Η καρέκλα στην οποία κάθεστε, κυρία υπουργέ, είναι φτιαγμένη από τα όνειρα της Ελένης Αλταμούρα, της κόρης του καπετάν Γιάννη Μπούκουρα, που μεταμφιέστηκε σε άντρα για να σπουδάσει ζωγραφική.
Η καρέκλα σας είναι το σύμβολο της άρνησης της Ρόζα Παρκς να σηκωθεί για να καθίσει ο λευκός κύριος, μια πράξη που έδωσε σάρκα στον ιστορικό λόγο του ιερέα Μάρτιν Λούθερ Κινγκ προς μια κοινωνία στην οποία κυριαρχούσε ο φυλετικός διαχωρισμός.
Σ’ αυτή την καρέκλα άφησε την τελευταία της πνοή μετά από 238 ημέρες απεργίας πείνας η Εμπρού Τιμτίκ, ζητώντας το αυτονόητο: μια δίκαιη δίκη! Στην καρέκλα αυτή πάτησαν οι γυναίκες του ορυχείου Mesabi καταγγέλλοντας τον σεξισμό, τις προσβολές και την υποτίμηση στον εργασιακό τους χώρο.
Από την καρέκλα αυτή έπεσε η Μαγκαφούλα «η φιλημένη», η μικρή πρωτότοκη Καρπαθιά αφού εξέπεσε της κοινωνικής της θέσης γιατί επέτρεψε σε έναν άνδρα να τη φιλήσει. Το παρατσούκλι (που επισκίασε το όνομα) το κουβαλούσε ισοβίως ως πεπρωμένη αποσκευή.
Στην καρέκλα αυτή κάθισε η Σιθ η «Αγαπημένη» και εξιστόρησε διαμέσου της Τόνι Μόρισον όσα είχαν γραφτεί στο σώμα της, στη σημαδεμένη από τις βουρδουλιές πλάτη της. Κάθισε η Κωνσταντία Μάρκεβιτς, μία από τις πρώτες Ιρλανδές που εκλέχθηκε στη βρετανική Βουλή των Κοινοτήτων το 1918. Κάθισε η δική μας σουφραζέτα Καλλιρρόη Παρρέν, που λοιδορήθηκε όσο κανένας άλλος, κάθισε η Ελένη Σκούρα, και η Αμέλια Ερχαρτ, που ονειρεύτηκε τις πτήσεις της…
Κάθισαν χιλιάδες γυναίκες (γνωστές ή άγνωστες αφού δεν τις τίμησε όλες η επίσημη ιστοριογραφία) και χάραξαν χειραφετητικούς δρόμους, για δικαίωμα λόγου και ψήφου, δικαίωμα έκφρασης, ίσης αμοιβής, ελευθερίας, αυτοπροσδιορισμού και ανεξαρτησίας, αρνούμενες την υποτέλεια και τον εξαναγκαστικό περιορισμό τους στην οικιακή σφαίρα.
Η δύναμη των κοινωνικών ιδεών που φοβάστε και που εκπαραθυρώσατε από το ωρολόγιο πρόγραμμα του Λυκείου, αιφνιδιάζοντας όλους και όλες, είναι αυτή που επέτρεψε την παρουσία γυναικών στον δημόσιο στίβο.
Εξαιτίας της ισχύος των ιδεών αυτών, που πυροδότησαν κοινωνικούς αγώνες και πολιτικές πράξεις, αμφισβητήθηκε η αρχετυπική μήτρα των έμφυλων ανισοτήτων (άνδρα-γυναίκας). Αυτό το παρελθόν των κοινωνικών διεκδικήσεων, όσο και αν του γυρνάτε την πλάτη, είναι εσαεί εξαρτημένο από το παρόν: το νοηματοδοτεί, το επικαιροποιεί, το κινητοποιεί.
Δεν θέλω να σας πικράνω. Θα πω ότι βρίσκεστε σε αυτή την καρέκλα όχι γιατί το παιδί σας συλλάβισε μετά το «μπαμπά» και το «μαμά» τη λέξη «Κυριάκος»! Δεν κάθεστε εκεί λόγω των σπουδών σας στο Χάρβαρντ όσο και αν πιστεύετε στην ατομική επιτυχία και ευτυχία.
Κάθεστε εκεί γιατί κάποιοι/κάποιες αμφισβήτησαν τα στερεότυπα, τις προκαταλήψεις, τους (κοινωνικοποιητικούς) μηχανισμούς αναπαραγωγής των κοινωνικών ρόλων, αμφισβήτησαν εμπράκτως τις νοητικές κατηγορίες που επιβάλλουν ιεραρχίες και εξαιρέσεις με βάση το φύλο, δηλαδή, «ό,τι διδάσκουμε στα μαθήματα κοινωνικών επιστημών στο Λύκειο».
Τι ειρωνεία! Μια γυναίκα υπουργός να καταργεί τα κοινωνικά μαθήματα στο Λύκειο, να καταργεί τις τέχνες και να αντιτείνει δράσεις, εθελοντισμό και τσιρλιντισμό!
Αλήθεια όμως, μπορεί κάποιος να εξαιρέσει το κοινωνικό ακόμα και σαν ύστατη εξουσιαστική πράξη για το τι είναι «χρήσιμη» ή «άχρηστη» γνώση στην εκπαιδευτική διαδικασία; Μπορεί να υποδείξει μια νησίδα εκτός κοινωνίας όπου απερίσπαστοι θα παρακολουθούμε τα δρώμενα γυμνοί από κοινωνικούς καθορισμούς;
Είμαστε χειροπόδαρα δεμένοι με τη χωρική τάξη της κοινωνικής πραγματικότητας, αλλά και με τη χρονική, όντας παραδομένοι στην Ιστορία που δεν τη μάθαμε και κουβαλώντας ένα παρελθόν που δεν έγινε μάθημα.
Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά περί της ρητορικής επιχειρηματολογίας σας για τη διχοτομική διάκριση ανθρωπιστικές vs κοινωνικές επιστήμες και το πρόκριμα που δίνει στις ανθρωπιστικές στις οποίες εντάσσει τη λατινική γλώσσα.
Ομως οι κατηγοριοποιήσεις υφίστανται; Υπάρχουν διακριτά όρια μεταξύ των επιστημονικών πειθαρχιών; Οι όροι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες χρησιμοποιήθηκαν εναλλακτικά σε όλη την πορεία του 20ού αιώνα. Ακόμα και στα κείμενα των Annales υπάρχει η ευελιξία και εν τέλει η παραδοχή ότι οι επιστημονικές προσεγγίσεις των δύο κατηγοριών διαμοιράζονται ειρηνικά το ερευνητικό πεδίο που δεν είναι άλλο από τη μελέτη, την εξέλιξη και τη δράση του ανθρώπου ως μέλους της κοινωνίας χωρίς καμία απόπειρα ηγεμονίας της μιας επιστημονικής παράδοσης επί των άλλων.
Ολα είναι κοινωνικά και συγχρόνως ανθρωπιστικά. Αυτός είναι ο πλούτος που μας κληροδοτήθηκε από τη διπλή επανάσταση (Γαλλική και Βιομηχανική) του 18ου αιώνα. Διορθώστε, λοιπόν, το λάθος και αναδιατάξτε στο ορθόν το ωρολόγιο πρόγραμμα επανεισάγοντας τις κοινωνικές επιστήμες, που δεν κάνουν τίποτα άλλο παρά να αναλύουν τη ζωή που πραγματικά ζούμε.
* Εκπαιδευτικός, μέλος της Πανελλήνιας Ενωσης Εκπαιδευτικών Κοινωνικών Επιστημών
