• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.9°C / 28.0°C
    2 BF
    40%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.2°C / 25.2°C
    2 BF
    54%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.2°C / 26.2°C
    2 BF
    58%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    50%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.1°C / 25.1°C
    3 BF
    49%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    1 BF
    49%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.4°C / 21.4°C
    1 BF
    40%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 24.7°C
    1 BF
    49%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.8°C / 24.8°C
    3 BF
    83%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    4 BF
    69%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.1°C / 27.4°C
    5 BF
    44%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.2°C / 26.2°C
    3 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 26.9°C
    3 BF
    65%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 24.5°C
    3 BF
    53%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    23°C 23.4°C / 23.4°C
    2 BF
    56%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.7°C / 26.7°C
    2 BF
    66%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.1°C / 24.1°C
    2 BF
    46%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    27°C 24.9°C / 27.1°C
    0 BF
    50%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.2°C / 27.7°C
    2 BF
    72%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.7°C / 23.7°C
    2 BF
    34%
«Οι Ελληνες δεν ήταν ποτέ ενωμένοι»

Παντελής Μπουκάλας: «Το μάγουλο της Παναγίας», Εκδόσεις Αγρα

Μιχάλης Αναστασίου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Οι Ελληνες δεν ήταν ποτέ ενωμένοι»

  • A-
  • A+
Ο Καραϊσκάκης είναι ομηρικός ήρωας με άγρια πάθη που έχει την αρετή του πολέμου, αλλά και το αίσθημα της ιδιοκτησίας.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Μιλώντας με τον συγγραφέα και αρθρογράφο Παντελή Μπουκάλα, με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο «Το μάγουλο της Παναγίας» (Αγρα) για τον Γεώργιο Καραϊσκάκη, κατάλαβα πως δεν θα μπορούσα να χωρέσω όλη αυτήν τη συνέντευξη σε αυτή τη σελίδα. Ο Μπουκάλας είναι μια αστείρευτη πηγή ουσιαστικών γνώσεων. Μιλήσαμε για πολλά, αλλά παρακάτω θα διαβάσετε για τη δουλειά του με το δημοτικό μας τραγούδι και τον Καραϊσκάκη.

● Νιώθω πως η μελέτη σου για το δημοτικό τραγούδι είναι ένα καταφύγιο; Ισχύει;

Ναι. Η τριλογία θα γίνει πενταλογία. Η καταγωγή μου είναι από την Κρήτη. Εφυγαν οι πρόγονοι μου κυνηγημένοι και βρήκαν τον μέρος τους σε ένα βαλτότοπο, το λέγαν Παλαιοκάτουνα. Η μόνη «κερατιά» που έκανα στο βιβλίο για τον Καραϊσκάκη ήταν να βάλω το όνομα του χωριού μου. Αλλά ήταν και σε έγγραφο του Μαυροκορδάτου. Λεσίνι το λένε τώρα, το εξευγένισαν επί χούντας. Ημουν «γεννητάτος» εκεί, δεν ξενιζόμουνα. Και στην Αθήνα όταν ήρθα. Λόγω απωλειών, το σόι μου δεν γλεντούσε πολύ, ο πατέρας μου πέθανε όταν ήμουν μικρός κι η μάνα μου δεν πενηντάρησε. Οταν όμως γλεντούσαμε, γλεντούσαμε με δημοτικά. Κυρίως με τραγούδια της τάβλας.

● Θυμάσαι κανένα τέτοιο γλέντι;

Θυμάμαι κάποτε σε ένα πανηγύρι, να ξημερώνει Δεκαπενταύγουστος, ήμουν τιμώμενο πρόσωπο, και μου δώσαν μια γκλίτσα να τη δώσω για να τιμήσω τον καλύτερο βοσκό. Ενα χωριό με καραγκούνηδες. Εδωσα λοιπόν, την γκλίτσα στον καλύτερο τσοπάνη της χρονιάς και με «ξεφώνησαν» ως τον καλύτερο δημοσιογράφο της Αιτωλοακαρνανίας.

● Πώς άρχισε να μαζεύεται το υλικό για τα δημοτικά τραγούδια;

Στην αρχή είχαν μαζευτεί πέντε κείμενα συν αλλά πέντε που έφτιαχνα. Είπα κάποια στιγμή θα τα βγάλω στον Πετσόπουλο. «Δοκίμια για το δημοτικό τραγούδι», έτσι είχαν προαναγγελθεί στους καταλόγους. Είχαν πάει στο τυπογραφικό το 2011. Αλλά το σταμάτησα για προσωπικούς λόγους. Είπα στον Σταύρο, θέλω να κάνω κάτι περισσότερο με δαύτα. Αυτή η εργασία ήταν για μένα απίστευτη παρηγοριά. Εγραφα και ποιήματα εκείνη την εποχή αλλά δεν τα έχω βγάλει ακόμα, είναι στο συρτάρι.

● Ποια είναι τελικά η καταγωγή του Καραϊσκάκη;

Επέλεξα να είναι παιδί του Καραΐσκου. Τον βρίζανε, ήταν ένα ορφανό που βρέθηκε σε μια σπηλιά, στο Μαυρομμάτι Καρδίτσας. Εμένα μ ’ αρέσει όμως που τον διεκδικούμε όλοι και να μην είναι κανενός. Γύρισε παντού, κι απ’ τα νησιά πέρασε, αλητείες έκανε, σφαγές έκανε. Ευτυχώς που ξεχάσαμε τους εμφύλιους εκείνους, ξεχάσαμε γιατί μεσολάβησαν άλλοι εμφύλιοι. Αλλά κανονικά οι Μωραΐτες με τους Ρουμελιώτες δεν θα έπρεπε να μιλιούνται.

● Διαβάζοντας τα απομνημονεύματα του Φωτάκου, του Γκόρντον, του Σπηλιάδη βλέπω ότι έχει γίνει μια μεγάλη σφαγή για τα αξιώματα και ο Καραϊσκάκης ήταν μέσα σε όλο αυτό.

Αρματολίκι. Για μένα αυτό είναι το ενδιαφέρον με τον Καραϊσκάκη, έγινε επαναστάτης από την επανάσταση. Δεν ήταν πριν. Οι άλλοι ήταν έτοιμοι. Ηταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία αλλά μη νομίζεις ότι σήμαινε και τίποτα αυτό.

● Γινόμαστε ήρωες μέσα από τις συνθήκες;

Μα οι συνθήκες μάς κάνουν ήρωες. Ο παππούς σου ή ο παππούς μου που πήγε στο μέτωπο της Αλβανίας δεν πήγε σαν ήρωας πήγε σαν φαντάρος. Εγώ δεν το χώνεψα ποτέ αυτό που λένε «όλοι οι Ελληνες ενωμένοι ή οποιοσδήποτε λαός τα καταφέρνει πάντα». Δεν ήταν ποτέ οι Ελληνες ενωμένοι. Φτιάξαμε παραμύθια, όπως το κρυφό σχολείο. Η Εκκλησία τα μισούσε τα δημοτικά τραγούδια.

● Πάντως ο Καραϊσκάκης, όπως τον περιγράφεις, τσατίζεται όταν ακούει ότι είμαστε έθνος ανάδελφο...

Ναι, δεν το βλέπει εκείνη την περίοδο. Πίστευε πως υπήρχε σύμπνοια μεταξύ τους και ο αγώνας ήταν κάτι οικουμενικό. Οι άνθρωποι ήταν περίπου τρίγλωσσοι, ξέραν τα ελληνικά, τα αρβανίτικα και τα γραφειοκρατικά τουρκικά.

● Εχεις μια διάθεση να τον δικαιώσεις;

Από την ώρα που έγινε κάδρο μείναμε στο κάδρο. Παρότι η Ιστορία μας ενημέρωσε από πολύ νωρίς γι’ αυτόν, γιατί ήταν πραγματικά ένα θαύμα η μετεξέλιξή του μέσα στην καρδιά της επανάστασης. Εφτασε να γίνει κάποια στιγμή ο μόνος από τον οποίο κρεμάστηκε το γένος την ώρα που τρία χρόνια πριν σε μια δίκη παρωδία είχε καταδικαστεί ο Κολοκοτρώνης.

Ο προφορικός μύθος για το μάγουλο της Παναγίας υπάρχει, δεν τον έπλασα εγώ. Το μετέφερα στον Καραϊσκάκη γιατί πραγματικά είχε μια ιδιαίτερη σχέση με την Παναγία. Λατρεύανε την Παναγία όπως λατρεύανε τη μάνα τους. Τους περισσότερους καλόγερους, τους χτυπάγανε οι κλέφτες με όρεξη γιατί βλέπανε κάτι ψεύτικο.

● Το βιβλίο, εκτός από τον εκδότη σου, το αφιερώνεις και στον Θοδωρή Γκόνη. Γιατί;

Η όλη ιστορία ξεκίνησε από ένα τυχαίο αντάμωμα με τον Θοδωρή στον δρόμο. Αρχίσαμε να μιλάμε για την επανάσταση και τον Καραϊσκάκη και μου λέει γράψ’ το κι εγώ θα το σκηνοθετήσω. Και πράγματι έκανε όλη την προετοιμασία για να ανεβεί η παράσταση. Η τελευταία συζήτησή του ήταν με το Εθνικό Θέατρο όταν ήταν διευθυντής ο Λιγνάδης. Οι εξελίξεις έφεραν την αναβολή.

Το Αγγελος ή Διάβολος που το πραγματεύεσαι κι εσύ για τον Καραϊσκάκη -ο Κώστας Ακρίβος το έβαλε και τίτλο του πολύ καλού βιβλίου του- έχει κάτι το μανιχαϊστικό. Εσύ πώς το βλέπεις;

Ο Καραϊσκάκης δεν είναι εξακολουθητικά κακός, ούτε εξακολουθητικά καλός και μονοδιάστατα αγαθός. Είναι ομηρικός ήρωας με άγρια πάθη. Εχει την αρετή του πολέμου αλλά και το αίσθημα της ιδιοκτησίας. Αυτή η ιστορία που κατέβασε τα βρακιά του για να κάνει το προσωπικό του καλαμπούρι στον Τούρκο, και δείχνει τα αχαμνά του, ας γινόταν γύρω του πόλεμος, είναι αληθινή και διασώζει όλο του το χαρακτήρα μέσα σε μια κίνηση. Πρέπει να δεις την αμηχανία των ιστορικών όταν προσπαθούν να το περιγράψουν κόσμια.

● Πάντως εδώ που τα λέμε αυτή η εμμονή με τα αχαμνά του φαίνεται παντού. Τι σήμαινε αυτός ο ανδρισμός που επιδείκνυε συνεχώς;

Καταρχήν δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ήταν άρρωστος από μικρός, φθισικός. Ο ανδρισμός του Καραϊσκάκη από κει και πέρα ήταν η απόδειξη ότι ζει.

● Οι Ελληνες βγαίνοντας από έναν τέτοιο αλληλοσπαραγμό, άλλαξαν;

Δεν έμαθαν τίποτα. Και τώρα αυτόν τον χρόνο των εορτασμών γίνονται «στρογγυλές» αφηγήσεις. Πάλι ο Καραϊσκάκης θα μείνει κάδρο, πάλι οι Ελληνες δεν θα μάθουν τίποτα. Να φανταστείς ο Ανδρούτσος αναγνωρίστηκε ως εθνικός ήρωας το 1862. Μέχρι τότε τον είχαν για προδότη. Οι ιστορικοί μας, ακόμα κι οι πιο προχωρημένοι, δεν δημοσιεύουν κάποια πράγματα γιατί είναι στενάχωρα, πολύ στενάχωρα.

● Στο βιβλίο, περιδιαβαίνουν πολλοί «κατωκοσμίτες»...

Εχω πολλούς κατωκοσμίτες δικούς μου. Αλλά δεν θέλω να πάω εκεί. Εγώ είμαι με τον Σολωμό της ζωής, εκεί που φυτρώνει ένα λουλούδι ακόμα και στη πιο μικρή χαραμάδα.

ΝΗΣΙΔΕΣ
1821: Ιστορία και λογοτεχνία
Στο νέο του ιστορικό μυθιστόρημα με τίτλο «Πότε διάβολος πότε άγγελος» ο Κ. Ακριβός ανατέμνει την ιστορική πραγματικότητα, τόσο της ύστερης τουρκοκρατίας όσο και της περιόδου της Επανάστασης.
1821: Ιστορία και λογοτεχνία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
Η συγγραφέας Τζέννυ Ερπενμπεκ στο νέο της βιβλίο μένει στη μυστηριώδη αφήγησή της, χωρίς να μας δίνει διαλόγους και εμφανή στοιχεία αλληλεπίδρασης μεταξύ των προσώπων.
Η Δοκιμασία της Ερπενμπεκ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στον καιρό της Αγριας Δύσης
Ο ήρωας του Γουίλιαμς είναι ο αναχωρητής που δηλώνει την παρέμβασή του μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων.
Στον καιρό της Αγριας Δύσης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα ρόδα της Κλαρίσε Λισπέκτορ
Το βιβλίο «Οικογενειακοί δεσμοί» καθιέρωσε την Κλαρίσε Λισπέκτορ ως μία από τις πιο σημαντικές συγγραφείς στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία.
Τα ρόδα της Κλαρίσε Λισπέκτορ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μεγάλη τραγωδία του Φάουστ
Ο Γκέτε «χειρουργεί» την ανθρώπινη ψυχή που εμπεριέχει και το καλό και το κακό σε ένα ενδοσκοπικό ταξίδι στον εαυτό.
Η μεγάλη τραγωδία του Φάουστ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας