Μια κραυγή

Είναι πολύ πιθανό τα όσα συνέβησαν στην Κούβα την Κυριακή της 11ης Ιουλίου να ενισχύθηκαν από κάποιο, μικρό ή μεγάλο, αριθμό ατόμων που αντιτίθενται στο πολιτικό σύστημα (πληρωμένοι κάποιοι εξ αυτών), με πρόθεση την αποσταθεροποίηση της χώρας και την πρόκληση μιας κατάστασης χάους και ανασφάλειας. Είναι επίσης αλήθεια ότι, όπως δυστυχώς συμβαίνει συνήθως κατά τη διάρκεια τέτοιων γεγονότων, κάποιοι άδραξαν την ευκαιρία για θλιβερές πράξεις βανδαλισμού. Θεωρώ, όμως, πως ούτε το ένα ούτε το άλλο μειώνουν στο παραμικρό το δίκαιο στην κραυγή που ακούσαμε. Κραυγή που είναι επίσης το αποτέλεσμα της απελπισίας μιας κοινωνίας που βιώνει όχι μόνο την παρατεταμένη στον χρόνο οικονομική −και την τρέχουσα υγειονομική− κρίση, αλλά βιώνει, επιπλέον, κρίση εμπιστοσύνης και απώλεια προσδοκίας.

Σε αυτό το απελπισμένο αίτημα, οι κουβανικές Αρχές δεν θα έπρεπε να αντιδρούν με τα συνηθισμένα, γνωστά συνθήματα που επαναλαμβάνονται χρόνια τώρα και με αυτάρεσκες απαντήσεις. Ούτε καν με εξηγήσεις, όσο πειστικές και δικαιολογημένες και αν είναι. Αυτό που επιβάλλεται τώρα, είναι να δοθούν οι λύσεις που τόσοι πολίτες προσδοκούν και απαιτούν, άλλοι διαδηλώνοντας στους δρόμους, άλλοι εκφράζοντας την απογοήτευση ή τη διαφωνία τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πολλοί από αυτούς μετρώντας τα ελάχιστα, υποτιμημένα πέσος που έχουν απομείνει στις πτωχευμένες τσέπες τους και πολλοί, πολλοί περισσότεροι, περιμένοντας σιωπηλά, παραιτημένοι, κάτω από τον ήλιο και τη βροχή, εν μέσω πανδημίας, σε ατελείωτες ουρές, ουρές για να αγοράσουν τρόφιμα, ουρές για να αγοράσουν φάρμακα, ουρές για «τον άρτο τον επιούσιο», ουρές για τα απαραίτητα και για ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς.

Θεωρώ πως κανένας που έχει -έστω και ελάχιστο- αίσθημα πατριωτισμού, που αντιλαμβάνεται τη σημαντικότητα της αυτοκυριαρχίας, που έχει πολιτική συνείδηση, δεν μπορεί να προσδοκά (ή να πιστεύει) ότι η λύση σε αυτά τα προβλήματα θα έρθει από κάποιου είδους ξένη παρέμβαση, πόσο μάλλον στρατιωτικής φύσης, όπως κάποιοι έχουν φτάσει στο σημείο να ζητούν −σενάριο το οποίο, δυστυχώς, η αλήθεια είναι πως παραμένει μια πιθανή, υπαρκτή απειλή.

Θεωρώ, επίσης, ότι κάθε Κουβανός, μέσα ή έξω από τη χώρα, γνωρίζει ότι το εμπάργκο, ο εμπορικός και οικονομικός αποκλεισμός, πείτε το όπως θέλετε, είναι μια πραγματικότητα, ότι έχει διεθνείς για την Κούβα επιπτώσεις και ότι έχει οξυνθεί τα τελευταία χρόνια, με βαρύτατες συνέπειες για την κουβανική οικονομία (όπως θα συνέβαινε σε οποιαδήποτε άλλη οικονομία).

Το διαπιστώνουν αυτό έμπρακτα οι απόδημοι που θέλουν να βοηθήσουν τους οικείους τους και ουσιαστικά αδυνατούν −ακόμα και σήμερα, μέσα σε αυτή την κρίσιμη κατάσταση− να στείλουν ένα έμβασμα στην οικογένειά τους, για να αναφέρω μία μόνο από τις πολλές επιπτώσεις του εμπάργκο. Πρόκειται για μια παλιά πολιτική πρακτική που, παρεμπιπτόντως (μερικές φορές κάποιοι το ξεχνούν), καταδίκαζε το σύνολο σχεδόν του κόσμου επί σειρά ετών σε συνεχόμενες συνελεύσεις των Ηνωμένων Εθνών. Και δεν μπορεί κανείς νομίζω να αμφισβητήσει ότι, συν τοις άλλοις, στα μέσα ενημέρωσης έχει εξαπολυθεί, ακόμη και με τον πιο χοντροκομμένο τρόπο, μια εκστρατεία διάδοσης ψευδών πληροφοριών, που το μόνο που τελικά καταφέρνουν είναι να μειώνουν την αξιοπιστία αυτών που τις διασπείρουν.

Πιστεύω όμως, ταυτόχρονα με όλα τα παραπάνω, πως είναι αναγκαίο οι Κουβανοί να ανακτήσουν την ελπίδα και την εικόνα μιας ρεαλιστικής προοπτικής του μέλλοντός τους. Αν χαθεί η ελπίδα, χάνεται το νόημα κάθε ανθρωπιστικού κοινωνικού σχεδίου.

Και η ελπίδα δεν ανακτάται διά της βίας. Διασώζεται και τρέφεται με λύσεις, με αλλαγές, με κοινωνικό διάλογο και το γεγονός ότι αυτό δεν γίνεται πράξη προκαλεί, μεταξύ πολλών άλλων καταστροφικών επιπτώσεων, τη λαχτάρα της μετανάστευσης σε τόσους Κουβανούς και τώρα αυτή την κραυγή απελπισίας των ανθρώπων, που ανάμεσά τους, ναι, σίγουρα υπήρχαν άτομα που πληρώθηκαν για να το κάνουν, καθώς και εκείνοι που βρήκαν την ευκαιρία να διαπράξουν εγκληματικές ενέργειες, όμως αρνούμαι να πιστέψω ότι στη χώρα μου, αυτή τη στιγμή, όλος αυτός ο κόσμος, όλοι αυτοί οι άνθρωποι που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν ανάμεσα μας, είναι ξεπουλημένοι ή εγκληματίες. Διότι, αν ήταν έτσι, αυτό δεν θα ήταν άλλο, παρά το αποτέλεσμα μιας κοινωνίας που τους εξέθρεψε.

Ο ανεξάρτητος, χωρίς καθοδήγηση, χωρίς ανταμοιβή και ιδιοτελές όφελος, αυθόρμητος τρόπος με τον οποίο πλήθος κόσμου διαμαρτυρήθηκε στους δρόμους και τα κοινωνικά δίκτυα, πρέπει να ιδωθεί ως μια προειδοποίηση και αποτελεί, θεωρώ, ένα ανησυχητικό δείγμα του χάσματος ανάμεσα στις Αρχές και τους απλούς ανθρώπους (όπως έχουν αναγνωρίσει ακόμα και Κουβανοί αξιωματούχοι). Μόνον έτσι μπορεί να εξηγηθεί αυτό το αιφνίδιο ξέσπασμα των γεγονότων, πόσο μάλλον σε μια χώρα όπου, όπως όλοι ξέρουμε, καμιά διεργασία δεν μένει κρυφή.

Για να πειστούν και να ηρεμήσουν αυτοί οι απελπισμένοι άνθρωποι, η λύση δεν μπορεί να είναι βίαιες και σκοτεινές μέθοδοι, όπως το διαδικτυακό black out, που διέκοψε μεν την επικοινωνία πολλών για αρκετές μέρες, αλλά, παρ’ όλα αυτά, δεν κατάφερε να εμποδίσει να βρουν τελικά τρόπο να συνδεθούν όσοι ήθελαν εκφράσουν κάτι, υπέρ ή κατά. Και πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να είναι λύση η χρήση βίας και μάλιστα απέναντι σε ανθρώπους που δεν είναι βίαιοι. Και όλοι ξέρουμε πλέον πως βία δεν είναι μόνο η σωματική βία.

Οπως φαίνεται, τίποτα δεν έχει κριθεί ακόμα. Ισως, μετά την καταιγίδα, επιστρέψει η ηρεμία. Ισως οι εξτρεμιστές και οι φονταμενταλιστές να μην καταφέρουν να επιβάλουν τις εξτρεμιστικές και φονταμενταλιστές λύσεις τους και το επικίνδυνο κλίμα μίσους που αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια να μην καταφέρει να απλώσει βαθιές ρίζες.

Αλλά, σε κάθε περίπτωση, είναι απαραίτητο να βρεθούν λύσεις, απαντήσεις, όχι μόνο σε υλικό επίπεδο αλλά και σε πολιτικό, για μια Κούβα καλύτερη, που θα τους περιλαμβάνει όλους, που θα μπορεί να αντιμετωπίσει τα αίτια αυτής της ανέλπιδης κραυγής απόγνωσης, που, πριν από την 11η Ιουλίου, ήταν ο βουβός αλλά γεμάτος ένταση λυγμός τόσο πολλών συμπατριωτών μας, λυγμός που δεν βρήκε απόκριση και θέριεψε σε κραυγή.

Ως Κουβανός που ζω, δουλεύω και δημιουργώ στην Κούβα, έχω πιστεύω το δικαίωμα να σκέφτομαι και να εκφράζω τη γνώμη μου για τη χώρα στην οποία ζω, δουλεύω και δημιουργώ. Ξέρω πολύ καλά ότι σε τέτοιους καιρούς, όταν προσπαθεί κάποιος να πει μια άποψη, «είναι πάντα, αντιδραστικός για κάποιους και κομμούνι για κάποιους άλλους», όπως είχε πει ο Claudio Sánchez Albornoz. Αναλαμβάνω αυτό το ρίσκο, ως άνθρωπος που επιδιώκει να είναι ελεύθερος, που ελπίζει να είναι όλο και πιο ελεύθερος.

Mantilla, 15 Ιουλίου 2021

*Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην ιστοσελίδα του περιοδικού Η νέα Κούβα (La Joven Cuba), περιοδικό κουβανικής πολιτικής άποψης, στις 16 Ιουλίου 2021.

Μετάφραση και επιμέλεια: Μαρία Ζαχαριουδάκη