Από την άνοδο στην πτώση

Το προάστιο του Σαν Λορέντσο κάλλιστα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «τα Εξάρχεια της Ρώμης». Ως έναν βαθμό η προϊστορία, η πορεία, η άνοδος και η πτώση τους, ως κοινή μοίρα των δύο περιοχών, η σημερινή εικόνα των συμβολικών αυτών προπύργιων της εναλλακτικής πολιτικής και κουλτούρας θα μπορούσε να θεωρηθεί ανάλογη.

Μαζί με το Σέστο Σαν Τζοβάνι του Μιλάνου, το Σαν Λορέντσο, στο νότιο άκρο του κεντρικού σταθμού Τέρμινι, που μαζί με τις γραμμές του τρένου αποτελούσαν έναν θύλακο που έκοβε στα δύο την πόλη, ήταν ένα από τα προπύργια της προλεταριακής αυτοτέλειας και αυτονομίας, ένα προπύργιο της Αριστεράς.

Από τα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο προάστιο αυτό ουδέποτε τόλμησε να πατήσει το πόδι του νεοφασίστας -ήταν ένα πραγματικό ελευθεριακό άβατο, ένα κινηματικό sanctum sanctorum, σημείο εκκίνησης του Ιταλικού Εργατικού Κινήματος (Movimento Operaio Italiano), με σήμα κατατεθέν την έδρα των Αυτόνομων Εργατικών Επιτροπών στο ιστορικό Νο 32 της οδού Βόλσι.

Ηταν το προάστιο των κοινωνικών διεκδικήσεων για τα δικαιώματα στον πολιτικό και τον δημόσιο χώρο, μέσα από τις καταλήψεις, τις οδομαχίες με την αστυνομία στα δύσκολα χρόνια της εξέγερσης του ’60 και του ’70, τους κοινωνικούς αγώνες για την αυτοδιάθεση και την αυτοοργάνωση στον δημόσιο χώρο, την κατοικία, την εργασία.

Εκεί, στο πραγματικό τούτο «εργαστήριο πολιτικής σκέψης και δράσης» εκκολάφθηκαν ιδεολογικά, ανδρώθηκαν οργανωτικά και κατόπιν μεγαλούργησαν κινηματικά πολλές σημαντικές προσωπικότητες των κατοπινών αυτόνομων κοινωνικών κινημάτων και γενικότερα της πολιτικής ζωής.

Στο λαϊκό προάστιο του Σαν Λορέντσο, με κατοίκους τα πιο πολιτικοποιημένα και ριζοσπαστικά κοινωνικά και εργατικά στρώματα, ιδίως στη μεταλλουργία και τη βιομηχανία, συνυπήρχαν όλες οι πολιτικές εκφράσεις της ιταλικής Αριστεράς: από το Ιταλικό ΚΚ και τους Σοσιαλιστές ίσαμε τις πιο ακραίες οργανώσεις.

Εκεί βρισκόταν και το Φοιτητικό Πνευματικό Κέντρο (Casa dello Studente), ιστορικό προπύργιο των φοιτητικών αγώνων, και η Κλινική Ουμπέρτο Ι, από τα πιο δυναμικά και πολιτικοποιημένα κέντρα του εργατοσυνδικαλιστικού κινήματος ολάκερης της Ιταλίας.

Στο συνέδριο για τα 100 χρόνια της Ρωσικής Επανάστασης και τον Κομμουνισμό, που διοργανώθηκε το 2017 στην πιο παλιά κι ακόμη ενεργή κατάληψη στην Ιταλία, το κοινωνικό κέντρο ESC της Βία Βόλσι, ανάμεσα στις εμπνευσμένες και εύστοχες ομιλίες του Τόνι Νέγκρι, του Πάολο Βίρνο, του Ετιέν Μπαλιμπάρ, του Μάικλ Χαρτ, της Λουτσιάνα Καστελίνα και τόσων άλλων αριστερών διανοητών μέσα στο «καταφύγιο τούτο των ιδεών», όταν κάποιος, που γνώριζε από τις ημέρες της πρώτης δόξας του και της κατοπινής λάμψης του το Σαν Λορέντσο, έστρεφε το βλέμμα λίγο παραπέρα, εύκολα διαπίστωνε τη δραματική αλλαγή που έχει πλέον υποστεί η ταυτότητά του.

Εξόν από το ακραίο και επιθετικό gentrification με τα ξενοδοχεία, τα εστιατόρια, τα φαγάδικα και τα έθνικ μπαρ, που δεν ταιριάζουν στον ιστορικό χαρακτήρα της περιοχής, και τις ορδές των τουριστών, που περιηγούνται και φωτογραφίζουν «την εναλλακτικότητα» των γκράφιτι και τα αξιοθέατα των υπολειμμάτων της προλεταριακής κουλτούρας -όπως σήμερα συμβαίνει στα Εξάρχεια, ή στην «Ελεύθερη Χριστιανία» της Κοπεγχάγης- το Σαν Λορέντσο έχει γίνει, δυστυχώς, απαραίτητη στάση για τους εμπόρους και χρήστες ναρκωτικών.

Και ακόμη χειρότερα, οι αλλοτινές προλεταριακές καταλήψεις σήμερα έχουν καταληφθεί κι έχουν γίνει η φωλιά των αλλοτινών εχθρών: των νεοφασιστών, που κάποτε έπρεπε να παρακάμψουν το προάστιο αυτό εάν ήθελαν να κινηθούν στην άλλη πλευρά της Ρώμης.

Η δράση των νέων «μαύρων» καταληψιών έχει αποθρασυνθεί σε τέτοιο βαθμό, που μέσα στο πάλαι ποτέ αριστερό άβατο πρόσφατα τα «μαύρα τάγματα θανάτου» (τα οποία μάλιστα έβγαιναν από το Νο 32 της Βόλσι!) ξυλοκόπησαν αμείλικτα έναν έγχρωμο μετανάστη!

Σήμερα, το Σαν Λορέντσο μοιάζει να έχει ακολουθήσει τη μοίρα των άλλων λαϊκών, αυθεντικών προαστίων του κέντρου της Ρώμης (το Μόντι, το Κάμπο ντέι Φιόρι, το Τραστέβερε). Κατοικίες που έχουν γίνει ενοικιαζόμενα, ορδές από νέους και τουρίστες που τα βράδια έρχονται να πιουν, να καταναλώσουν, να βρουν ναρκωτικά από ντόπιους κι αλλοδαπούς εμπόρους.

Είναι ο τόπος όπου θριαμβεύουν τα ιδανικά του καταναλωτισμού και του αμοραλισμού (κοινωνικού τε και πολιτικού), τα οποία κάποτε πολέμησαν οι παλιοί του κάτοικοι και οι αυτονομίες.

Οι λιγοστοί κάτοικοι ή τα κινήματα, που παρέμειναν, βιώνουν την παρακμή, τόσο οικιστική όσο και ιδεολογική, ενός προαστίου που κάποτε έσφυζε και οιστρηλατούνταν από δημιουργικά ιδανικά και δράση. Μια ανάλογη πορεία με την παρακμή της Χριστιανίας, που σε μεγάλο βαθμό θυμίζει αυτήν των Εξαρχείων.