Σε αρκετές πόλεις της Ιταλίας οι ΜΕΘ είναι υπερπλήρεις και οι γιατροί –σαν μικροί θεοί– αποφασίζουν ποιος αξίζει να ζήσει και ποιος να πεθάνει. Οι θεράποντες γίνονται βιοδιαχειριστές και οι νοσηλευόμενοι, άνθρωποι που πλεονάζουν, τα «καταραμένα αποθέματα» του 21ου αιώνα, φράση δανεική από τον Ζορζ Μπατάιγ.
Στη Σιγκαπούρη, τα στοιχεία των φορέων του ιού –εκτός από τα ονόματά τους– δημοσιεύονται σε ειδικό ιστότοπο. Το σώμα που νοσεί διαπομπεύεται.
Στην Ισπανία, ετοιμοθάνατοι ηλικιωμένοι εγκαταλείπονται από το προσωπικό σε γηροκομεία λόγω κρουσμάτων κορονοϊού. Είναι η νέα φονεύσιμη «γυμνή ζωή», για την οποία έγραφε η Χάνα Αρεντ, αναφερόμενη στις μετακινούμενες μειονότητες.
Στη Γαλλία, οι πολίτες μοιάζουν να αναζητούν Μεσσίες του μεταφυσικού. Ο λοιμωξιολόγος Ντιντιέ Ραούλ, ο οποίος έγινε παγκοσμίως γνωστός για τη χορήγηση χλωροκίνης σε ασθενείς της νόσου Covid-19 δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως επιστήμονας αλλά και ως σύγχρονος Προφήτης.
Στο Ισραήλ, τίθενται σε λειτουργία τα συστήματα γεωεντοπισμού, που χρησιμοποιεί η Μοσάντ για λόγους εθνικής ασφάλειας. Το κράτος γίνεται ακόμα πιο φοβικό και χτίζει νέα τείχη.
Σε ολοένα και περισσότερες χώρες η κατάσταση εξαίρεσης χρησιμοποιείται ήδη ως κανονικό πρότυπο διακυβέρνησης, τη στιγμή που ο κοινωνικός δεσμός μεταλλάσσεται. Βρισκόμαστε σε εγκλεισμό, σε απομόνωση και σε απόσταση διά νόμου. Ακόμα και ο θάνατος υπακούει στους κανόνες της «κοινωνικής αποστασιοποίησης». Η συνοδεία των ετοιμοθάνατων γίνεται ψηφιακά, μέσα από οθόνες που προφυλάσσουν από τα μοιραία σταγονίδια και το επιλήψιμο άγγιγμα.
Ποιες θα είναι οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης του Covid-19 και ποια θα είναι η συμβολή της στην ανάδυση νέων κρατικών μηχανισμών;
Η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ κυβερνήσεων και πολιτών μεταβάλλεται μέρα με τη μέρα. Προς το παρόν παρατηρούμε πως η ανθρώπινη παρουσία στον δημόσιο χώρο ποινικοποιείται στο όνομα της προστασίας της συλλογικής υγείας και οι συναθροίσεις εκλαμβάνονται ως κάτι μεμπτό. Ηδη ως κοινωνία αιτούμαστε περισσότερους περιορισμούς και οι παρέες γύρω από ένα τραπέζι μοιάζουν με εικόνα από το παρελθόν. Το σύγχρονο κράτος επεμβαίνει για να ελέγξει και να σώσει τον πληθυσμό. Οπως έχει συμβεί και στο παρελθόν.
Περιηγούμενοι στον χρόνο και τον χώρο διαπιστώνουμε τον τρόπο με τον οποίο οι επιδημίες έχουν επιδράσει στις κοινωνίες και έχουν αλλάξει τον κόσμο.
Το ψυχοκοινωνικό αποτύπωμα μιας επιδημίας
Τον 14ο αιώνα κατά το ξέσπασμα της μαύρης πανώλης καταγράφηκαν αιματηρά πογκρόμ σε βάρος μειονοτήτων, όπως οι Εβραίοι και οι Ρομά. Παράλληλα, σημειώθηκε θρησκευτική έξαρση που συνοδεύτηκε τόσο από «τιμωρίες» στους αμαρτωλούς όσο και από ανάδειξη νέων αγίων. Από τον 15ο μέχρι τον 17ο αιώνα η ευλογιά αφαίρεσε 20 εκατομμύρια ζωές στον Νέο Κόσμο, με αποτέλεσμα οι Ευρωπαίοι να προχωρήσουν με άνεση σε αποικισμούς και κατακτήσεις. Ακολούθησε η χολέρα, η ισπανική γρίπη, η γρίπη του Χονγκ Κονγκ, ο Sars, η γρίπη των χοίρων και ο Εμπολα. Σε όλες τις περιπτώσεις η αντανάκλαση του βιολογικού στοιχείου στο πολιτικό ήταν περισσότερο από ορατή.
Η πανδημία του Covid-19 συμβαίνει τη στιγμή που τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη έχουν περικόψει, επανειλημμένως, τις δαπάνες της υγείας, κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετούς οικονομικής κρίσης, έπειτα από σχετική έκκληση της Ε.Ε., ενώ παράλληλα μια ολόκληρη σειρά ιατρικών υπηρεσιών δεν έχει, εδώ και καιρό, στόχο την εξάλειψη κάποιας ασθένειας αλλά τη δημιουργία του Υπερανθρώπου μέσω της τεχνολογίας.
Μόνο που ο σύγχρονος Υπεράνθρωπος είναι γυμνός. Η επιδημία του συγκεκριμένου ιού, η οποία μας φέρνει αντιμέτωπους με τη θνητότητα, αποδομώντας τον μύθο της ανθρώπινης αυτοδυναμίας, λειτουργεί σαν καθρέφτης. Μας δείχνει ακριβώς όπως είμαστε, απογυμνωμένους από κάθε λογής «πανοπλίες», σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο.
Οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται πίσω από τις κλειστές πόρτες, αποκαλύπτοντας τα τρωτά του κάθε ψυχισμού, εντείνοντας τα συμπτώματα των καταθλίψεων, των κρίσεων πανικού, πυροδοτώντας την εκδήλωση ψυχωσικών επεισοδίων. Τα κρούσματα ενδοοικογενειακής και έμφυλης βίας αυξάνονται κατακόρυφα καθώς τα θύματα μένουν σε καραντίνα με τους θύτες τους. Η δυσφορία των ατόμων που πάσχουν από διαχειρίσιμες ψυχικές διαταραχές –όπως ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση– εντείνεται. Οι ψυχικοί καταναγκασμοί αυξάνονται, όπως και οι ιδεοληψίες. Ο πληθυσμός γίνεται πιο ευάλωτος απέναντι στην κρατική εξουσία και στον μεσσιανισμό. Το οικονομικό έγκλημα ανθίζει. Ενδεικτικά, η ιταλική μαφία έχει εμφανιστεί ήδη πανέτοιμη να εκμεταλλευτεί την πανδημία, σύμφωνα με τον Ρομπέρτο Σαβιάνο.
Θα μεταμορφώσουμε άραγε την καταστροφή σε ευκαιρία;
Το βέβαιο είναι πως μέσα από αυτήν την παγκόσμια περιπέτεια δημόσιας υγείας δεν θα αποκαλυφθεί μόνο το τέρας που κατοικεί μέσα μας, αλλά και ο άνθρωπος που ξέρει να ανασύρει μέσα από τα σκοτάδια του έναν εαυτό που προτάσσει το «είναι» από το «έχειν», μεταβολίζοντας τον φόβο σε στέρεους δεσμούς με τον Αλλο.
Ενα από τα πιο θεμελιώδη ερωτήματα, του οποίου η απάντηση θα μας αποκαλύψει σε τι είδους κοινωνίες θα ζήσουμε ύστερα από αυτήν την κρίση, αφορά τον τρόπο με τον οποίο η νέα θανατηφόρα επιδημία θα λειτουργήσει στο ανθρώπινο φαντασιακό. Εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο θα αποτυπωθεί ο Covid στις τέχνες.
Κάποτε, ο Αλμπέρ Καμί έβαλε την πανούκλα στη λογοτεχνία, ο Κάρολος Ντίκενς την ευλογιά και ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες τη χολέρα.
Με ποιο τρόπο θα εγγραφεί άραγε ο Covid-19 στην ιστορία; Θα επανακτήσουμε τις ελευθερίες μας όταν αυτή η κρίση θα έχει παρέλθει; Θα εξαλειφθούν οι παρενέργειες των καθεστώτων έκτακτης ανάγκης;
Οι σελίδες γεμίζουν πια, κυρίως, από ερωτήματα και πολύ λιγότερο από βεβαιότητες. Ο άνθρωπος –έγραφε ο Σαρτρ– είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος. Τη φράση αυτή σημείωσε ενώ το Παρίσι ήταν υπό γερμανική κατοχή και οι Γάλλοι είχαν χάσει την ελευθερία κίνησης και έκφρασης. Ο Γάλλος υπαρξιστής δεν αναφερόταν, συνεπώς, στη φυσική ελευθερία, αλλά σε εκείνην της σκέψης, της ύπαρξης και κατ’ επέκταση της συν–ύπαρξης. Και αυτό –ανεξάρτητα από τη βιοπολιτική διαχείριση των πληθυσμών και τη συστηματική πειθάρχηση του κοινωνικού σώματος– θα πρέπει να παραμείνει στο χέρι μας. Ακόμα και όταν κολυμπά μέσα στο αντισηπτικό, κάτω από ένα γάντι, έγκλειστο και πειθήνιο.
-320x213.jpg)
