• Αθήνα
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    18°C 15.9°C / 20.1°C
    4 BF
    85%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 13.8°C / 18.1°C
    5 BF
    73%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 19.0°C / 22.1°C
    2 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 15.9°C / 19.9°C
    2 BF
    45%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 17.3°C
    1 BF
    50%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 13.4°C / 13.4°C
    1 BF
    72%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 18.5°C / 18.5°C
    2 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 19.8°C
    0 BF
    83%
  • Μυτιλήνη
    Θύελλα
    19°C 13.5°C / 18.9°C
    3 BF
    88%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.8°C / 21.4°C
    4 BF
    83%
  • Σκόπελος
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    8 BF
    86%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    2 BF
    100%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    4 BF
    94%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 14.5°C / 18.3°C
    2 BF
    81%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 20.8°C
    2 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Θύελλα με βροχοπτώσεις
    17°C 16.7°C / 18.2°C
    3 BF
    90%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.3°C / 14.4°C
    4 BF
    61%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 15.1°C / 18.1°C
    4 BF
    81%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 10.3°C
    2 BF
    68%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Για τον δημοκρατικό οικολογικό μετασχηματισμό του κράτους

  • A-
  • A+

Την τελευταία πεντηκονταετία, τα δημοκρατικά κράτη άρχισαν να απαντούν στις περιβαλλοντικές πιέσεις, απότοκες της γρήγορης εκβιομηχάνισης. Ξεκίνησε, λοιπόν, σταδιακά η οικοδόμηση του λεγόμενου περιβαλλοντικού κράτους με τη θέσπιση ειδικών διοικητικών δομών, ψήφιση ειδικών νομοθετημάτων και ειδικών χρηματοδοτήσεων και με τη δημιουργία υποδομών για την ανάπτυξη της σχετικής επιστημονικής γνώσης. Το νέο περιβαλλοντικό κράτος αναδύθηκε δίπλα στο ήδη υπάρχον, εδώ και πολλές δεκαετίες, κοινωνικό κράτος, έτσι ώστε από κοινού να συμβάλουν στη μείωση των αρνητικών εξωτερικοτήτων της αγοράς.

Το νεοφιλελεύθερο περιβαλλοντικό κράτος

Οπως το κοινωνικό κράτος δεν θεωρήθηκε ποτέ ένα μέσο υπέρβασης του καπιταλισμού, έτσι και το περιβαλλοντικό κράτος δεν εκλήφθηκε ποτέ σαν κάτι αντίστοιχο. Αντίθετα, η λογική του περιβαλλοντικού κράτους είναι να αντιμετωπίζει τα περιβαλλοντικά προβλήματα μέσω των τεχνολογικών και των διοικητικών εκσυγχρονισμών, χωρίς να αμφισβητεί τις βασικές δομές του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.

Συγκεκριμένα, το περιβαλλοντικό κράτος περιορίζει τη δράση του στη διαχείριση των «περιβαλλοντικών βαρών» και στην εξασφάλιση της πρωτοκαθεδρίας της οικονομικής ανάπτυξης και της ελευθερίας της αγοράς. Ετσι, συνεχίζει να είναι το κράτος με υψηλές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (ΑτΘ) καθώς η ανάπτυξη ΑΠΕ είναι το ενεργειακό συμπλήρωμα της συνεχιζόμενης χρήσης ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, η διαχείριση περιβαλλοντικών προβλημάτων όπως η ρύπανση νερών και ατμόσφαιρας, η θέσπιση κανόνων προστασίας της υγείας και της ασφάλειας δεν πρέπει να αγνοούνται. Απλώς, δεν συνιστούν ολοκληρωμένο σχέδιο κοινωνικο-οικολογικής μετάβασης προς ένα βιώσιμο πλανήτη.

Με άλλες λέξεις, το σημερινό περιβαλλοντικό κράτος είναι το νεοφιλελεύθερο κράτος, το οποίο ευνοεί και προτάσσει την πρωτοκαθεδρία του οικονομικού συστήματος του ιδιωτικού κέρδους έναντι των άλλων συλλογικών αγαθών, όπως το περιβάλλον. Εστιάζει την προσοχή του στη χρήση της ποσοτικής οικονομικής αξιολόγησης των περιβαλλοντικών πολιτικών, με στόχο την ανάδειξη της συμβατότητάς τους με την οικονομική ορθολογικότητα της αγοράς. Επίσης, το νεοφιλελεύθερο περιβαλλοντικό κράτος δίνει έμφαση στην οικονομική αποδοτικότητα των περιβαλλοντικών πολιτικών που επιτυγχάνεται μέσω της τεχνολογίας και της ελεύθερης αγοράς. Ομοίως, η άσκηση περιβαλλοντικών πολιτικών συνδέεται με την ανταγωνιστικότητα, δηλαδή με την παραγωγικότητα και τη δημιουργία πλούτου. Ολα αυτά, όμως, οδηγούν αναπότρεπτα στην επιδείνωση του περιβάλλοντος.

Οι παραπάνω διαστάσεις του νεοφιλελεύθερου περιβαλλοντικού κράτους εκφράζονται και από τους εγχώριους νεοφιλελεύθερους. Ο Κ. Σημίτης, αντιπροσωπευτικός εκπρόσωπος του νεοφιλελευθερισμού, αναφερόμενος στο σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, επισήμανε ότι ο όρος πράσινη μετάβαση χρησιμοποιείται για λόγους εντυπώσεων και δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της ελληνικής οικονομίας, που είναι ο πολλαπλασιασμός των επενδύσεων και η αύξηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Η προστασία του περιβάλλοντος, κατ’ αυτόν, ναι μεν είναι σημαντική πλην όμως βρίσκεται σε υποδεέστερη θέση σε σχέση με την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία ιδιωτικού πλούτου («Η Καθημερινή», 6/12/2020).

Η παραπάνω αντίληψη αποτυπώνεται με σαφήνεια στα σχέδια της κυβέρνησης για το περιβάλλον και την ενέργεια. Ετσι, παρατηρούμε ότι στο σχέδιο δίκαιης μετάβασης, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο της απολιγνιτοποίησης, η απότομη αντικατάσταση του λιγνίτη, θα γίνει με το φυσικό αέριο που είναι ορυκτό καύσιμο. Επίσης, δίνεται έμφαση στην κατασκευή τεράστιων φωτοβολταϊκών πάρκων μέσω επενδύσεων μεγάλων εταιρειών, με προφανείς αρνητικές συνέπειες για το αγροτικό περιβάλλον, καθόσον θα επιφέρουν απώλεια γης παραγωγικότητας.

Οι παραπάνω προβλέψεις αντικατοπτρίζουν τόσο εκείνες του εθνικού σχεδίου για την ενέργεια και το κλίμα (για το οποίο υπήρξε αρνητική κριτική από την Ε.Ε.) όσο και αυτές του πρόσφατου εθνικού σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας. Πρόκειται, λοιπόν, για την κυριαρχία του νεοφιλελεύθερου σχεδίου της ποσοτικοποιημένης αξιολόγησης των περιβαλλοντικών πολιτικών, που καταλήγει να λειτουργεί εις βάρος του περιβάλλοντος. Για την απρόσκοπτη υλοποίηση αυτής της πολιτικής, οι θεσμοί πληροφόρησης και συμμετοχής προσλαμβάνουν έναν τυπικό χαρακτήρα και έτσι διευκολύνονται τα δίκτυα επαφών κυβέρνησης και επενδυτών, μέσω των οποίων αποφασίζονται οι επιδοτήσεις και οι φοροαπαλλαγές. Ετσι, ο σχεδιασμός και η υλοποίηση περιβαλλοντικών πολιτικών στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο γίνεται ερήμην της κοινωνίας.

Το οικολογικό - πράσινο κράτος

Αντίθετα, το οικολογικό κράτος -που είναι το ζητούμενο -, αποσκοπεί στον κοινωνικο-οικολογικό μετασχηματισμό, μέσω των πολιτικών για ταχεία απανθρακοποίηση και για τήρηση των βιογεωφυσικών ορίων. Με άλλες λέξεις, προτεραιότητά του είναι η προστασία του περιβάλλοντος έναντι της οικονομίας. Για να υλοποιηθεί όμως αυτή η προτεραιότητα χρειάζεται να υπάρξει αλλαγή υποδείγματος με τον επαναπροσδιορισμό των πολιτικών στόχων, που θα αποσκοπούν στην αντικατάσταση του κυρίαρχου μοντέλου της οικονομικοποίησης όλων των εκφάνσεων της συλλογικής και ατομικής ζωής, μέσω της ποσοτικής οικονομικής αξιολόγησης, της οικονομικής αποδοτικότητας και του ανταγωνισμού.

Αυτή η αλλαγή υποδείγματος θέτει στο κέντρο της πολιτικής τα περιβαλλοντικά ζητήματα, τα οποία στο προηγούμενο υπόδειγμα είχαν περιφερειακό χαρακτήρα, και αποτελεί την καθοδηγητική δύναμη σχεδιασμού και εφαρμογής περιβαλλοντικής πολιτικής με στόχο τον οικολογικό μετασχηματισμό του κράτους και της κοινωνίας.

Αξονάς του είναι η ενεργός συμμετοχή των πολιτών (και των εκπροσώπων τους), που εκτείνεται και στον έλεγχο της επιστημονικής γνώσης κατά τη διαδικασία λήψης της απόφασης. Η εμβάθυνση της δημοκρατίας αποτελεί συγκροτητικό στοιχείο του οικολογικού-πράσινου κράτους.

Το νέο υπόδειγμα θα πρέπει να στηρίζεται σε συγκεκριμένες προτάσεις που θα εντάσσονται στον παραπάνω οικολογικό μετασχηματισμό και θα υλοποιούνται σε τωρινό χρόνο και όχι στο απροσδιόριστο μέλλον. Ετσι, ο στόχος της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα θα πρέπει να στηρίζεται προεχόντως στη μείωση εκπομπών ΑτΘ και δευτερευόντως στην ανάπτυξη τεχνολογικών λύσεων όπως η δέσμευση και η αποθήκευση άνθρακα, που οδηγεί στην περαιτέρω χρήση των ορυκτών καυσίμων. Η εν λόγω μείωση θα πρέπει να συνοδεύεται από την αποτελεσματική προστασία της βιοποικιλότητας και την ανάπτυξη προγραμμάτων διαχείρισης των αποβλήτων στο νέο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας.

Στοιχεία κριτικής και διατύπωσης προτάσεων

Αυτό το νέο υπόδειγμα του δημοκρατικού-οικολογικού μετασχηματισμού είναι χρέος της Αριστεράς και των Οικολόγων να το υλοποιήσουν, ξεκινώντας από τη διατύπωση κριτικής στις προτάσεις της κυβέρνησης. Π.χ. στο πλαίσιο αυτό, ένα βασικό στοιχείο της κριτικής που ασκεί ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. στο ζήτημα της επιχειρούμενης απολιγνιτοποίησης είναι η υποκατάσταση του λιγνίτη από το φυσικό αέριο που είναι ορυκτό καύσιμο και ως εκ τούτου δεν συμβάλλει στη μείωση των εκπομπών ΑτΘ.

Η ως άνω ορθή κριτική συνδέεται με την αλλαγή θέσης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. καθώς το προηγούμενο χρονικό διάστημα υποστήριζε την άποψη υπέρ της χρήσης του φυσικού αερίου ως «μεταβατικού καυσίμου». Αυτή η αλλαγή θέσης θα πρέπει να ολοκληρωθεί και στον τομέα της έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, γιατί μόνο η ανάκληση των συμβάσεων ή των εγκρίσεων είναι συμβατή με το σχέδιο μείωσης των εκπομπών ΑτΘ, όπως αυτό προκύπτει από πληθώρα μελετών (ΟΗΕ, διεθνείς ΜΚΟ, ΕΤΕπ κ.λπ.) και, επιπλέον, εντάσσεται στην κατεύθυνση του ως άνω νέου υποδείγματος.

Το ζήτημα της έρευνας και της εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων είναι καίριας σημασίας για τη μείωση των εκπομπών ΑτΘ σε πλανητικό επίπεδο. Είναι ήδη γνωστό ότι η Ισπανία και η Γαλλία αποφάσισαν να μην προχωρήσουν σε εγκρίσεις έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων για να προστεθεί και η Δανία.

Ειδικότερα, η απόφαση της τελευταίας, πριν από λίγες μέρες, ήταν εξαιρετικά σημαντική καθόσον η εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων στη Δανία χρηματοδοτούσε, κατά το μεγαλύτερο μέρος, το κράτος πρόνοιας της Δανίας κατά τα τελευταία 50 χρόνια. Η Δανία, λοιπόν, επέλεξε την παύση των εγκρίσεων ώστε να μειώσει τις εκπομπές ΑτΘ και μάλιστα κατά 70% μέχρι το 2030.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. θα πρέπει να αναλάβει αντίστοιχη πρωτοβουλία διότι, εκτός των άλλων, η συνέχιση της κατάστασης δηλαδή η διατήρηση σε ισχύ των συμβάσεων, θα διευκολύνει τη διεκδίκηση αποζημιώσεων εκ μέρους των εταιρειών. Αυτό, βεβαίως, πρέπει να γίνει στο πλαίσιο ενός συνολικού ριζοσπαστικού πολιτικού σχεδίου οικολογικής μετάβασης.

*Καθηγητής Περιβαλλοντικής Πολιτικής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στροφή στα μικρομεσαία στρώματα;
Η ελληνική σοσιαλδημοκρατία έκλεισε τον ιστορικό της ρόλο με τη διαδοχή των δύο εκδοχών της, τον «παπανδρεϊσμό» και το εκσυγχρονιστικό σημιτικό μόρφωμα. Τα αποτελέσματα τα ξέρουμε.
Στροφή στα μικρομεσαία στρώματα;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Περιβαλλοντικά και η πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ
Είναι προφανές ότι το «καπέλο» της ενέργειας κάλυψε παντελώς την ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος, όπως άλλωστε και η πελατειακή ανάγκη στα αυθαίρετα οδήγησε σε αλλεπάλληλες αυτο-ακυρώσεις κυρώσεων.
Περιβαλλοντικά και η πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι αγορές βλάπτουν σοβαρά και το περιβάλλον
«Τι αξία έχει ένα βουνό αν είναι μόνο ένα βουνό;» αναρωτήθηκε ο Τζέισον Μπόστικ, αντιπρόεδρος της Ενωσης Ανθρακα της Δυτικής Βιρτζίνια το 2011. Σ΄ αυτή τη φράση συγκεντρώνεται όλη η λογική όχι μόνο του...
Οι αγορές βλάπτουν σοβαρά και το περιβάλλον
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Το πικρό νερό των κερδοσκόπων στρατηγικών επενδυτών στην Ιο
Η Ίος είναι το πρώτο νησί όπου η τουριστική εκμετάλλευση περνάει μαζικά, από τα χέρια των κατοίκων, σχεδόν μονοπωλιακά στα χέρια ανώνυμων εταιρειών.
Το πικρό νερό των κερδοσκόπων στρατηγικών επενδυτών στην Ιο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας