Το 1959, στην καρδιά της ψυχροπολεμικής εποχής, η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία εκπόνησε ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη δημιουργία μιας κολοσσιαίας στρατιωτικής βάσης στους πάγους του Βορείου Πόλου. Επρόκειτο για το στρατόπεδο Century, του οποίου η κατασκευή άρχισε το 1960 στην παγωμένη Γροιλανδία και σε απόσταση 800 μιλίων από τον Βόρειο Πόλο.
Η Ουάσινγκτον τότε σχεδίαζε να κατασκευάσει ένα τεράστιο υπόγειο συγκρότημα, στο οποίο εκτός από στρατιωτικές δυνάμεις θα «φιλοξενούνταν» και 600 βαλλιστικοί πύραυλοι. Και όντως, λίγους μήνες αργότερα, μία μικρή εγκατάσταση, η οποία αντλούσε την ενέργειά της από έναν μικρο πυρηνικό αντιδραστήρα, είχε ήδη εγκατασταθεί στην παγωμένη όσο και αφιλόξενη περιοχή.
Είναι σημαντικό, όπως γράφει η επιστημονική επιθεώρηση Atlas Obscura, να κατανοήσει κάποιος ότι μεσούσης της ψυχροπολεμικής περιόδου, οι ΗΠΑ θεωρούσαν τη Γροιλανδία ως ένα στρατηγικό σημείο-κλειδί για την αποθήκευση του αμερικανικού οπλοστασίου ώστε να μπορούν να πλήξουν την τότε ΕΣΣΔ. Μάλιστα, οι στρατιωτικοί πίστευαν ότι το παχύ στρώμα πάγου που υπήρχε πριν από σχεδόν 60 χρόνια θα προσέφερε μόνιμη προστασία στη βάση.
Επρόκειτο ωστόσο για μια λανθασμένη εκτίμηση, καθώς μετά την κατασκευή των πρώτων υπόγειων διαδρόμων και εγκαταστάσεων, ο στρατός διαπίστωσε ότι το στρώμα του πάγου δεν ήταν όσο σταθερό έπρεπε και ότι μετακινούνταν διαρκώς. Ετσι οι προσπάθειες για τη δημιουργία της βάσης-κολοσσού εγκαταλείφθηκαν επτά χρόνια αργότερα, το 1967.
Ως εδώ όλα καλά αφού, μετά την εγκατάλειψή της, η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ εκτιμούσε ότι η βάση θα παραμείνει θαμμένη και κρυμμένη στους αιώνιους πάγους που κυριαρχούσαν μέχρι τότε, καθώς η κλιματική αλλαγή δεν είχε αρχίσει να συντελείται με τους σημερινούς ταχύτατους ρυθμούς, κάτι που τελικώς δεν συνέβη.
Ετσι, πολλές δεκαετίες αργότερα, το 2016, μια ομάδα ερευνητών οι οποίοι την επισκέφθηκαν, διαπίστωσαν ότι λόγω της κλιματικής αλλαγής το χιόνι και οι πάγοι που λιώνουν απειλούν να μολύνουν την ευρύτερη περιοχή με επικίνδυνα απόβλητα, τα οποία εγκαταλείφθηκαν πριν από πολλές δεκαετίες μαζί με τη βάση.
Οπως μάλιστα έγραψε ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Μπράουν, Τζεφ Κόλγκαν, στην εφημερίδα Global Enviromental Policy, η συγκεκριμένη βάση συνιστά σήμερα μια δευτερογενή -ωστόσο σημαντικότατη- περιβαλλοντική απειλή, αλλά κι ένα βήμα προς μια πολιτική σύγκρουση. Ο Κόλγκαν τόνισε ότι το 1967, όταν η βάση εγκαταλείφθηκε, διέθετε βιβλιοθήκη, θέατρο, κουζίνα, αίθουσα εστίασης και -το σημαντικότερο- δύο μονάδες ενέργειας: μία πυρηνική και μία με πετρέλαιο.
Ωστόσο πολλά τμήματα αλλά και απόβλητα του μικρού πυρηνικού αντιδραστήρα αφέθηκαν στην τύχη τους και, σύμφωνα με τον Κόλγκαν, ακόμη πιο επικίνδυνα για το περιβάλλον από τα ραδιενεργά απόβλητα είναι τα χημικά, όπως τα παράγωγα πετρελαίου, αλλά κυρίως απόβλητα από τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCB) που χρησιμοποιούνται για τη μόνωση και τις βαφές.
Σήμερα οι επιστήμονες εκτιμούν ότι περίπου 20.000 τόνοι χημικών αποβλήτων παραμένουν στη βάση-φάντασμα μαζί με 24 εκατομμύρια λίτρα βιολογικών αποβλήτων που προέρχονται από λύματα.
Επιπροσθέτως τόνισαν ότι, το 1967, οι ΗΠΑ έκλεισαν τρεις ακόμη μικρότερες βάσεις, στις οποίες παραμένει άγνωστη ποσότητα επικίνδυνων για το περιβάλλον υλικών και αποβλήτων.
Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι με το λιώσιμο των πάγων, το οποίο προκαλεί η ραγδαία κλιματική αλλαγή, αυτά μπορούν να διαφύγουν στο περιβάλλον με καταστροφικές συνέπειες για τη φύση αλλά και τους 56.000 κατοίκους της Γροιλανδίας.
Οσον αφορά τις πολιτικές προεκτάσεις του ζητήματος, αξίζει να αναφερθεί ότι η δημιουργία αυτών των βάσεων στην ψυχροπολεμική εποχή επετεύχθη έπειτα από σειρά διπλωματικών επαφών των ΗΠΑ με τη Δανία, στην οποία ανήκε τότε η Γροιλανδία (σήμερα είναι αυτόνομη, αν και παραμένει τμήμα του Βασιλείου της Δανίας), ωστόσο σήμερα, όπως τονίζει ο Κόλγκαν, το καθεστώς των αμερικανικών πυρηνικών όπλων στη Γροιλανδία έχει «πέσει» σε μια «γκρίζα» διπλωματική περιοχή, με αποτέλεσμα κανείς να μην έχει αναλάβει μέχρι στιγμής το κολοσσιαίο έργο καθαρισμού της βάσης Century αφού τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Κοπεγχάγη περιορίζονται στην ανταλλαγή ευθυνών για το ποιος θα βγάλει το φίδι από την τρύπα ή -καλύτερα- τα απόβλητα από τη βάση-φάντασμα…
