες είτε παραμένουν εντελώς άγνωστες στο ελληνικό κοινό, όπως για παράδειγμα η έννοια της κοινωνιοποιητικής τού Αλέν Βιαλά, είτε δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς – λ.χ. η ρηξικέλευθη σύγχρονη λογοτεχνία της Ερσης Σωτηροπούλου, του Ανδρέα Φραγκιά, της Αντζελας Δημητρακάκη, του Δημήτρη Σωτάκη κ.ά., αναφορικά με την κρίση των μεγάλων πολιτικών και πολιτισμικών ιδεωδών και τη μετατροπή τους σε πολιτικές και πολιτισμικές δυστοπίες, η διακειμενική σχέση ανάμεσα στον εθνικό ποιητή των ΗΠΑ, Γουόλτ Γουίτμαν και τον Κωνσταντίνο Καβάφη, κ.ά.

Ομως πέραν της εισαγωγής των καινοφανών εννοιών της κοινωνιοποιητικής, της ρητορικής ανάγνωσης του Μισέλ Σαρλ κ.ά., και των πρωτότυπων αναλύσεων τόσο σε έργα κλασικών όσο και σε έργα σύγχρονων νεοελλήνων συγγραφέων, η Σοφία Ιακωβίδου θέτει επιπλέον τρία σημαντικά ερωτήματα περί λογοτεχνίας: τι είναι η λογοτεχνία, τι μπορεί να κάνει και πώς πρέπει να τη διαβάζουμε.

Ορμώμενη από τις θεωρίες των προαναφερθέντων –και άλλων περισσότερων– διανοητών, η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η λογοτεχνία είναι εκείνο το πολιτισμικό μέσο στο οποίο ενσωματώνονται όλα τα νοήματα και οι σημασίες της εκάστοτε κοινωνίας και διαμέσου αυτής δημιουργούνται εκ νέου σημασίες, νοήματα και «κόσμοι» εν γένει.

Στο κεφάλαιο, «Ανθρώπινες ροές (δουλεμπόριο, πρόσφυγες) προς ελληνικές ακτές: Τα αντανακλαστικά της πεζογραφίας», η Σοφία Ιακωβίδου γράφει το εξής: «[…] η τυχόν «πρόβλεψη» ενός πραγματικού γεγονότος από ένα λογοτεχνικό έργο, χωρίς να είναι αμελητέα, δεν είναι εκείνη που θα κάνει τον συγγραφέα του έργου «ένοικο του παντοτινού, κεκυρωμένο». «Διότι ο καλός συγγραφέας ξέρει να είναι αληθινός μέσα από την επινόηση. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η υπεροχή της λογοτεχνίας.

Στην Ιστορία καλείσαι να ανακαλύψεις την αλήθεια, ενώ στη λογοτεχνία καλείσαι να τη δημιουργήσεις», όπως το έθεσε ο Μάριο Βάργκας Λιόσα… Ως εκ τούτου, η λογοτεχνία είναι ο διαμεσολαβητής της τρέχουσας κοινωνικής πραγματικότητας και του μελλοντικού «κόσμου», ο οποίος γεννιέται από την καινούργια γλώσσα του συγγραφέα, το «ιδιαίτερο ύφος» του λογοτεχνικού κειμένου.

Το λογοτεχνικό κείμενο είναι «ένας χώρος ανταλλαγής και συναλλαγής» ανάμεσα στον συγγραφέα και την κοινωνία του, το «αναγνωστικό κοινό», το οποίο γίνεται «συνένοχό» του, διότι αυτό ξαναγράφει το κείμενο με τη δική φωνή και ώς έναν βαθμό «συντροφεύει» το νέο όραμα που ξεπροβάλλει από τη νέα γλώσσα του κειμένου. Κάθε ανάγνωση είναι μια αναδημιουργία και ιδιοποίηση ενός νέου κόσμου.

Οι Ζιλ Ντελέζ και Φελίξ Γκουαταρί στη μελέτη τους για τον Κάφκα υποστήριζαν ότι τα σπουδαία λογοτεχνικά έργα κατορθώνουν να εισβάλλουν ως αστεροειδείς μέσα στη δημόσια σφαίρα και τοιουτοτρόπως να εισάγουν τη διαφορά τους, όντας εν αρχή ελάσσονες λογοτεχνίες, διότι η γλώσσα τους, ακόμα κι αν χρησιμοποιεί το καθιερωμένο λεξιλόγιο, η χρήση των λέξεων και τα νοήματά τους έχουν πάρει άλλη μορφή: έχουνμεταμορφωθεί σε κατσαρίδες που αντιμετωπίζουν το παράλογο της ύπαρξης και της γραφειοκρατίας (Φραντς Κάφκα, Η Μεταμόρφωση), σε κουνελότρυπες που οδηγούν σε ονειρικούς κόσμους (Λούις Κάρολ, Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων), κ.ο.κ.

Και σε αυτό το σημείο τίθεται το τρίτο ερώτημα: πώς πρέπει να διαβάζουμε τη λογοτεχνία;

Η λογοτεχνία είναι ένα επιτόπιο ταξίδι προς νέους κόσμους. Το θέμα βρίσκεται στο πώς και προς τα πού ταξιδεύει κανείς. Η Σοφία Ιακωβίδου γράφει το εξής γι’ αυτό το ζήτημα:

«Πώς επιλέγουμε το λογοτεχνικό έργο που θα διαβάσουμε; Μικρότερη θέση έχουν εδώ το τυχαίο και η ελεύθερη επιλογή και μεγαλύτερη αυτά που κυκλοφορεί η κριτική, που προτείνουν τα σχολικά προγράμματα ή που υπέδειξαν φίλοι που τους εμπιστευόμαστε. Και σίγουρα δεν διαβάζουμε με τον ίδιο τρόπο όταν ξεκοκαλίζουμε ένα κείμενο για να γράψουμε το δικό μας κριτικό κείμενο (στην περίπτωση μάλιστα της επιστημονικής εργασίας, μονογραφίας ή διατριβής, δεν πρόκειται απλώς για narratio, αλλά μπορεί η δουλειά αυτή να πάρει τις διαστάσεις μιας πραγματικής enarratio, ενός βιβλίου που ένας συγγραφέας γράφει για έναν άλλο συγγραφέα) και όταν διατρέχουμε/ξεφυλλίζουμε ένα βιβλίο για να μη δείχνουμε αδαείς υπό ορισμένες συνθήκες, παρακινημένοι από τον θόρυβο που μπορεί να έχει προκαλέσει – ενδεχομένως να έχουμε ήδη διαμορφωμένη άποψη για τον Πάουλο Κοέλιο προτού τον ξεφυλλίσουμε για να την επικυρώσουμε. Η ανάγνωση, επομένως, δεν είναι μια ελεύθερη διαδικασία αλλά αποκτημένη ικανότητα που έχει να κάνει με ορισμένες έξεις».

Επομένως, το βασικό εγχείρημα του βιβλίου της Σοφίας Ιακωβίδου μπορεί να διατυπωθεί με την παρακάτω ερώτηση: πώς θα πρέπει να οικειωνόμαστε τη λογοτεχνία; Η απάντηση: Να διαβάζουμε λογοτεχνία για να «διαβάσουμε» τον εαυτό μας, την κοινωνία μας και την κοινωνία που ίσως έρθει, αρκεί βέβαια να μιλάμε τη «γλώσσα» της, ώστε να μπορούμε να την αναγνωρίσουμε.

Πρέπει να γινόμαστε «συνένοχοι» και «σύντροφοι» των νέων οραμάτων, διαφορετικά η σκέψη μας θα λιμνάσει στην άβυσσο του ανόητου και θα ζούμε σε μια κοινωνία της οποίας –όπως υποστηρίζει ο Κώστας Ταχτσής– η «γλώσσα θα κουβαλάει όλες τις αμαρτίες των προηγούμενων γενεών, και [θα] μολύνει τις επόμενες – θα ήταν ευτύχημα αν μπορούσε κανείς να την ξεχνάει πότε-πότε, και να την ξαναδημιουργεί από την αρχή».

*Μεταφραστής και υπεύθυνος της γραμματείας του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας, ΙWPR (Institute for World Philosophical Research)


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
Η συγγραφέας Τζέννυ Ερπενμπεκ στο νέο της βιβλίο μένει στη μυστηριώδη αφήγησή της, χωρίς να μας δίνει διαλόγους και εμφανή στοιχεία αλληλεπίδρασης μεταξύ των προσώπων.
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Δεν ανέχομαι πια, ενεργώ»!
Ο Γάλλος συγγραφέας Κριστόφ Καρέ στο νέο του βιβλίο επιχειρεί να ρίξει φως με τον επιστημονικό του φακό σε κάθε πτυχή του φαινομένου της χειραγώγησης.
«Δεν ανέχομαι πια, ενεργώ»!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η νύχτα, η γυναίκα, το ποίημα
Η Αλεχάντρα Πισαρνίκ παραμένει μία από τις συγγραφείς που επηρέασε την λογοτεχνία με την σπάνια ευαισθησία της δίνοντάς μας αριστουργήματα.
Η νύχτα, η γυναίκα, το ποίημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας