Συμβιώνοντας με την άγρια πανίδα

Μια πορεία και ένα έργο δεκατεσσάρων χρόνων καταγράφηκε σε δύο βραβεία για την ελληνική περιβαλλοντική οργάνωση για την άγρια ζωή και τη φύση «Καλλιστώ» φέτος, βραβεία που κερδήθηκαν για τις επιτυχημένες δράσεις των ανθρώπων που δίνουν πνοή σε ένα τόσο σημαντικό πεδίο, όπως είναι η διατήρηση της άγριας ζωής εν προκειμένω των μεγάλων σαρκοφάγων αλλά και στην αρμονική συμπόρευση του ανθρώπου με αυτά τα μεγάλα θηλαστικά.

Και τα δύο βραβεία, το Natura 2000 Awards και το δεύτερο «Best of the Best LIFE Projects», που ήταν ένα από τα τρία πανευρωπαϊκά βραβεία τα οποία απονεμήθηκαν και αφορούσε την κατηγορία «Nature & Biodiversity» (Φύση & Βιοποικιλότητα) του θεσμού «Best LIFE Projects» στον οποίο μετείχαν πέντε ελληνικά έργα ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα απ’ όλη την Ευρώπη, απονεμήθηκαν για την ποιότητα και τη σημασία των αποτελεσμάτων του έργου LIFE Arctos/Kastoria.

Ενός έργου που κατάφερε να βελτιώσει τους όρους συνύπαρξης της καφέ αρκούδας με τον τοπικό πληθυσμό.

Με αφορμή λοιπόν αυτό το γεγονός, έχοντας ήδη γιορτάσει την παγκόσμια ημέρα βιοποικιλότητας και εν αναμονή της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος (5 Ιουνίου), ήρθαμε σε επαφή με τον δρ Γιώργο Μερτζάνη, βιολόγο-ζωολόγο με εξειδίκευση στην αρκούδα, ένα από τα θηλαστικά στα οποία στοχεύουν οι δράσεις της οργάνωσης «Καλλιστώ», της οποίας είναι ο επιστημονικός υπεύθυνος.

● Πώς βιώσατε τα στελέχη της «Καλλιστώ» τις βραβεύσεις σας; Γιατί είναι μια επιβράβευση δέκα και πέραν χρόνων πορείας. Ας ξεκινήσουμε ανακεφαλαιώνοντας το τι έχετε καταφέρει μέχρι εδώ.

Αυτές οι δύο βραβεύσεις, όπως είπατε πολύ σωστά, ήταν η επιβράβευση των προσπαθειών σίγουρα της «Καλλιστώ», όπως το είδαμε εμείς ως ομάδα δουλειάς, αλλά ταυτόχρονα ήταν και βράβευση της Ελλάδας ως χώρας, γιατί αυτό το βραβείο ήταν πανευρωπαϊκό. Που σημαίνει ότι το έργο μας συγκρίθηκε με εκατοντάδες άλλα παρόμοια έργα πολλών χωρών της Ευρώπης. Αρα ήταν και μια διάκριση για την Ελλάδα, που θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό να το πούμε.

● Είναι μια καλή απάντηση σε όλους αυτούς που εμμένουν στο «όλες αυτές οι οργανώσεις τίποτα δεν κάνουν». Γιατί πίσω από αυτά τα βραβεία υπάρχουν δράσεις, έργα, συνέργειες και διαδραστικότητα με τον τοπικό πληθυσμό των περιοχών όπου δραστηριοποιείστε, έτσι δεν είναι;

Ακριβώς. Αυτή η βράβευση έχει πίσω της ουσία και βεβαίως ανοίγει και προοπτικές. Το βραβείο είναι απλά ένας μικρός σταθμός που δείχνει ότι αξιολογήθηκαν πολύ θετικά μια πορεία και ένα έργο μέχρι εκείνη τη στιγμή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτό δεν πρέπει να συνεχιστεί. Με αφορμή αυτή τη βράβευση, παίρνει κανείς κουράγιο και συνεχίζει με περισσότερη ένταση, με περισσότερες ιδέες.

Στα δεκατέσσερα χρόνια λειτουργίας της «Καλλιστώ», πρώτη φορά βραβευόμαστε και αυτό πραγματικά μας ανέβασε την ψυχολογία και το ηθικό. Γιατί μην ξεχνάτε είμαστε λίγοι και υπάρχουν πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα.

Ο τομέας που δουλεύουμε πιο πολύ είναι τα ορεινά οικοσυστήματα και τα μεγάλα σαρκοφάγα, με βασικό στρατηγικό στόχο να βελτιώσουμε τις συνθήκες συνύπαρξης μεταξύ των μεγάλων σαρκοφάγων και των μεγάλων θηλαστικών στην ελληνική φύση αλλά και των ανθρώπων της υπαίθρου.

● Σε ποια ζώα αναφέρεστε;

Λύκος, αρκούδα, λύγκας και τσακάλι. Για τον λύκο και την αρκούδα έχουμε κάνει περισσότερο έργο συγκριτικά με τα άλλα δύο είδη.

Για το τσακάλι έχουμε ξεκινήσει σε συνεργασία με άλλες οργανώσεις -μεταξύ των οποίων και το WWF Ελλάς-, μια καταγραφή που έγινε πριν από 4-5 χρόνια, για να δούμε πού ακριβώς βρίσκεται ο πληθυσμός μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2007 αν θυμάστε, στην Πελοπόννησο ειδικά.

Οσον αφορά τον λύγκα, είμαστε σε μια μυστηριώδη κατάσταση να το πω έτσι, διότι ακόμη δεν έχει επιβεβαιωθεί οπτικά η παρουσία αυτού του ζώου στην Ελλάδα, το οποίο θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο.

Μάλιστα σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο Απειλούμενων Ειδών -ο εθνικός κατάλογος όπου ταξινομούνται τα είδη ανάλογα με το πόσο κινδυνεύουν-, ο λύγκας θεωρείται «κρισίμως κινδυνεύον», που σημαίνει ότι πρέπει να γίνουν όλες οι δυνατές προσπάθειες τις οποίες μπορεί να κάνει κάποιος, για να καταγράψει την παρουσία του και να το διατηρήσει σε όσο γίνεται καλύτερες συνθήκες».

● Σε ποια χρόνια αναφέρεται η παρουσία του λύγκα στην Ελλάδα;

Μαρτυρίες για τον λύγκα έχουμε από το 1975. Υπάρχει ένας πολύ καλός συνάδελφος βιολόγος, ο Θεόδωρος Κομνηνός, ο οποίος έχει ξεκινήσει να ασχολείται με το είδος και την καταγραφή όλων των μαρτυριών από το 1991, δηλαδή πάμε περίπου τριάντα χρόνια πίσω.

Εχουμε λοιπόν ένα πολύ μεγάλο ερώτημα για το κατά πόσο ο λύγκας είναι μόνιμα παρών στην Ελλάδα. Γιατί είναι ένα ζώο που ζει σε τεράστιες εκτάσεις ανά ζεύγη -είναι δηλαδή ζευγάρι για όλη του τη ζωή-, και δεν δέχεται άλλα ομοειδή του στην ίδια έκταση.

Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε μεγάλες πυκνότητες, άρα για να το ανιχνεύσει κανείς πρέπει να σαρώσει μεγάλες περιοχές για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, προκειμένου να έχει την πιθανότητα να φωτογραφίσει ένα τέτοιο ζώο.

Εχουμε λοιπόν μια τέτοια προσπάθεια, που γίνεται σε όλα μας τα βορειοδυτικά σύνορα, δηλαδή από τον Γράμμο, ουσιαστικά από το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου, από τη χαράδρα του Αώου μέχρι επάνω τη Φλώρινα και αντίστοιχα στην περιοχή του Εθνικού Πάρκου της Ροδόπης, από το Καρά Ντερέ μέχρι περίπου τη Χαϊντού και το Παρθένο Δάσος του Φρακτού. Για την αρκούδα και τον λύκο δουλεύουμε πολύ πιο εντατικά όλα αυτά τα χρόνια.

Για την αρκούδα ακόμη περισσότερο, εξ ου και η βράβευση από το πρόγραμμα Life που κάναμε στην Καστοριά. Για τον λύκο έχει υπάρξει μια μεγάλη κινητικότητα και πρόσφατα μάλιστα είχαμε επανεμφάνισή του στην Πάρνηθα όσο και αλλού. Αυτή η επαναποίκηση περιοχών, όπως την ονομάζουμε, άρχισε να εμφανίζεται τα τελευταία εφτά με δέκα χρόνια, σε περιοχές όπου ο λύκος προϋπήρχε ιστορικά κι απ’ όπου εξοντώθηκε από τον άνθρωπο για διάφορους λόγους και με διάφορες μεθόδους.

Ωστόσο, επειδή αποκαταστάθηκαν κάποιες συνθήκες βιότοπου αλλά κυρίως επειδή υπάρχει πάντα η τροφή που έχει να κάνει με το κτηνοτροφικό κεφάλαιο, ο λύκος σιγά σιγά ξαναβρήκε τον δρόμο του και επαναποίκησε τις νότιες περιοχές της Ελλάδας.

● Μερικοί αγρότες της Πελοποννήσου, και μιλώ για ορεινή Αρκαδία, αναφέρουν εμφάνιση λύκων στην περιοχή τους.

Στην Πελοπόννησο δεν έχει καταφέρει να περάσει ακόμη και αυτό μπορώ να σας το πω με βεβαιότητα και το επιβεβαιώνει και ο συνάδερφος ο κ. Ηλιόπουλος, που είναι το αντικείμενό του.

Υπάρχει περίπτωση ένα ή δύο άτομα να μπορούν να κολυμπήσουν την απόσταση που χωρίζει τον Ισθμό, αλλά αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη. Θα το είχαμε επιβεβαιώσει σίγουρα με ζημιές ή μαρτυρίες αξιόπιστες.

Τσακάλια έχουμε και είχαμε πάντοτε στην Πελοπόννησο. Η όψη του τσακαλιού μπορεί να ξεγελάσει κάποιον που δεν γνωρίζει και να νομίζει ότι είναι λύκος.

Από την άλλη και οι περίφημες φημολογίες που συζητήσαμε προηγουμένως ότι ενδημούν, ότι δηλαδή «ήρθαν οι οικολόγοι και άφησαν λύκους κ.λπ.», δημιουργούν ένα συνδυασμό που κάνει να εμφανίζεται ένα είδος εκεί που δεν υπάρχει ακόμη. Ωστόσο η κάθοδος και η επανεμφάνιση του λύκου στην Πάρνηθα είναι γεγονός.

● Αυτό είναι πολύ ενθαρρυντικό. Το πρώτο στοιχείο που μας χαροποιεί ήταν ότι μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2007 καταγράφηκε να επανακάμπτει και ο πληθυσμός των κόκκινων ελαφιών εκεί.

Ακριβώς. Οπότε δημιουργήθηκε φυσική λεία. Οι πυρκαγιές δημιούργησαν μια νέα συνθήκη οικοσυστήματος, με την έννοια ότι ναι μεν καταστράφηκε δασική βλάστηση, κυρίως τα ελατοδάση που ήταν και πολύτιμα, εκτέθηκαν όμως έτσι κάποιες πλαγιές της Πάρνηθας στον ήλιο που μέχρι τότε ήταν δασοσκεπείς, βγήκε χορτάρι, οπότε αμέσως δημιουργήθηκε μια νέα συνθήκη καλύτερης διατροφής για τα ελάφια, τα οποία βέβαια προϋπήρχαν ως ημιφυσικός-φυσικός πληθυσμός.

Οπότε με την καλύτερη ποιότητα και μεγαλύτερη ποσότητα τροφής, αναπαράχθηκαν περισσότερο, μεγάλωσε ο πληθυσμός, βγήκε εκτός ορίων Εθνικού Πάρκου Πάρνηθας και βεβαίως αυτό δημιούργησε μια συνθήκη φυσικής λείας σε αφθονία για τον λύκο.

Αρα λοιπόν κάπως έτσι συνδέθηκε η «κάθοδος» του λύκου μέχρι την Πάρνηθα και πλέον γύρω από την Αθήνα.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν είχαμε ζημιές σε κοπάδια, οι οποίες καταγράφονται και παρακολουθούνται συστηματικά από τον κ. Ηλιόπουλο. Προσπαθούμε να βοηθάμε τους κτηνοτρόφους που έχουν τέτοιο πρόβλημα.

Αλλά η ουσία είναι ότι θα πρέπει να γίνει -σε συνεργασία με το υπουργείο που επιτέλους ενδιαφέρθηκε – μια καινούργια προσέγγιση του θέματος «λύκος στην Ελλάδα», βλέποντας πλέον τη σημερινή κατάσταση και πως μπορούμε να διαχειριστούμε ένα νέο παρόν. Με ποια εργαλεία, ποιες μεθόδους και με ποια συνεννόηση με τους ανθρώπους, οι οποίοι είναι στην πρώτη γραμμή και συνυπάρχουν με τον λύκο.

«Ανθρωπος – άγρια ζωή, η συνύπαρξη είναι εφικτή»

● Ποια είναι η σχέση σήμερα των κατοίκων περιοχών που αναγκάζονται να συμβιώνουν με αυτά τα μεγάλα σαρκοφάγα και δη με την αρκούδα, με την επιβίωση της οποίας ασχολείστε εσείς; Γιατί όσο και να μου αρέσει εμένα που είμαι κάτοικος της πόλης η διατήρηση του πληθυσμού τους, δεν μπορώ να παραβλέψω το γεγονός ότι κτηνοτρόφοι πλήττονται από την παρουσία τους.

Πολύ σωστή ερώτηση. Η βράβευσή μας λοιπόν δεν αφορά μονάχα πως κάναμε ό,τι καλύτερο για να σώσουμε ένα είδος.

Είναι και αυτό, αλλά αξιολογείται επίσης και η στάση των τοπικών πληθυσμών απέναντι σε αυτήν την προσπάθεια και σε αυτό το αποτέλεσμα.

Ενα τρίτο στοιχείο αυτού του προγράμματος που βραβεύτηκε είναι ότι άφησε πίσω του υποδομές και μηχανισμούς, οι οποίοι διασφαλίζουν καλύτερα και τη διατήρηση του είδους αλλά και αυτή την ανοχή που μπορούν να δείξουν οι τοπικές κοινωνίες στην παρουσία του.

● Να κατονομάσουμε ποιες είναι οι δράσεις και οι μηχανισμοί;

Ενα από τα ορόσημα του Life είναι ότι κατάφερε να πιέσει τη διοίκηση κεντρικά, τα υπουργεία δηλαδή, ώστε να τοποθετηθεί ένας ενισχυμένος φράκτης ειδικών προδιαγραφών τις οποίες ορίσαμε εμείς, ύψους 3 μ., σε όλο το μήκος της Εγνατίας οδού -130 χιλιομέτρων εκατέρωθεν-, από τον κόμβο της Σιάτιστας μέχρι τα σύνορα με την Αλβανία.

Και ουσιαστικά το 2014 που ολοκληρώθηκε η εγκατάσταση, μηδενίστηκαν τα ατυχήματα, που μέχρι τότε μάστιζαν τον πληθυσμό της αρκούδας στην Καστοριά.

Ενδεικτικά να σας πω ότι για το κομμάτι του αυτοκινητόδρομου που αναφέρομαι, είχαμε από το 2010 που ξεκίνησε το έργο Life μέχρι το 2013 γύρω στα 19 ατυχήματα με θύματα αρκούδες. Εκατόμβη, με άλλα λόγια.

Ευτυχώς δεν θρηνήσαμε ανθρώπινα θύματα, διότι η σύγκρουση που γίνεται με μία αρκούδα σε ένα δρόμο ταχείας κυκλοφορίας, όπως καταλαβαίνετε, είναι σφοδρότατη.

Δυστυχώς όμως σε άλλες περιοχές του οδικού δικτύου, π.χ. στη Φλώρινα που δουλεύουμε τώρα ένα άλλο πρόγραμμα Life, είχαμε σε διάστημα εννέα μηνών πέντε ατυχήματα.

Πάρα πολύ προβληματική κατάσταση σε μία εθνική οδό όπου οι προδιαγραφές και οι χρόνοι αντίδρασης φορέων και υπηρεσιών είναι τελείως διαφορετικοί.

Δεύτερη δράση ορόσημο για εμάς είναι ότι το 2014 επιτέλους θεσμοποιήθηκε με νόμο η λειτουργία της Ομάδας Αμεσης Επέμβασης, που διαχειρίζεται περιστατικά αλληλεπίδρασης αρκούδας και ανθρώπου.

Περιλαμβάνει την κατά τόπους δασική υπηρεσία, την πυροσβεστική, την «Καλλιστώ» και τον «Αρκτούρο» ως εξειδικευμένες οργανώσεις στο θέμα, την κυνηγετική ομοσπονδία που και αυτοί έχουν λόγο σε ένα τέτοιο περιστατικό διαχείρισης, γιατί δεν θέλουμε να αποκλείσουμε κανένα από τους φορείς που ασχολούνται με την άγρια πανίδα.

Με βάση λοιπόν ένα πρωτόκολλο που έχει ήδη καταρτιστεί, επεμβαίνουμε κατά περίπτωση και κατά σενάριο προκειμένου να λύσουμε ένα περιστατικό.

Το τρίτο ορόσημο ήταν η συνεννόηση που επήλθε σιγά σιγά με τον τοπικό πληθυσμό.

Αναστρέψαμε το κλίμα πανικού και φόβου, χαμηλής ανοχής θα έλεγα για την αρκούδα, εξηγώντας με επιστημονικά στοιχεία αλλά και με τρόπο κατανοητό στο πλατύ κοινό, γιατί παρατηρούνται αυτά τα περιστατικά, τι μπορεί να τα προκαλέσει και πώς πρέπει να αντιμετωπίζονται.

Επί παραδείγματι, εξηγώντας ότι ένας λόγος που ωθεί τα θηλυκά με νεογνά αρκουδάκια να πλησιάσουν οικισμούς είναι γιατί φοβούνται για την ασφάλεια των μικρών τους λόγω της βρεφοκτονίας που πραγματώνουν τα μεγάλα αρσενικά, προκειμένου να ξαναμπεί η θηλυκή αρκούδα σε οίστρο.

Επικαλούμενοι λοιπόν το δικαίωμα και αίσθημα μητρότητας του είδους και παραλληλίζοντάς το με όλα τα είδη που ζουν στον πλανήτη, έχουμε αλλαγές στα επίπεδα ανοχής του τοπικού πληθυσμού»

● Είστε δηλαδή η πρώτη επιλογή πλέον των κατοίκων για την διαχείριση ενός περιστατικού με αρκούδα;

Ναι, η ζυγαριά έχει γυρίσει, θα σκεφτούν ότι υπάρχει ένας μηχανισμός, κάποιες ομάδες και φορείς που θα ασχοληθούν με το πρόβλημα και πρέπει να καλέσουν αυτούς. Ακόμη και σκεπτόμενοι τη δική τους ασφάλεια θα το κάνουν ή θα καλέσουν το Δασαρχείο. Κι εδώ να αναφερθώ στο τέταρτο ορόσημο του προγράμματος, που είναι ότι οι κάτοικοι ξέρουν ότι θα τους χορηγήσουμε προληπτικά μέτρα δωρεάν και άμεσα.

Χορηγήθηκαν λοιπόν σε παραγωγούς που είχαν πρόβλημα με ζημιές (αποζημιώνονται στο 100% από τον ΕΛΓΑ μέσα σε ένα εξάμηνο) από την Περιφέρεια Καστοριάς, που είχε και την ευθύνη της δράσης αυτής, 32 ηλεκτροφόρες περιφράξεις οι οποίες είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές, ειδικά για την αρκούδα, η οποία όταν έχει την κακή εμπειρία ηλεκτροσόκ από το ρεύμα του φράκτη δεν ξαναπλησιάζει στο σημείο αυτό. Εννοείται ότι δεν κινδυνεύει από την τάση του ρεύματος ούτε κανένα οικόσιτο ζώο.

Ακόμη ένα σημαντικό εργαλείο προφύλαξης από ζημιές -και το γνωρίζουν καλά αυτό οι κτηνοτρόφοι αιώνες τώρα, δεν τους μάθαμε κάτι καινούργιο- είναι οι ποιμενικοί σκύλοι φύλαξης κοπαδιών που τους δώσαμε και πάλι δωρεάν.

Τέτοιες δράσεις αλλάζουν τη διάθεση και στάση και αυξάνουν τα επίπεδα ανοχής των παραγωγών, γιατί βλέπουν ότι κάποιος σκύβει πάνω από το πρόβλημά τους και ενδιαφέρεται για αυτούς.

Και όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, οι κτηνοτρόφοι επιδεικνύουν μεγαλύτερη ανοχή γιατί θεωρούν ότι και τα δύο αυτά ζώα- λύκος και αρκούδα- είναι μέρος ενός συστήματος το οποίο και αυτοί καρπώνονται.

Ειδικά οι νομάδες κτηνοτρόφοι που αφήνουν τα κοπάδια τους στα δάση, στα βουνά, στα αλπικά λιβάδια, ουσιαστικά ωφελούνται από αυτό που παράγει το φυσικό οικοσύστημα. Το χορτάρι, τροφή.

Ακούς από πολλούς «μια θήρα θα την πάθω άμα πάω στο βουνό» ή «ζωντανά της φύσης είναι, να μη φάνε κι αυτά;» Υπάρχει αυτή η κατανόηση από πολλούς που είναι κατά παράδοση κτηνοτρόφοι, σε αντιδιαστολή με κτηνοτρόφους που είναι νέοι στο επάγγελμα και είναι πιο ριζοσπαστικοί στις αντιδράσεις τους.

Είναι λοιπόν ένα πολύπτυχο δράσεων αυτό που εξήγησα με τα λίγα ορόσημα που ανέφερα, που δείχνει ότι λειτουργήσαμε σε αρκετά επίπεδα σε αυτό το πρόγραμμα.

● Τι κινδύνους αντιμετωπίζουν οι αρκούδες για την ζωή τους;

Ενας παράγοντας θνησιμότητας της αρκούδας που προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε και δεν έχει να κάνει τόσο άμεσα με τον ανθρώπινο παράγοντα αλλά έμμεσα, είναι ουσιαστικά η καταστροφή του βιότοπου.

Είτε αυτό λέγεται πυρκαγιές που έχουμε πλέον και στα βόρεια δάση της χώρας (Πίνδο, Ροδόπη) και έχει αποτέλεσμα να αφαιρεί κομμάτια δασικού βιότοπου από την αρκούδα, είτε είναι οι υποδομές, κυρίως οι οδικοί άξονες που δεν σταματούν να κατασκευάζονται.

Τώρα που μιλάμε, σχεδιάζεται να κατασκευαστεί ακόμη ένας άξονας της Εγνατίας που θα ενώνει την Πτολεμαΐδα με την Φλώρινα.

Εχει σχεδιαστεί η οριστική χάραξη, η οποία πάλι περνάει μέσα από βιότοπο, από βουνά κ.λπ. Πρέπει λοιπόν κανείς να δει τον σχεδιασμό αυτού του έργου για να μπορέσει να ελαχιστοποιήσει τις επιπτώσεις.

Αρα κι εκεί έχουμε πρόβλημα, γιατί μια μόνιμη υποδομή όπως ένας αυτοκινητόδρομος, κόβει τον βιότοπο στη μέση για πάντα και είναι τα ζώα που πρέπει να προσαρμοστούν στην καινούργια κατάσταση».

● Εχετε περιστατικά λαθροθηρίας;

Είναι ακόμη ένας παράγοντας θνησιμότητας η λαθροθηρία, που συμβαίνει και εντός κυνηγετικής περιόδου, από άτομα που οι ίδιοι οι κυνηγοί δεν χαρακτηρίζουν πλέον ως κυνηγούς. Κι αυτό είναι ένα θετικό στοιχείο, ότι το ίδιο το κυνηγετικό σώμα δεν θεωρεί σωστούς κυνηγούς αυτούς που διαπράττουν τέτοιου είδους παρανομίες. Δυστυχώς έχουμε ακόμη τέτοια περιστατικά.

● Υπάρχει παράνομο εμπόριο δέρματος αρκούδας;

Ναι, έχουμε βρει αρκετά συχνά στο πρόσφατο παρελθόν αγγελίες για πώληση δέρματος αρκούδας. Κάποιοι άλλοι όμως τις σκοτώνουν και κρατούν ως τρόπαιο το κεφάλι της ή όλο το δέρμα.

Είναι ένα θέμα πάλι δύσκολο να αντιμετωπίσει κανείς, γιατί εδώ υπάρχει ο νόμος της σιωπής. Ξέρετε, όλα αυτά τα χρόνια που ασχολούμαστε με το θέμα «διατήρηση της αρκούδας», αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα, είμαστε συνεχώς στις επάλξεις, συνέχεια σε εγρήγορση και ετοιμότητα.

Κι αυτό εμένα είναι λιγάκι το άγχος μου. Οτι ποτέ δεν μπορείς να είσαι ήσυχος.

Δηλαδή, μπορεί για μια περίοδο να πεις ότι επιτέλους όλα ήρθαν σε μια ισορροπία, όλα ησύχασαν, βρέθηκε μια μέση λύση, μια χρυσή τομή και ξαφνικά ανατέλλει ένα καινούργιο πρόβλημα.

Αυτό, ότι ποτέ δεν είσαι ήσυχος πια, πραγματικά, όταν ασχολείσαι για πολλά χρόνια, γίνεται δεύτερη φύση σου. Και όσο περνάνε τα χρόνια βαραίνει σαν φορτίο. Ευτυχώς υπάρχουν και νέοι ερευνητές με τους οποίους δεν έχουμε πάψει να συνεργαζόμαστε.

Τέτοιου είδους συνεργασίες τις διατηρούμε ζωντανές όσο μπορούμε ως δράση της οργάνωσης και νομίζω ότι φέρνει πολλά αποτελέσματα. Από την εμπειρία μου, την επαφή με τους σπουδαστές, βλέπω ότι πολλοί από αυτούς ενδιαφέρονται πραγματικά να ξεκινήσουν να μελετούν και να ερευνούν αυτά τα δύο είδη, γεγονός πολύ ενθαρρυντικό.

Γιατί έρχεται ένα νέο κύμα ερευνητών που θα συνεχίσει τη δουλειά που κάνουμε δεκατέσσερα χρόνια τώρα.

✓ Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο της «Καλλιστώ»

Δηλητηριασμένα δολώματα

Το όνειδος κάποιων ανθρώπων

Η παράνομη χρήση και διασπορά δηλητηριασμένων δολωμάτων στη φύση είναι μία από τις κυριότερες απειλές για τη ζωή των μεγάλων σαρκοφάγων και των αρπακτικών πουλιών στην Ελλάδα. Καταστροφική πρακτική για όλη την αλυσίδα της ζωής, απειλεί και τη δημόσια υγεία, γι’ αυτό και αποτελεί αδίκημα που επισείει ποινή φυλάκισης και μεγάλα πρόστιμα.

«Τα δηλητηριασμένα δολώματα είναι μια πρακτική των κτηνοτρόφων, η οποία όμως απαντάται και στο σώμα των κυνηγών. Ουσιαστικά είναι μια κίνηση θυμού, αγανάκτησης απέναντι στις ζημιές που έχουν προκαλέσει η αρκούδα ή ο λύκος και έχει επιπτώσεις οριζόντια, δηλαδή σε όλο το τροφικό πλέγμα, σε όλα τα είδη άγριας πανίδας.

Ενα δηλητηριασμένο δόλωμα μπορεί να το καταναλώσει οποιοδήποτε άγριο ζώο κινείται στην περιοχή και αν πεθάνει, μετά ένα άλλο πτωματοφάγο να καταναλώσει το νεκρό ζώο και να πεθάνει και αυτό.

Η τοξική ουσία που χρησιμοποιείται περνάει παντού και δημιουργεί τεράστια προβλήματα τοξίνωσης του οικοσυστήματος και μπορώ να σας πω ότι γυρνάει πίσω στον άνθρωπο. Αν το σκεφτεί κανείς, το νεκρό ζώο θα αποσυντεθεί στο χώμα, από κάτω υπάρχει υδροφόρος ορίζοντας, το χώμα καλλιεργείται, ο υδροφόρος ορίζοντας δίνει απόθεμα νερού στα ποτάμια και στις πηγές, οπότε, όπως καταλαβαίνετε, όλο αυτό κάποια στιγμή θα γυρίσει στον άνθρωπο».

● Τι ουσία χρησιμοποιούν;

Συνήθως συγκεκριμένα φυτοφάρμακα -οργανοφωσφωρικά κυρίως-, που είναι εύκολο να τα προμηθευτούν λόγω επαγγέλματος. Είναι και ο πιο κοινός τρόπος παρασκευής δηλητηριασμένου δολώματος.

Ωστόσο υπάρχουν δολώματα τα οποία παρασκευάζονται παράνομα από μικρές βιοτεχνίες που δρουν εντελώς στην παρανομία, οι οποίες χρησιμοποιούν κυανιούχο κάλιο, υδροκυάνιο ουσιαστικά, που δρα άμεσα και είναι εξαιρετικά τοξικό για τον οργανισμό που θα το καταναλώσει. Αυτά είναι μικρά σε μέγεθος και δεν είναι εύκολα ορατά στο περιβάλλον.

Τα τελευταία πέντε χρόνια νομίζω είχαμε γύρω στα 300 με 350 περιστατικά απώλειας ειδών της άγριας πανίδας από δηλητηριασμένα δολώματα. Είναι πολύ υψηλό και πολύ ανησυχητικό το ποσοστό, γιατί είναι ένας τρόπος εξόντωσης, που δεν είναι εύκολα ελεγχόμενος.

● Πώς είναι δυνατόν να περιοριστεί ως πρακτική;

Ο μόνος τρόπος που μπορεί να αντιμετωπίσει κανείς αυτό το θέμα είναι να ελέγξει τουλάχιστον τη διακίνηση των φυτοφαρμάκων από τους γεωπόνους και τα καταστήματα γεωργικών εφοδίων.

Το υπουργείο έχει περάσει στη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων για τη συνταγογράφηση και τον έλεγχο της ποσότητας φυτοφαρμάκων που πωλείται. Νομίζω ότι είμαστε σε καλό δρόμο, αλλά θα πρέπει να ολοκληρωθεί η διαδικασία πιο γρήγορα.

Εχουν γίνει όμως και άλλα βήματα που αφορούν το πώς μπορεί να σώσει κανείς ένα ζώο και μιλάμε κυρίως για ζώα εργασίας. Επειδή πολύ συχνά συμβαίνει να καταναλώνουν τα δολώματα και τα ποιμενικά σκυλιά που φυλάνε τα κοπάδια.

Για να μη χάνονται λοιπόν πολύτιμα ζώα εργασίας, έχουμε φτιάξει ένα kit πρώτων βοηθειών, με κάποιες ουσίες που χορηγούν στα ζώα τους οι κτηνοτρόφοι για να αποβάλουν την τοξική ουσία του δηλητήριου και ταυτόχρονα ένα φυλλάδιο με οδηγίες χρήσης και μεθόδους ανάνηψης των ζώων, μέχρι να τα πάνε στον κτηνίατρο.

Ετσι έχουμε σε εξέλιξη μια διαδικασία και μια δράση που αφορά πολλές οργανώσεις μαζί και αυτό είναι καλό, γιατί έχουμε καταφέρει να καταρτίσουμε μια βάση δεδομένων με τους αριθμούς περιστατικών και νεκρών ζώων από όλα τα είδη άγριας πανίδας -με το κάθε ένα που ασχολείται η κάθε οργάνωση- ώστε να δείξουμε το μέγεθος του προβλήματος στο υπουργείο.