Στο Βερολίνο η ελευθερία έχει χρώμα

Φθινόπωρο του 1918 – φθινόπωρο του 2018, στην ίδια πόλη, μια έκθεση-υπενθύμιση για έναν πόλεμο που έπρεπε να τελειώσει και για μια κοινωνία που είχε ανάγκη να υποδεχτεί την αλλαγή ως άλλη οικοδέσποινα με το καινούργιο, σοσιαλιστικό της φόρεμα.

Μια ρετροσπεκτίβα 119 έργων ζωγραφικής, γλυπτικής, αρχιτεκτονικών μοντέλων αλλά και φιλμογραφίας από 69 καλλιτέχνες ενός ρεύματος που γεννήθηκε στο Βερολίνο κατά τη διάρκεια της επανάστασης του Νοέμβρη του 1918 και άνθησε την περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.

Μέσα στα επιλεγμένα έργα υπάρχουν των διασημοτήτων της avant-garde, όπως οι Belling, Dix, Höch, Klee, Mendelsohn, Van der Rohe και Pechstein, αλλά και των Dungert, Dexel, Kulvianski, Roeder, Tappert, Völker και Wetzel.

Τα έργα αυτής της ομάδας εξπρεσιονιστών και άλλων καλλιτεχνών χαρακτηρίζονται από τη βαθύτερη ανάγκη ανάμιξης ανθρώπου και τέχνης, με σκοπό τη δημιουργία μιας νέας κοινωνίας που θα άφηνε πίσω της τη θλίψη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η τέχνη «από όλους για όλους» μοιάζει να είναι το σύνθημα εκκίνησης και εκθέσεις γίνονται πολλές, ενώ παράλληλα οργανώνονται φεστιβάλ τέχνης, μουσικά και λογοτεχνικά δρώμενα αλλά και costume parties.

Πειραματισμός, ελευθερία και έμφαση στις αφηρημένες, εικονιστικές μορφές ενώνουν τους διαφορετικούς αυτούς καλλιτέχνες με το κοινό όραμα. Οπως οι ιδρυτές του κινήματος επιθυμούσαν τη δημιουργία μιας πολιτιστικής κοινότητας, όπου το «καλό κομμάτι» που υπάρχει στον κάθε άνθρωπο να βρει τόπο έκφρασης και τόπο ευφορίας, δεν ήταν απαραίτητο να ανήκεις με κάποιον τρόπο στο κίνημα, ήταν αρκετό να εκφράζεσαι μέσα απ’ αυτό. Αστειευόμενοι, αποκαλούν το εικαστικό αυτό ρεύμα Kubofutoexpressionismus, θέλοντας να κλείσουν στη σύνθετη αυτή λέξη την πληθώρα των διαφορετικών επιρροών.

Η νέα αρχή γίνεται, λοιπόν, με όχημα τον κυβισμό, τον φουτουρισμό και τον εξπρεσιονισμό, καθώς πρόκειται για έργα πλουραλιστικά και τόσο ελεύθερα που θα μπορούσαν να είναι γκράφιτι σε κάποιον βερολινέζικο τοίχο.

Το καλλιτεχνικό αυτό κίνημα υπήρξε πάντα ανοιχτό σε προσμίξεις, συγχωνεύτηκε γρήγορα άλλωστε με το Arbeitsrat für Kunst (Εργατική Επιτροπή για την Τέχνη), που υποστήριζε πως άνθρωποι και τέχνη θα πρέπει να αποτελούν μια ολότητα και πως η τέχνη δεν θα έπρεπε να είναι πλέον το αγαθό των λίγων αλλά μια εμπειρία για τις λαϊκές μάζες.

Το στήσιμο της έκθεσης είναι τέτοιο που μας επιτρέπει, ανεβαίνοντας μια νοητή χρονολογική κλίμακα, να παρακολουθήσουμε την πορεία του κινήματος από το ξεκίνημά του, ως ζωτική ανάγκη έκφρασης, μέχρι τη διάλυσή του, λίγο πριν από την επικράτηση του ναζιστικού κόμματος.

Τα «δομικά υλικά» των έργων είναι οι ενέργειες που πηγάζουν μέσα από τη δημοκρατία, την ελευθερία και τον πλουραλισμό που το κίνημα αυτών των ριζοσπαστικών καλλιτεχνών χρησιμοποιεί για να χτίσει ένα νέο είδος ανθρώπου, κατάλληλου ως κάτοικου της νέας κοινωνίας, ένα είδος Αδάμ για τον Kubofutoexpressionismus Παράδεισό τους.

Περνώντας μέσα από τα έργα βλέπεις να ξεπροβάλλουν, μέσα από τα χρώματα, γεωμετρικά αυστηρές φιγούρες, από τις ίδιες εκείνες μάζες που ήθελαν να μυήσουν.

Πίνακες, γλυπτά, ήχοι, εικόνες κινούμενες σε μαύρο και άσπρο, αλλά κυρίως πρόσωπα, καθημερινά, θυμωμένα, κουρασμένα, αγριεμένα, με ανάγκη δράσης, κίνησης, αλλαγής.

Καθαρές και απλές αρχιτεκτονικές γραμμές, ευδιάκριτες και σε ένα μεγάλο μέρος της ίδιας της πόλης, μιας και αποδέκτης του ρεύματος είναι ο καθημερινός, αλλά ελεύθερος άνθρωπος.

Η αποστασιοποίηση από τις ρεαλιστικές μορφές, το συναίσθημα μέσα από τις ρυθμικές κινήσεις μορφών και χρωμάτων, όλα μοιάζουν να κυλάνε σαν ποτάμι που μεταφέρει εξπρεσιονιστικά στοιχεία, γεωμετρικές φόρμες και εικονιστικές μορφές από την Ανατολική Ευρώπη, για να τα χύσει στην ευρωπαϊκή avant-garde λίμνη του Βερολίνου.

 Freedom. The Art of the Novembergruppe from 1918 to 1935, 9 Νοεμβρίου 2018 – 11 Μαρτίου 2019, στην Berlinische Galerie