Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ψυχεδελικές τοιχογραφίες γεμάτες ποίηση

Τα δύο έργα απέναντι και κάθετα το ένα στο άλλο θαυμάζονται από τους επισκέπτες

 

© Museum of Fine Arts, Boston
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ψυχεδελικές τοιχογραφίες γεμάτες ποίηση

  • A-
  • A+
Δύο μεγάλων διαστάσεων έργα, δημιουργημένα με διαφορά 76 ολόκληρων χρόνων, στέκονται το ένα δίπλα στο άλλο, δημιουργώντας συγκλονιστικές οπτικές εμπειρίες στο κοινό που περιδιαβαίνει τις μεγάλες αίθουσες στο πρωτοποριακό μουσείο της ανατολικής ακτής των ΗΠΑ. Οι τολμηρές πινελιές του Τζάκσον Πόλοκ, που χορεύουν ρυθμικά, συνομιλούν αρμονικά με τις πρισματικές χρωματικές επιφάνειες της Καταρίνα Γκρος, καταδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο κάθε καλλιτέχνης έχει μεταμορφώσει τη ζωγραφική του με φαντασία μέσω καινοτόμων τεχνικών και μοναδικών προσεγγίσεων.

Ο Αμερικανός ζωγράφος Τζάκσον Πόλοκ (1912-1956) είναι ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του κινήματος του αφηρημένου εξπρεσιονισμού -καλλιτεχνικό ρεύμα που αναπτύχθηκε με κέντρο τη μεταπολεμική Νέα Υόρκη. Αρκετά δημοφιλής σε ολόκληρο τον κόσμο και άμεσα αναγνωρίσιμος, τα διάσημα έργα του, δημιουργημένα με την τεχνική dripping (στάγδην, με ραντισμό), έφεραν στον καλλιτέχνη καθολική καλλιτεχνική αναγνώριση αλλά και τεράστια εμπορική επιτυχία.

Ο Πόλοκ έσταζε με χαοτικό τρόπο την μπογιά στους καμβάδες του που τοποθετούσε στο πάτωμα κάνοντας έργα με ιδιαίτερο χαρακτήρα, καθώς η δομή τους παραπέμπει σε ιδιάζουσας μορφής φράκταλ (γεωμετρικά σχήματα που επαναλαμβάνονται) με πολλαπλά διαφορετικά στρώματα χρώματος.

Παρότι οι πίνακές του με την ξεχωριστή τεχνική του δείχνουν έναν φαινομενικά τυχαίο χαρακτήρα, ο καλλιτέχνης επεξεργαζόταν πολύ σχολαστικά και με λεπτομέρειες τα μοτίβα στα έργα του. Τα θαυμαστά και περίπλοκα δημιουργήματα αυτού του υπέροχα χαοτικού μαθηματικού μυαλού, που δυστυχώς έφυγε από τη ζωή νωρίς και ξαφνικά σε αυτοκινητικό δυστύχημα, μπόρεσαν να μας δείξουν την αντίληψη και την εικονική τεκμηρίωση του σύμπαντός του.

Οταν ξεκίνησε, στα πρώτα του έργα απεικόνιζε στιλιζαρισμένες φιγούρες σε παραδοσιακά, ειδυλλιακά, ρομαντικά τοπία, που ουσιαστικά απηχούν το έργο του Thomas Hart Benton ο οποίος υπήρξε δάσκαλός του. Γρήγορα όμως αυτές οι εικόνες έδωσαν τη θέση τους σε ένα πιο ταραχώδες στιλ, που χαρακτηρίζεται από οδοντωτές γραμμές, σκληρά και έντονα χρώματα και συμβολικές εικόνες περισσότερο αινιγματικές και αφηρημένες.

Ενώ ήταν ακόμα ένας σχετικά άγνωστος καλλιτέχνης, η Πέγκι Γκουγκενχάιμ το καλοκαίρι του 1943 ανέθεσε στον Πόλοκ να δημιουργήσει ένα έργο τέχνης για το φουαγιέ του αρχοντικού της στο Μανχάταν. Εκείνος ζωγράφισε μια μεγάλη τοιχογραφία σε καμβά -6 μέτρα πλάτος και 2,5 μέτρα ύψος- με τολμηρές πινελιές που φαίνονται να χορεύουν ρυθμικά σε όλη την πυκνή και ζωντανή επιφάνεια.

Μια εξαιρετική, υβριδική μορφή σύνθεσης που ήταν τόσο τοιχογραφία όσο και ζωγραφικό έργο καβαλέτου. Οταν το έργο εγκαταστάθηκε στο σπίτι της συλλέκτριας, προκάλεσε αμέσως αίσθηση και τάραξε τα νερά στον κόσμο της τέχνης. «Με την πρώτη ματιά που έριξα, κατάλαβα ότι ο Τζάκσον ήταν ο μεγαλύτερος ζωγράφος που είχε παραγάγει αυτή η χώρα», είπε αργότερα ο επιφανής κριτικός Clement Greenberg για την τοιχογραφία.

Μετά από αυτό το έργο-σταθμό ο Πόλοκ συνέχισε να πειραματίζεται με τη ζωγραφική σε μεγάλους πίνακες και να αγκαλιάζει με πάθος την οπτική γλώσσα της καθαρής αφαίρεσης. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1947, άρχισε πλέον να κατασκευάζει τα περίφημα «στάγδην» έργα του.

Η περίφημη «Mural» τοιχογραφία αργότερα χαρίστηκε στο Μουσείο Τέχνης του Πανεπιστημίου Στάνλεϊ της Αϊόβα και σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας από τους βασικούς σταθμούς της καριέρας του καλλιτέχνη, δείχνοντάς μας τη στιγμή ακριβώς που η εικονική του φαντασία έφυγε από το σχήμα, επέκτεινε σημαντικά την κλίμακα του έργου του και άρχισε να αναπτύσσει την τεχνική των φράκταλ και της στάγδην εφαρμογής χρώματος σε καμβά, που θα γινόταν υπογραφή του.

Το Μουσείο Καλών Τεχνών (MFA) στη Βοστόνη για πρώτη φορά παρουσιάζει στο κοινό της ανατολικής ακτής των ΗΠΑ την υπέροχη τοιχογραφία του Τζάκσον Πόλοκ. Παράλληλα όμως ζήτησε και από τη Γερμανίδα δημιουργό Καταρίνα Γκρος (1961) να δημιουργήσει ένα έργο ειδικά για να εκτεθεί σε συνομιλία με το υπέροχο έργο του Πόλοκ.

Η Γκρος, όπως και ο Πόλοκ, δαμάζει τις μεγάλες επιφάνειες με τοιχογραφίες ή τεράστια έργα τοποθετημένα σε τοίχους. Αρχισε να ζωγραφίζει σε νεαρή ηλικία και σήμερα αναγνωρίζεται ως μια από τους σημαντικότερους δημιουργούς της γενιάς της.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, χρησιμοποιώντας μια μοναδική τεχνική βαφής με ψεκασμό, δημιουργεί αριστουργηματικές πρισματικές γωνίες χρώματος απευθείας πάνω σε αρχιτεκτονήματα, εγκαταλειμμένα κτίρια, τεράστια αντικείμενα, αλλά και εικαστικές επεμβάσεις σε ολόκληρα τοπία. Προσφέρει στο κοινό συγκλονιστικές οπτικές εμπειρίες, θέλοντας ουσιαστικά να διαταράξει με το έργο της τη διάκριση μεταξύ δύο και των τριών διαστάσεων, επεκτείνοντας με φαντασία το εύρος της ζωγραφικής.

Το καλοκαίρι του 2016 η Νέα Υόρκη εντυπωσιασμένη υποκλίθηκε στο ταλέντο της. Για το εικαστικό πρόγραμμα «Rockaway!» του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης (ΜοΜΑ) της αμερικανικής μητρόπολης, μετέτρεψε ένα σάπιο κτίριο στην παραλία του Fort Tilden που είχε χτυπήσει ο τυφώνας Sandy σε πολύχρωμη γλυπτική εγκατάσταση μεγάλης κλίμακας.

Η ζωγραφική σε εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας είναι μια χρονοβόρα διαδικασία. Προστάτεψε τη γύρω περιοχή (δέντρα, άμμο, θάμνους) με τεράστια καλύμματα και αφού «έντυσε» ολόκληρο το κτίριο με λευκό χρώμα εσωτερικά και εξωτερικά, στη συνέχεια εκτόξευσε ψεκάζοντας από ύψος μισού μέτρου ραβδώσεις κόκκινου χρώματος και ματζέντα. Μάλιστα ορισμένα σημεία διαθέτουν μέχρι και εννέα στρώματα που επικαλύπτονται προσεκτικά το ένα από το άλλο. Δημιούργησε έτσι μια ζωντανή ολοκόκκινη εγκατάσταση που υπερχείλιζε απρόσμενα στην «πληγωμένη» ξηρά.

Το έργο «Untitled» (Χωρίς Τίτλο), που δημιουργήθηκε κατά παραγγελία από το MFA και εκτίθεται απέναντι και κάθετα στην τοιχογραφία του Πόλοκ, το ζωγράφισε στο στούντιό της στο Βερολίνο. Εντάσσεται στην τελευταία σειρά έργων της Γκρος με ελεύθερο θέμα που ερευνούν περαιτέρω τη δυναμική της ζωγραφικής σε μεγάλες επιφάνειες έτσι ώστε ως παρεμβάσεις στον χώρο να ανταποκρίνονται εκτιθέμενα στις σημερινές συνθήκες ζωής αλλά και να «αντιμετωπίζουν» το κοινό με δημιουργικούς νέους τρόπους.

Το έργο της (14,5 μέτρα μήκος και σχεδόν 5 μέτρα σε ύψος), σχεδόν διπλάσιο σε διαστάσεις από την τοιχογραφία του Πόλοκ, κρέμεται από την οροφή και καλύπτει ένα μέρος του δαπέδου στο μουσείο. Βαμμένες με ψεκασμό, οι φθορίζουσες πρισματικές χρωματικές επιφάνειες που δημιουργήθηκαν με ταλέντο στο τεράστιο λεπτό ύφασμα φτιάχνουν έναν αδιαπέραστο αλλά και διαφανή «τοίχο» που μπορείς να τον θαυμάσεις και από τις δύο πλευρές. Κυριολεκτικά μια τοιχογραφία χωρίς τοίχους.

Αντίθετα, η τοιχογραφία του Πόλοκ -που είναι το μεγαλύτερο έργο που ζωγράφισε ποτέ ο Αμερικανός- είναι ένας υπέροχος τεντωμένος καμβάς μέσα σε ένα πλαίσιο, κρεμασμένος στον τοίχο, που ξεχειλίζει από χρώμα και ενέργεια με τις τολμηρές πινελιές του να χορεύουν ρυθμικά.

Τα δύο έργα συνυπάρχουν αρμονικά καταδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο κάθε καλλιτέχνης έχει μεταμορφώσει τη ζωγραφική του με φαντασία μέσω καινοτόμων τεχνικών και μοναδικών προσεγγίσεων. Δύο ψυχεδελικά ποιήματα χρώματος και φαντασίας που εκτινάσσουν τις αισθήσεις μας καθώς τα χρωματικά στρώματα ρέουν από τον έναν καμβά στον άλλον, προσφέροντας μια ολοζώντανη αισθητική εμπειρία.

Ενώ το έργο της Γκρος εκτοξεύεται ψηλά κι αισθαντικά τούτη την εποχή των γκράφιτι, των σπρέι, της βιομηχανικής βαφής, των εμπορικών και πολιτικών τοιχογραφημάτων, το έργο του Πόλοκ στέκει σαν αρχείο του ζωγράφου σε κίνηση.

Οι αιχμηρές προς τα επάνω πινελιές μάς δείχνουν κυριολεκτικά τις χειρονομίες που χρησιμοποιήθηκαν, τις κινήσεις σαν χορογραφία του δημιουργού μπροστά στο καβαλέτο του και τον τεράστιο καμβά, δείχνοντας την προσπάθεια του ζωγράφου να απαθανατίσει τη δυναμική του χώρου και την έκταση της φαντασίας του.

Τα ολοζώντανα βαθιά κορεσμένα χρώματα, η τόλμη, η πυκνότητα και η δομή του καμβά μάς τραβάει μέσα στην εποχή που ο μεγάλος Αμερικανός καλλιτέχνης προσπαθούσε να κατανοήσει και να θαυμάσει τον χώρο του και σίγουρα μερικές φορές κοιτάζοντας την υπέροχη τοιχογραφία πιστεύεις πως από στιγμή σε στιγμή ο ζωγράφος θα εμφανιστεί ξαφνικά μπροστά μας, με το πινέλο του να στάζει στο πάτωμα όλο το κορεσμένο χρώμα που δεν χώρεσε στην τοιχογραφία του και που έσταξε περίσσια στα μελλοντικά έργα του.


📍 «Mural: Jackson Pollock / Katharina Grosse», Μουσείο Καλών Τεχνών, Βοστόνη (MFA). Μέχρι τις 23 Φεβρουαρίου 2020 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι 2.922 ημέρες και τα έργα του Μπαράκ Ομπάμα
Κάθε μέρα για οκτώ χρόνια, ο καλλιτέχνης Rob Pruitt από τη Νέα Υόρκη ζωγράφιζε μια σκηνή από τις φωτογραφίες των ειδήσεων που είχαν τραβηχτεί την προηγουμένη και αφορούσαν τον Αμερικανό πρόεδρο. Τα έργα...
Οι 2.922 ημέρες και τα έργα του Μπαράκ Ομπάμα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το εικονογραφικό σύμπαν του Χουάν Μιρό
Αυτή την εποχή το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης παρουσιάζει την έκθεση «Joan Miró: Birth of the World», που διερευνά την ανάπτυξη του εικονογραφικού σύμπαντός του Καταλανού δημιουργού.
Το εικονογραφικό σύμπαν του Χουάν Μιρό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στο Μουλέν Ρουζ συντροφιά με σούπερ σταρ
«Toulouse-Lautrec and the Stars of Paris», μια έκθεση στο Μουσείο Καλών Τεχνών στη Βοστόνη, με 200 υποβλητικές αφίσες, εκτυπώσεις και πίνακες ζωγραφικής που μας παρασύρουν στην κουλτούρα της διασκέδασης του...
Στο Μουλέν Ρουζ συντροφιά με σούπερ σταρ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Απελπισία και εγκατάλειψη στο αμερικανικό όνειρο
Πριν από δύο αιώνες ο Τόμας Κόουλ είχε πρόθεση μέσα από πέντε υπέροχα έργα του να αποτυπώσει το τέλος του πολιτισμού όπως το οραματίστηκε για το νεαρό ακόμη τότε αμερικανικό έθνος. Σήμερα με δύο εκθέσεις...
Απελπισία και εγκατάλειψη στο αμερικανικό όνειρο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αιχμαλωτισμένες σκηνές σε πολύχρωμη σκόνη
Γαλλικοί παστέλ θησαυροί βγήκαν από τις κρύπτες και παρουσιάζονται μοναδικά. Σαράντα σπάνια αριστουργήματα από καλλιτέχνες όπως οι Μέρι Κάσατ, Εντγκάρ Ντεγκά, Εντουάρ Μανέ, Ζαν-Φρανσουά Μιγέ, Κλοντ Μονέ, Καμίλ...
Αιχμαλωτισμένες σκηνές σε πολύχρωμη σκόνη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας