Οι πόλεις στον 21ο αιώνα

«Ο 19ος αιώνας ήταν ο αιώνας των αυτοκρατοριών, ενώ ο 20ός αιώνας των κρατών-εθνών. Ο 21ος αιώνας θα είναι ο αιώνας των πόλεων» είχε πει ο πρώην δήμαρχος του Ντένβερ, Wellington Webb, και είχε απόλυτο δίκιο αφού οι πόλεις του 21ου αιώνα καλούνται να αντιμετωπίσουν όλα τα προβλήματα αλλά και τις ραγδαίες αλλαγές που ήδη βιώνουμε και πρόκειται να ενταθούν τα επόμενα χρόνια.

«Οι πόλεις κρατάνε το κλειδί του μέλλοντος» θα πει η ελληνικής καταγωγής αντιδήμαρχος της Βιέννης, Μαρία Βασιλάκου, που ήρθε στην Αθήνα για την παρουσίαση της Νέας Αστικής Ατζέντας του ΟΗΕ.

Η κυρία Βασιλάκου βλέπει τη Βιέννη να αυξάνει τον πληθυσμό της ετησίως κατά 25.000 άτομα. Μέσα σε μία χρονιά μόνο, το 2016, οι κάτοικοι της Βιέννης αυξήθηκαν κατά 45.000. «Οι πόλεις μεγαλώνουν ραγδαία. Το 2050 το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού θα ζει στις πόλεις. Αυτό σημαίνει ότι οι υποδομές των πόλεων για να λειτουργήσουν πρέπει να επανασχεδιαστούν. Είναι σαν να χτίζεις μια κωμόπολη μέσα στην πόλη κάθε χρόνο» θα πει χαρακτηριστικά η κ. Βασιλάκου.

Προβλήματα φτώχειας και ανεργίας, ανισοτήτων και κοινωνικής αποδιάρθρωσης, αλλαγές στην οικονομία και στην κοινωνική γεωγραφία των πόλεων, αφού η προσφυγική ροή λόγω πολέμων αλλά και λόγω της κλιματικής αλλαγής θα είναι το κύριο χαρακτηριστικό του 21ου αιώνα, θα είναι από τις μεγάλες προκλήσεις των πόλεων. Αν δεν τις αντιμετωπίσουν θα καταρρεύσουν.

Ωστόσο οι πόλεις και στο παρελθόν αντιμετώπιζαν προβλήματα και βίωναν σημαντικές αλλαγές αλλά κατάφερναν να μένουν όρθιες, όταν οι απαντήσεις στις προκλήσεις είχαν ως φάρο τις πανανθρώπινες αξίες. Σήμερα, σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία, αυτές οι αξίες εκφράζονται μέσα από τους 17 παγκόσμιους στόχους του ΟΗΕ. Ενας απ’ αυτούς τους στόχους αφορά τις πόλεις.

Ο 11ος στόχος του ΟΗΕ για βιώσιμες πόλεις

Το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού που θα ζει σε αστικές περιοχές μέχρι το 2050, όπως ανέφερε η κ. Βασιλάκου, αντιστοιχεί περίπου σε 7 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Με άλλα λόγια, στα δυο τρίτα της ανθρωπότητας.

Η υπερβολική αστικοποίηση θα δημιουργήσει φοβερές πιέσεις στις υποδομές των πόλεων, όπως ύδρευση, αποχέτευση, κατοικία, θα προκαλέσει φτωχοποίηση μεγάλου μέρους του πληθυσμού και υποβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ, ήδη σήμερα 828 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε παραγκουπόλεις, ενώ ο αριθμός αυτός συνεχώς αυξάνεται. Ωστόσο, αν εκμεταλλευτούμε σωστά τη συγκέντρωση του πληθυσμού και την τεχνολογία και προσανατολιστούμε σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση αστικού σχεδιασμού, τότε μπορούμε να υλοποιήσουμε τις βιώσιμες πόλεις του 21ου αιώνα.

Ο ενδέκατος στόχος του ΟΗΕ για τις βιώσιμες πόλεις και κοινότητες φιλοδοξεί μέχρι το 2030 να διασφαλίσει την επαρκή και ασφαλή στέγαση χωρίς αποκλεισμούς. Επιδιώκει να μειώσει τον αριθμό των θανάτων από φυσικές καταστροφές, καθώς και των αριθμό των ανθρώπων που η ζωή τους καταστρέφεται μέσα σε λίγες ώρες από ακραία καιρικά φαινόμενα.

Να μειώσει τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο των πόλεων στην υγεία των πολιτών βελτιώνοντας την ποιότητα του αέρα και δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στη διαχείριση των αστικών απορριμμάτων. Να παράσχει προσβάσιμα και βιώσιμα συστήματα μεταφοράς με την επέκταση της δημόσιας συγκοινωνίας αλλά και δίνοντας έμφαση στην απρόσκοπτη μετακίνηση των πιο ευάλωτων ομάδων, όπως τα άτομα με κινητικά προβλήματα και τους ηλικιωμένους. Περισσότερο πράσινο στις πόλεις και μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων.

Για να επιτευχθούν όμως όλα αυτά και να δημιουργήσουμε τις βιώσιμες και ανθεκτικές πόλεις του μέλλοντος χρειαζόμαστε έναν οδικό χάρτη που να αποτελέσει το εργαλείο για τη μετάβαση. Αυτό το εργαλείο είναι η Νέα Αστική Ατζέντα του ΟΗΕ.

Νέα Αστική Ατζέντα

Η Νέα Αστική Ατζέντα ή η Ατζέντα του Κίτο, όπως είναι ευρέως γνωστή, από την πόλη Κίτο του Ισημερινού όπου πραγματοποιήθηκε η Διάσκεψη Habitat III των Ηνωμένων Εθνών, είναι η πυξίδα που δείχνει το μέλλον. «Πρόκειται για ένα κείμενο που το έχουν υιοθετήσει όλες οι πόλεις του κόσμου είτε το γνωρίζουν είτε όχι» όπως χαρακτηριστικά είπε ο γραμματέας της Οργάνωσης Γη, Πέτρος Κόκκαλης.

Τριάντα χιλιάδες συμμετέχοντες από 167 χώρες αποτύπωσαν το κοινό τους όραμα για βιώσιμες πόλεις που θα εξασφαλίζουν ισότητα στους σημερινούς και μελλοντικούς κατοίκους. Ισότητα χωρίς διακρίσεις. Πόλεις δίκαιες, προσβάσιμες και ανθεκτικές. Πόλεις που θα ευημερούν και θα εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο ζωής στους κατοίκους τους.

Σ’ αυτό το κείμενο οι ηγέτες δεσμεύονται να μη μείνει κανείς πίσω στην εξάλειψη της φτώχειας, στα ίσα δικαιώματα και ευκαιρίες, στην επισιτιστική ασφάλεια, στην υγεία και την ευεξία των πολιτών. Δεσμεύονται να εξαλείψουν τις διακρίσεις και την κάθε μορφής βία απ’ όλες τις πόλεις του κόσμου.

Η Νέα Αστική Ατζέντα θέτει εκ νέου τον τρόπο που σχεδιάζουμε, χρηματοδοτούμε και αναπτύσσουμε τις πόλεις. Αναγνωρίζει τον ηγετικό ρόλο των εθνικών κυβερνήσεων ανάλογα όμως με την περίπτωση και αφού μπορούν να ανταποκρίνονται με τρόπο διαφανή και αξιόπιστο. Ισως όμως το πιο σημαντικό απ’ όλα είναι ότι καθιστά σαφή τον συμμετοχικό ρόλο που πρέπει να έχει η κοινωνία των πολιτών.

«Πρόκειται για την Περιβαλλοντική Κοινωνική Νοημοσύνη» θα πει η Ελενα Γερμά από την Οργάνωση Γη, τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό που από το 2010 προσφέρει βιωματική εκπαίδευση για τη βιώσιμη ανάπτυξη στα αστικά κέντρα, ενώ από το 2015 συμβάλλει στην παγκόσμια προσπάθεια για τη διάδοση των Παγκόσμιων Στόχων του ΟΗΕ. Νομίζω ότι στη φράση της κυρίας Γερμά συμπεριλαμβάνεται ολόκληρη η ουσία της Νέας Αστικής Ατζέντας.