«Περισσότεροι από επτά εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν πρόωρα κάθε χρόνο εξαιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Αν θέλουμε να δώσουμε μια εικόνα έτσι ώστε να γίνει πιο εύληπτη η πληροφορία αυτή, είναι σαν να πεθάνουν όλοι οι κάτοικοι μιας πόλης, όπως είναι π.χ. το Χονγκ Κονγκ, και μάλιστα από μια αιτία που θα μπορούσε κάλλιστα να αποφευχθεί».
Με αυτή τη σοκαριστική παραδοχή ξεκινούν το άρθρο τους οι επιστήμονες Katherine Ross και Jessica Seddon, που δημοσιεύεται στη σελίδα της Climate & Clean air Coalition, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι αν καταφέρουμε να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής τότε θα μπορέσουμε να αποτρέψουμε και τους θανάτους που οφείλονται στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στο θέμα αυτό και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) που επί χρόνια προσπαθεί και οργανώνει δράσεις για την καλυτέρευση της ποιότητας του αέρα που αναπνέουν οι πολίτες όλων των χωρών, την αναστροφή της κλιματικής αλλαγής και την υγεία των ανθρώπων.
Οταν οι επιστήμονες μιλούν όμως για ποιότητα και ανάγκη καθαρού αέρα ως μέσου εξασφάλισης μια υγιούς ζωής, δεν αναφέρονται μονάχα στην εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση, αλλά και στην ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε στο εσωτερικό των σπιτιών, των εργασιακών χώρων και όλων των χώρων που είναι τόποι συνάντησης και διασκέδασης για τους ανθρώπους των πόλεων.
Είναι γνωστό εδώ και χρόνια άλλωστε το φαινόμενο των «άρρωστων κτιρίων», φαινόμενο που ανιχνεύεται στο ανθρώπινο σώμα με συμπτώματα όπως πονοκεφάλους, ζαλάδες, ναυτία, ερεθισμό των ματιών, των αυτιών αλλά και της μύτης.
Οι οικιακοί αέριοι ρύποι έχουν καταχωριστεί στις πέντε πρώτες αιτίες κινδύνου για τη δημόσια υγεία.
Ο κακός αερισμός -πόσο μάλλον η παντελής έλλειψη αερισμού- των εσωτερικών χώρων είναι ένας από τους λόγους της φτωχής ποιότητας αέρα -στην καλύτερη των περιπτώσεων- που αναπνέουμε ακόμη και στο ίδιο μας το σπίτι. Οι βασικές αιτίες της αέριας ρύπανσης εσωτερικών χώρων είναι ο καπνός, τα τζάκια ή οι σόμπες ξύλου, οι θερμάστρες υγραερίου ή κηροζίνης και η μούχλα.
Οι πληροφορίες αυτές δεν είναι άγνωστες ή πρωτοεμφανιζόμενες. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε εκπαιδευτικό υλικό του υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων για την περιβαλλοντική εκπαίδευση με τίτλο «Ατμοσφαιρική ρύπανση» και υπογράφουν οι Δ. Μελάς, λέκτορας – Τμήμα Φυσικής ΑΠΘ, Α. Αλεξανδροπούλου, περιβαλλοντολόγος, M.Sc. Περιβαλλοντικής Φυσικής, Β. Αμοιρίδης, φυσικός, M.Sc. Περιβαλλοντικής Φυσικής, Μ. Κακαρίδου, φυσικός, Ν. Σουλακέλλης, επίκουρος καθηγητής – Τμήμα Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου από το 2000:
«Τα τελευταία χρόνια ένας αυξανόμενος αριθμός επιστημονικών ερευνών δείχνει ότι η ποιότητα του αέρα μέσα στα σπίτια μας, καθώς και σε άλλα κτίρια, μπορεί να είναι περισσότερο υποβαθμισμένη από αυτήν του εξωτερικού αέρα ακόμη και αυτού των μεγάλων και βιομηχανικών πόλεων. Σύμφωνα με έρευνες, αποδεικνύεται ότι οι άνθρωποι περνούν μέχρι και το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους, με το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου αυτού να αφορά τη διαμονή στην οικία τους. Ετσι, για πολλούς ανθρώπους η απειλή για την υγεία τους είναι μεγαλύτερη εξαιτίας της έκθεσής τους στην αέρια ρύπανση των εσωτερικών χώρων παρά των εξωτερικών».
Ποιες ομάδες πληθυσμού πλήττονται περισσότερο;
«Οι ομάδες ανθρώπων που είναι εκτεθειμένες στους ρύπους των εσωτερικών χώρων για μεγάλα χρονικά διαστήματα είναι και οι πιο ευαίσθητες, όπως τα μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι άνθρωποι με χρόνιες παθήσεις, ιδιαίτερα όσοι υποφέρουν από αναπνευστικά και καρδιαγγειακά νοσήματα. Παρ’ όλο που τα επίπεδα των ρύπων από καθεμιά από τις διαφορετικές πηγές δεν θέτει σε ιδιαίτερο κίνδυνο την υγεία, σχεδόν όλα τα σπίτια έχουν πολύ περισσότερες από μία πηγές που συνεισφέρουν στην αέρια ρύπανση των εσωτερικών χώρων. Ετσι μπορεί να υπάρξει σοβαρότατη απειλή για την υγεία εξαιτίας των αθροιστικών τους αποτελεσμάτων. Επιπλέον ο ανεπαρκής αερισμός των κλειστών χώρων αυξάνει τα επίπεδα των εσωτερικών ρύπων καθώς δεν ανανεώνεται ο αέρας».
Για να δούμε όμως λίγο πιο αναλυτικά τις πηγές εσωτερικής αέριας ρύπανσης όπως καταγράφονται στη μελέτη.
«Μεταξύ των πηγών εσωτερικής αέριας ρύπανσης περιλαμβάνονται: πηγές καύσης προϊόντων πετρελαίου, αερίου, κηροζίνης, άνθρακα, ξύλου και καπνού τσιγάρων, μονώσεις που περιέχουν αμίαντο, χρώματα, χαλιά και μοκέτες με υγρασία, επίπλωση πρεσαρισμένου ξύλου, προϊόντα καθαρισμού και συντήρησης, κεντρικές θερμάνσεις και συστήματα ψύξης και ύγρανσης, τοίχοι από τσιμέντο, εντομοκτόνα αλλά και ρύποι εξωτερικού περιβάλλοντος που εισέρχονται στους εσωτερικούς χώρους. Η συμβολή στην υποβάθμιση της ποιότητας αέρα από κάθε πηγή εξαρτάται από την ποσότητα ρύπου που εκπέμπει και από το πόσο βλαβερός είναι αυτός. Σε κάποιες περιπτώσεις παράγοντες όπως το πόσο παλιά είναι μια πηγή και πόσο σωστά λειτουργεί (π.χ. μια θερμάστρα ή ένας φούρνος) είναι ιδιαίτερα σημαντικοί. Αλλες πηγές, όπως τα υλικά δόμησης, η επίπλωση και τα συστήματα κλιματισμού, εκπέμπουν ρύπους συνεχώς (λιγότερο ή περισσότερο). Τέλος, πηγές που έχουν σχέση με τις δραστηριότητες στο σπίτι ρυπαίνουν περιστασιακά, όμως υψηλές συγκεντρώσεις ρύπων παραμένουν και μετέπειτα στον χώρο για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Βασική δράση για την ελάττωση των συγκεντρώσεων των ρύπων είναι ο σωστός και συχνός αερισμός των εσωτερικών χώρων».
Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η ατμοσφαιρική μόλυνση που βασιλεύει στα σπιτικά είναι υπεύθυνη για την εμφάνιση στον πληθυσμό μη μεταδοτικών ασθενειών, όπως είναι το εγκεφαλικό, η ισχαιμική καρδιοπάθεια, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και ο καρκίνος των πνευμόνων.
Μάλιστα αναδεικνύεται το γεγονός πως οι μισοί θάνατοι από πνευμονία σε παιδιά κάτω των πέντε ετών προκλήθηκαν από την εισπνοή εσωτερικού χώρου αέριας ρύπανσης.
Μπορεί οι παλιές νοικοκυρές να μην είχαν στη γνώση τους τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, όμως όλη μέρα τα παράθυρα ήταν ανοιχτά κι αέριζαν το σπίτι, ενώ έλιαζαν, τίναζαν ρούχα, σεντόνια και παπλώματα καθημερινά. Εμπειρική γνώση.
Αυτό που αξίζει να κρατήσουμε στο μυαλό μας ως πληροφορία είναι ότι «η μάχη ενάντια στην κλιματική αλλαγή και η προσπάθεια μείωσης των κινδύνων που προκαλούνται από την ατμοσφαιρική ρύπανση δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα», σύμφωνα με τις Katherine Ross και Jessica Seddon.
«Περπατούν χέρι με χέρι στον ίδιο δρόμο, αλλά δεν είναι το ίδιο. Το κλειδί στη διασφάλιση της υγείας είναι ο χρόνος έκθεσης των ανθρώπων στους ρύπους, ενώ η ποιότητα του αέρα, τα επίπεδα συγκέντρωσης ρύπων στον αέρα -άσχετα με το αν τα αναπνέουν οι άνθρωποι ή όχι- είναι το κλειδί, το σημείο που πρέπει να εστιάσουμε, για την αναστροφή της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, η ευθυγράμμιση των δράσεων για την υγεία με τις δράσεις για το κλίμα μπορεί να δημιουργήσει πολλές νέες και καινοτόμες στρατηγικές».
Καταλήγουν δε λέγοντας πως «η αντιμετώπιση των βραχύβιων ρύπων ανοίγει τον δρόμο για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και τη χειραγώγηση της κλιματικής αλλαγής».
Αρα είμαστε όλοι μέρος του προβλήματος αλλά και της λύσης του.
Info
● Jessica Seddon, Director of Integrated Urban Strategy, WRI Ross Center for Sustainable Cities (World Resources Institute)
● Katherine Ross, Associate with WRI’s Climate Program, where she supports the development of research and information products for the Open Climate Network
9 φυτά καθαριστές αέριων ρύπων
Λατρεύουν να τρώνε φορμαλδεΰδη, βενζόλιο, τριχλωροαιθυλένιο, αμμωνία. Είναι συνήθως φυτά πλατύφυλλα αλλά και κάποια ανθοφόρα είναι εξίσου αποτελεσματικά στον καθαρισμό του αέρα εσωτερικών χώρων.
Η NASA αποκαλεί τα φυτά «σύστημα υποστήριξης της ευζωίας της φύσης», καθόλου τυχαία. Ενας από τους επιστήμονες που βρίσκεται πίσω από αυτή την παραδοχή είναι ο δρ Bill Wolvertone, ο άνθρωπος που διεξήγαγε πειράματα για τη NASA, αυτός που κατέγραψε και απέδειξε την ικανότητα συγκεκριμένων φυτών να απορροφούν αέριους ρύπους – όπως έχουμε ξαναγράψει.
Οι συνηθέστερες ρυπογόνες ενώσεις που ανιχνεύονται σε εσωτερικούς χώρους είναι το βενζόλιο, η φορμαλδεΰδη, η αµµωνία, το τριχλωροαιθυλένιο και το ξυλένιο. Η αγαπημένη τροφή δηλαδή των πενήντα φυτών που καταγράφει ως «ρυποφάγα» στα βιβλία του ο δρ Bill Wolvertone. Δεν είναι σπάνια, δεν έχουν ιδιαίτερο κόστος, είναι ανθεκτικά σε ασθένειες, έχουν υψηλό βαθμό διαπνοής και δεν είναι απαιτητικά σε φροντίδα. Μετά τον καλό αερισμό, τα συγκεκριμένα φυτά είναι η δεύτερη καλύτερη λύση για να εξασφαλίσουμε καθαρό αέρα σε εσωτερικούς χώρους, σπίτι ή γραφείο.
Το χρυσάνθεμο θεωρείται πρωταθλητής στον καθαρισμό του μολυσμένου αέρα από φορμαλδεΰδη, βενζόλιο, ξυλένιο και αμμωνία.
Η ύπαρξη αμμωνίας είναι ο λόγος για τον οποίο σε μεγάλους εργασιακούς χώρους κυριαρχεί έντονη δυσοσμία.
Η δράκαινα μαρτζινάτα είναι εξαιρετικά αδηφάγα όσον αφορά το βενζόλιο, τη φορμαλδεΰδη και το τριχλωροαιθυλένιο. Συνθετικά υφάσματα, χαλιά και μοκέτες, δομικά υλικά όπως κόντρα πλακέ ή νοβοπάν, ρητίνες ή κόλλες εκπέμπουν φορμαλδεΰδη.
Χρησιμοποιείται ακόμη στην επεξεργασία πολλών καταναλωτικών απλών αγαθών, όπως χαρτομάντιλα, σακούλες σκουπιδιών, άρα είναι η πιο κοινή χημική ένωση που βασιλεύει στους εσωτερικούς χώρους σπιτιών και εργασίας.
Δυστυχώς βρίσκεται και στον καπνό του τσιγάρου (Lovreglio et al., 2009).
Ο φίκος μπέντζαμιν ειδικεύεται στην απορρόφηση βενζόλιου, φορμαλδεΰδης και τριχλωροαιθυλένιου.
Το χλωρόφυτο και η ζέρμπερα ήταν από τα πρώτα φυτά που χρησιμοποιήθηκαν στα πειράματα της NASA. Φορμαλδεΰδη, ξυλένιο και τολουόλιο είναι η κύρια τροφή του.
Η χαµαιδωρέα η ξυλώδης αγαπά το βενζόλιο, τριχλωροαιθυλένιο και τη φορµαλδεΰδη, με αυτή τη σειρά προτίμησης.
Το βενζόλιο εκλύεται από βαφές, τον καπνό του τσιγάρου και τους εκτυπωτές, ενώ το τριχλωροαιθυλένιο εκλύεται κυρίως από τα μελάνια των εκτυπωτών.
Η σανσεβιέρια προτιμά και αυτή φορμαλδεΰδη, ξυλένιο, τολουόλιο, τριχλωροαιθυλένιο και βενζόλιο.
Η φτέρη νεφρολεπίς ανήκει στους πιο άξιους κυνηγούς φορμαλδεΰδης, ξυλένιου και τολουόλιου ενώ λειτουργεί ως εξαιρετικής απόδοσης υγραντήρας γιατί έχει υψηλό ρυθμό διαπνοής.
Το σπαθίφυλλο συστήνεται από τον δρα B. Wolverton, σαν ένα από τα πολυτιμότερα φυτά που απαραίτητα πρέπει να έχουμε στα σπίτια μας, καθώς είναι εξαιρετικά αποδοτικό στην απορρόφηση ενώσεων αλκοόλης και ακετόνης αλλά και φυσικά του αγαπημένου τρίδυμου, βενζόλιου, τριχλωροαιθυλένιου και φορμαλδεΰδης.
Ανάμεσα στις πολλές αρετές της αλόης βέρα, που είναι πια πολύ γνωστή, είναι και η κατατρόπωση της φορµαλδεΰδης.
Info
«Eco friendly plants», «How to grow fresh air» είναι δύο τίτλοι βιβλίων του δρος B. C. Wolverton.
