Αν δεν υπήρχαν οι «Μέλισσες»;

Αυτή η «μελιστάλαχτη ιστορία», όπως αναγράφεται στην εσωτερική πρώτη σελίδα του βιβλίου «Μέλισσες», του εκδοτικού οίκου «Μικρή Σελήνη», είναι ένα πολυεπίπεδο εργαλείο γνώσης και αισθητικής, κατάλληλο για όλες τις ηλικίες αναγνωστών.

Αποτελεί μια εξαίρετη πηγή εκπαιδευτικού υλικού για νηπιαγωγούς, δασκάλους και τολμώ να πω και καθηγητές, καθώς στις εβδομήντα μεγάλου μεγέθους σελίδες του, κάθε μία διαφορετικής θεματικής ενότητας, υπάρχουν πληροφορίες που δεν μπορούν να κατατάξουν το βιβλίο ούτε μονάχα στις εγκυκλοπαίδειες αλλά ούτε και στα παιδικά βιβλία.

Διαβάζοντας μία μία τις σελίδες του, μεταμορφώθηκα σε μικρό παιδί καθισμένο στο πάτωμα, να εξερευνώ τα μυστικά του κόσμου των μελισσών, μη μπορώντας παρά μόνο να θαυμάσω τη δομή της οργάνωσής τους, τον τρόπο επικοινωνίας τους, την επιλογή και ικανότητα κατασκευής του τέλειου σχεδίου, των εξάγωνων κελιών της κηρήθρας, να μάθω γι’ αυτή τη σημαντική λειτουργία που επιτελούν, της επικονίασης. Και εδώ θα σταθώ πλέον ως ενήλικας, στην επικονίαση, αντλώντας από τις πληροφορίες του βιβλίου, και δεν θα αναφερθώ στα ιστορικά, πολιτιστικά, μυθολογικά και πολλά ακόμη στοιχεία που φιλοξενεί στις σελίδες του.

Πολλά πράγματα στη ζωή τα θεωρούμε δεδομένα και δεν αναλογιζόμαστε τα πώς και τα πού υπάρχουν και λειτουργούν πίσω από κάθε αποτέλεσμα. Την ίδια αντιμετώπιση έχουμε απέναντι στις λειτουργίες της φύσης και των οργανισμών της.

Ομως ο κόσμος αλλάζει, το περιβάλλον δημιουργεί άλλους μηχανισμούς σε αντίδραση της αλόγιστης συμπεριφοράς των ανθρώπων και ίσως στο μέλλον, όπως δείχνουν τα ήδη τεκταινόμενα, ό,τι είχαμε ως δεδομένο θα πρέπει μάλλον να το ξεχάσουμε ή απλώς να αλλάξουμε συμπεριφορά για να το διατηρήσουμε στη ζωή.

Αγαπάμε, π.χ., τη σοκολάτα ή το μέλι -οι Ελληνες μάλιστα έχουμε ιδιαίτερη σχέση μαζί του, όχι μόνο διατροφική αλλά και πολιτιστική-, όμως όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες σε μερικά χρόνια λόγω της κλιματικής αλλαγής δεν θα συνεχίσουν να ζουν τα κακαόδεντρα ενώ ο πληθυσμός των μελισσών εμφανίζει ραγδαία μείωση.

Μια επίσκεψη στην επαρχία Σιτσουάν της Κίνας μπορεί να σας δείξει πώς θα είναι ο κόσμος χωρίς τις μέλισσες. Η χρήση εντομοκτόνων σε συνδυασμό με την καταστροφή των δασών προκάλεσαν τον θάνατο της πλειονότητας των μελισσών της περιοχής. Οταν ανθίζουν οι μηλιές, τη δουλειά της μέλισσας αναγκάζονται να κάνουν οι άνθρωποι. Σκαρφαλώνουν στα δέντρα και με ένα ειδικό εργαλείο μεταφέρουν γύρη από το ένα άνθος στο άλλο.

Η εξαφάνιση των μελισσών είναι ένα πάρα πολύ σοβαρό ζήτημα για τους ανθρώπους. Στις ΗΠΑ, η αξία της δουλειάς που κάνουν οι μέλισσες εκτιμάται στα 15 δισεκατομμύρια τον χρόνο.

Στην Ευρώπη, η αποτίμηση αυτή πλησιάζει τα 16 εκατομμύρια ευρώ. Ο παγκόσμιος Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) δημοσιεύει κάθε χρόνο τη λίστα με τα 100 καλλιεργούμενα είδη που καλύπτουν το 90% των παγκόσμιων αναγκών τροφής. Τα 71 από αυτά τα φυτά επικονιάζονται από τις μέλισσες, κυρίως από τις άγριες.

Πολλοί γονείς ίσως να πήραν με τον πιο εύληπτο τρόπο -αυτόν της εικόνας- την πληροφορία της σημαντικής λειτουργίας που επιτελούν οι μέλισσες μέσα από μια παιδική ταινία κινουμένων σχεδίων, την Bee movie.

Εκεί, πρωταγωνιστής είναι ο Μπάρι, ο οποίος όταν συνειδητοποιεί ότι οι άνθρωποι κλέβουν το μέλι από τις μέλισσες -που με τόσο κόπο το παρασκευάζουν-, αποφασίζει, ως μέλισσα που είναι, να υπερασπιστεί τη φυλή του και να τους μηνύσει για κλοπή. Και ακολουθεί το… χάος, διότι οι μέλισσες κατεβαίνουν σε απεργία με αποτέλεσμα σιγά σιγά να χαθούν τα δέντρα και τα λουλούδια από το Μανχάταν, όπου εκτυλισσόταν η ταινία.

Τώρα, έρχεται αυτό το υπέροχο βιβλίο με εξαιρετική εικονογράφηση να δώσει την απόλυτη πληροφόρηση γύρω από την κοινωνία των μελισσών.

«Για να παράξουν ένα κιλό μέλι οι μέλισσες πρέπει να επισκεφθούν 4 εκατομμύρια λουλούδια, διανύοντας περίπου 150 χιλιάδες χιλιόμετρα. Η απόσταση είναι ίση με 4 φορές τον γύρο της Γης. Για να παραχθεί μία και μόνο κουταλιά μέλι, θα πρέπει 4 έως 7 μέλισσες να δουλεύουν ολημερίς σε όλη τη διάρκεια της περιόδου νεκταροσυλλογής. Κάθε μία μέλισσα μπορεί να κουβαλήσει στο στομάχι της ποσότητα νέκταρος ίση με το μισό της βάρος. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις ενός Αμερικανού επιστήμονα που «παρακολούθησε» μια μέλισσα εν ώρα εργασίας, η μέλισσα προτού γυρίσει στην κυψέλη επισκέφθηκε 1.446 λουλούδια σε 106 λεπτά».

Πώς μπορεί κανείς λοιπόν να μη θαυμάσει τον κόπο αυτών των μικρών φτερωτών οργανισμών που στο βόμβισμά τους θα έπρεπε πλέον όχι να φοβόμαστε αλλά να χαιρόμαστε; Γιατί; Γιατί «κάποιες από αυτές πετούσαν ήδη στη Γη όταν εμφανίστηκαν οι δεινόσαυροι. Οι μέλισσες ζουν στον πλανήτη μας εδώ και 100 εκατομμύρια χρόνια».

Γι’ αυτό θα ενστερνιστώ την προτροπή του συγγραφέα: «Προσοχή! Δεν πρέπει ποτέ να τις αφήσουμε απροστάτευτες»!

Γιατί «Το ‘να μου χέρι κρατεί μέλισσα θεόρατη, τ’ άλλο στον αέρα πιάνει πεταλούδα που δαγκάνει». Οδυσσέας Ελύτης.