Η παράσταση «Jesus Christ Superstar» στο θέατρο Ακροπόλ, βασισμένη στη ροκ όπερα των Αντριου Λόιντ Γουέμπερ, Τιμ Ράις (η πρώτη που ανέβηκε στον κόσμο), κατάφερε κάτι το εκπληκτικό. Τόσο μέσα όσο και έξω από το θέατρο.
Μέσα γιατί, υπό τις ευρηματικές σκηνοθετικές οδηγίες της Θέμιδος Μαρσέλλου, ένας πολυπληθής θίασος αναδεικνύει ίσως τα μεγαλύτερα ταλέντα σε επίπεδο υποκριτικής αλλά και φωνητικής δεινότητας στην Ελλάδα σήμερα.
Εξω γιατί προκάλεσε κάτι που, όχι τόσο για το μέγεθος του όσο για το τι εκπροσωπούσε, ήταν πρωτοφανές.
Παραθρησκευτικές ομάδες να παραληρούν, απειλώντας τους θεατές πως θα καούν στην Κόλαση, φωνάζοντας «Ορθοδοξία ή Θάνατος», έχοντας τη στήριξη και κάποιων εκπροσώπων της Εκκλησίας.
Δεκάδες κόσμου, ηθοποιοί, θεατρόφιλοι, αντιφασιστικές οργανώσεις (έως και ο ΣΥΡΙΖΑ έβγαλε ανακοίνωση) συνασπίστηκαν υπέρ της ελευθερίας της δημιουργικής έκφρασης και έτσι τα όποια επεισόδια έχουν σταματήσει.
Απερίσπαστοι πλέον μπορούμε να επιχειρήσουμε μια πιο διεισδυτική ματιά τόσο στο ίδιο το έργο (που έχει καταγράψει τεράστια επιτυχία όπου και αν ανέβηκε ανά τον κόσμο και συγκινεί με το διαχρονικό του περιεχόμενο από το 1971 έως σήμερα) όσο και στη συγκεκριμένη παράσταση, που σίγουρα θα κερδίσει ακόμα και τον πιο δύσπιστο θεατή.
Ο Ιησούς
Ο Αιμιλιανός Σταματάκης (Ιησούς) ξεχωρίζει απόλυτα και φανερώνει πως μπορούμε να μιλάμε για μια νέα γενιά Ελλήνων ηθοποιών που θα διαπρέψουν.
Ο Ησαΐας Ματιάμπα είναι ίσως (και ας ακουστεί υπερβολικό) ο καλύτερος «Ιούδας» όλων των εποχών, σε ένα έργο-σταθμό για την παγκόσμια δραματουργία όσον αφορά το μουσικό θέατρο.
Ο πρώτος, απόφοιτος του τμήματος Θεατρικών Σπουδών στο Ναύπλιο, συνέχισε στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, βρέθηκε πρωταγωνιστής, έπειτα από οντισιόν, στις «Καμπάνες του Εντελβάις» του Γ. Κακλέα και μετά έφυγε για Αγγλία.
«Αρχισα να δουλεύω περισσότερο τη φωνή μου, καθώς μέχρι τότε ήμουν απλά με τις κιθάρες στις παραλίες» μας λέει. «Στο Λονδίνο δούλεψα συνολικά 2 χρόνια και επέστρεψα πέρσι το καλοκαίρι για να παίξω τον Πόλεμο στην “Ειρήνη” του Αριστοφάνη με το Εθνικό, με τον πραγματικά υπέροχο Τζίμη Πανούση».
Συνέχισε πάλι με μιούζικαλ (έκανε τον Τσε στην «Εβίτα»), πρωταγωνίστηκε στο «Hair» και τώρα στο «Jesus Christ Superstar». «Αν ξαναφύγω θα είναι μόνο για Αμερική, όχι για Αγγλία. Τα πράγματα εκεί βρίσκονται σε παρακμή. Ειδικά η δημιουργική διαδικασία πάσχει. Για παράδειγμα, αν μια παράσταση στηθεί κάπως, δεν μπορεί κανείς σκηνοθέτης να κάνει κάτι άλλο. Ο ηθοποιός εκεί είναι απλώς εκτελεστικό όργανο. Κάτι το οποίο σε καμία περίπτωση δεν γίνεται εδώ, που δημιουργούμε κάτι από το μηδέν. Αυτό ακριβώς έχει κάνει και η Θέμις Μαρσέλλου πολύ επιτυχημένα».
Οσο για το μιούζικαλ, ή καλύτερα «μουσικό θέατρο και όχι θέαμα» όπως το αποκαλεί, ο Αιμιλιανός πιστεύει πως πλέον είναι πιο οικείο στο ελληνικό κοινό: «Δεν ανήκει στην κουλτούρα μας, αυτό είναι αλήθεια. Είναι και το θέμα της γλώσσας. Οι στίχοι είναι συνήθως αγγλικοί και δύσκολα αποδίδονται στα ελληνικά. Ωστόσο το διαδίκτυο έχει φέρει τις νέες γενιές πιο κοντά σε αυτό το θεατρικό είδος –είναι μια ροκ όπερα πάνω στο σανίδι. Φυσικά πρέπει να είμαστε και μουσικά σωστοί, αλλά η υποκριτική είναι τα κυρίαρχο θέμα, όχι το τραγούδι».
«Το συγκεκριμένο έργο είναι για την κάθε εποχή. Οταν γράφτηκε υπήρχαν οι χίπις, τώρα υπάρχουν οι αντιεξουσιαστές. Γι’ αυτό και η Θέμις το μετέφερε στα Εξάρχεια του σήμερα. Μπορώ να συνδεθώ με αυτά τα παιδιά ως προς τον προβληματισμό» εξηγεί. «Η διαφορά μας είναι στην έκφραση. Ο δικός μου τρόπος είναι μέσα από το θέατρο. Αλλά όλοι οι τρόποι είναι κάτι. Είναι μια φωνή απέναντι στην ησυχία».
Ο Ιούδας
Ο Ησαΐας Ματιάμπα ξεκίνησε (και συνεχίζει) ως επαγγελματίας τραγουδιστής. Το θέατρο ήρθε αργότερα, ωστόσο έχει ήδη αρκετές παραστάσεις στο ενεργητικό του («RENT», «Ωραία μου Κυρία» κ.ά.).
«Είναι μια διαρκής ανησυχία του πώς μπορείς να ζήσεις μέσα σε ένα συγκροτημένο, αλλά έξω από σένα, σύστημα και ταυτόχρονα να είσαι εσύ» εξηγεί, μιλώντας για τις μέχρι τώρα επιλογές του. «Ευτυχώς οι εκπτώσεις που έχω κάνει στην πορεία μου δεν ήταν τέτοιες ώστε να μην μπορώ να κοιμηθώ το βράδυ. Η πορεία μου είχε και αρκετές σιωπηλές στιγμές, ίσως γιατί πάντα πίστευα πως πρέπει να βρίσκουμε τον εαυτό μας καθώς προχωράμε στον όποιο δρόμο. Αλλιώς δεν έχει κανένα νόημα».
Στο «Jesus Christ Superstar» ωστόσο έχει κάνει σίγουρα την υπέρβαση, τόσο υποκριτικά όσο και φωνητικά, υποδυόμενος έναν Ιούδα περισσότερο τραγικό από ό,τι κακό, θύμα του ίδιου του του εαυτού.
«Ηρθε κάποιος μετά την παράσταση που του άρεσε πολύ και μας λέει στο τέλος ‘μετά από αυτό τι θα κάνετε;’. Προσωπικά, δεν ξέρω τι μπορεί ν’ ακολουθήσει. Ξέρω όμως ότι θα σταματήσω όταν δεν θα μπορώ να δώσω κάτι περισσότερο».
Ο ίδιος έχει γεννηθεί στα Γιάννινα, με καταγωγή από τον Κόνγκο (πρώην Ζαΐρ). «Ο πατέρας μου αναγκάστηκε να έρθει από εκεί μόλις έγινε το πραξικόπημα» μας λέει. «Εζησε την αποικιοκρατία και μου έχει μεταφέρει τα προσωπικά του βιώματα. Δεν ξέρουμε καν αν υπάρχουν ακόμη συγγενείς εκεί» εξηγεί.
Προσωπικά είναι αρκετά κοντά στη θρησκεία, με την έννοια της πίστης, μικρός μάλιστα ήθελε να γίνει ιερέας.
«Ως άνθρωποι καλούμαστε να ενώσουμε το καλό και το κακό μέσα και έξω μας. Με τον ρόλο μου ως Ιούδας δεν μπορώ να ταυτιστώ προσωπικά. Οσο και να θέλει να εμφανιστεί ως επαναστάτης, είναι προδότης. Επαναστατεί κυρίως για τον εαυτό του. Σκοπός του ήταν να χρησιμοποιήσει τον Ιησού για να δικαιολογήσει τα δικά του “εγώ”, να ρίξει τους Ρωμαίους και να επαναφέρει στην εξουσία τους Ιουδαίους. Πέρα από τις διδαχές του Κυρίου, που μπορεί να τις πίστευε εν μέρει, δεν υπήρχε άλλος σκοπός γι’ αυτόν. Ωστόσο, όταν φτάνει στο σημείο να του λέει με θράσος “σε πείσανε πως είσαι το δώρο του Θεού”, το κάνει και από βαθιά αγάπη. Είναι παθιασμένος με τον Ιησού ο Ιούδας. Και τον πρόδωσε ακριβώς για να κατευνάσει αυτές τις αρχηγικές τάσεις που είχε μέσα του ο πρώτος. Δεν ήθελε να τον σκοτώσουν. Γι’ αυτό και δεν άντεξε».
«Από την άλλη, ούτε ο Ιησούς υπερασπίζεται τον εαυτό του» συμπληρώνει ο Αιμιλιανός. «Νομίζω πως το έργο είναι πολύ πιο κοντά στην τζεφιρελική οπτική, πως όλα είναι ήδη προδιαγεγραμμένα και το μόνο που χρειάζεται να κάνει ο Ιησούς είναι να βρει τη δύναμη να τα αντιμετωπίσει. Ξέρει τι πρέπει να κάνει. Το θέμα είναι να βρει την αντοχή. Δεν είναι εκεί για να αλλάξει τους ανθρώπους. Είναι εκεί γιατί ξέρει ότι αυτό που θα συμβεί, η ίδια η πράξη του να το αποδεχτεί και να μην το αντιπαλέψει είναι η ύστατη πράξη αυτοθυσίας. Οσο για τον Ιούδα, ο Γουέμπερ κάνει κάτι καταπληκτικό: κλείνει και τις δύο πράξεις με τον ίδιο στη σκηνή να ερμηνεύει τραγουδώντας. Το πρώτο μέρος κλείνει με βυζαντινή μουσική. Το δεύτερο με γκόσπελ. Είναι ένα τρομερό πάντρεμα στο πρόσωπο ενός χαρακτήρα».
Οι αντιδράσεις
Η παράσταση ξεκινάει έχοντας ως σκηνικό τα Εξάρχεια, με νέα παιδιά που υμνούν τον Ιησού, κρατούν πανό με το «Ωσαννά» αλλά και καδρόνια. Εξω από το θέατρο συνέβαινε ακριβώς το ίδιο, απλά από άλλους ανθρώπους, με άλλα ρούχα, που στο όνομα και πάλι του Ιησού δικαιολογούσαν τις πράξεις τους.
«Ηταν κάπως σουρεαλιστικό όλο αυτό πράγματι» λέει ο Αιμιλιανός. «Αυτό είναι το ουσιαστικό που πετυχαίνει το θέατρο: φανερώνει τη ζωή. Αν και νομίζω οι απέξω “παίζανε” καλύτερα. “Παίζανε”! Για το δικό τους κοινό».
«Εχει δίκιο ο Αιμιλιανός» λέει ο Ησαΐας. «Φωνάζανε “Ορθοδοξία ή Θάνατος”. Είναι δυνατόν; Σε ποια μονοπάτια βαδίζουν αυτοί οι άνθρωποι; Δεν μπορώ να το καταλάβω. Και όλα αυτά στην Ελλάδα του 2018. Εν μέσω κρίσης, φανατισμοί, άνοδος ακροδεξιών μορφωμάτων και έχουμε να ζήσουμε κι άλλα». «Ωστόσο, βασιζόμενος και στην εμπειρία μου έξω, αυτό που λέω συνέχεια είναι πως η χειρότερη μέρα εν καιρώ κρίσης στην Ελλάδα είναι η πιο ευτυχισμένη μέρα στον παράδεισο για τους ξένους» συνεχίζει ο Αιμιλιανός.
«Γι’ αυτό τραβάμε και όσα τραβάμε. Θέλω να πω πως είμαστε πραγματικά ευλογημένοι που είμαστε σε αυτό τον τόπο και δεν το ξέρουμε. Αν βγεις όμως έξω, το καταλαβαίνεις αμέσως πως όλοι θα θέλανε να είναι εδώ. Είναι πολύ ενεργειακός και ιερός από μόνος του αυτός ο τόπος».
Προβληματισμοί
Είναι και οι δύο νέα παιδιά, πολιτικοποιημένα, με έντονους προβληματισμούς κυρίως όσον αφορά την κοινωνική στασιμότητα:
«Υπάρχει ένας κορεσμός στα πάντα. Αυτό είναι το δυτικό πρότυπο» εξηγεί ο Αιμιλιανός. «Το μεγάλο σοκ που έπαθα στο εξωτερικό ήταν πως βρέθηκα στο κέντρο του καπιταλισμού (στο Λονδίνο), για να συναντήσω την απόλυτη κυριαρχία του κομμουνισμού: είναι τρομερό το πόσο παλεύουν οι άνθρωποι για να φτάσουν τα καταναλωτικά πρότυπα και καταλήγουν να είναι όλοι ίδιοι! Βλέπεις ολόκληρες συνοικίες στο Λονδίνο με ίδια σπίτια, ίδια αυτοκίνητα, ίδιοι τύποι με κοστούμια, ίδιοι χαρτοφύλακες. Υπάρχει πλέον ένας κορεσμός παντού! Και κει αναρωτιέσαι: τι καινούργιο μπορώ να φέρω εγώ σε αυτόν τον υπερκορεσμένο κόσμο; Πώς μπορείς ίσως όχι να ξεχωρίσεις, αλλά να μη γίνεις ίδιος;»
«Ο μεγαλύτερος προβληματισμός μου είναι πού πάμε και πού πάει αυτή η κοινωνία» λέει ο Ησαΐας. «Ποιο είναι το αύριο στην Ελλάδα; Δεν έχω ιδέα και αυτό με ανησυχεί πάρα πολύ. Βλέπω μια στασιμότητα από όλους μας και δεν υπάρχει κανένας άνθρωπος που να μπορεί να δείξει πως υπάρχει και ένας άλλος δρόμος. Οσο για τους πολιτικούς, δεν πιστεύω ότι υπάρχει ούτε ένας μέσα στο κοινοβούλιο που να μη δρα σύμφωνα με το “εγώ” του και τον κύκλο του».
«Εχει πλάκα γιατί αρκετοί ευαγγελίζονται μια εποχή η οποία θα καθορίζεται από την τεχνητή νοημοσύνη, ενώ στην πραγματικότητα ο άνθρωπος έχει ήδη δημιουργήσει μια τεχνητή πραγματικότητα που τον καταστρέφει: λέγεται “σύστημα”. Δεν χρειάζεται ψηφιακή τεχνολογία για να γίνει αυτό. Εχει ήδη γίνει. Και δεν παλεύεται. Αν το παλέψεις, μόνο θα χάσεις. Πρέπει να μην είναι εσύ, για να σωθείς» συμπληρώνει ο Αιμιλιανός. «Γι’ αυτό και πιστέυω πως μόνο ο Ιησούς κατάφερε να κάνει την υπέρβαση του “εγώ” του στον απόλυτο βαθμό. Στο έργο φαίνεται ν’ αμφιβάλλει, ν’ αμφισβητεί, να φοβάται ως άνθρωπος. Μα εκεί είναι όλη η ουσία: καλείται να κάνει την ύστατη πράξη, να θυσιαστεί για τους άλλους. Αν αυτό το έκανε εύκολα, δηλαδή χωρίς αυτό που λέμε στο θέατρο “εμπόδιο”, τότε δεν θα είχε αξία η πράξη του.Το θέμα είναι πως μόνο ένας θεός κατάφερε να το ξεπεράσει αυτό. Κανένας άλλος! Κανένας και ποτέ».
«Εγώ δεν θα πω πως μόνο ένας θεός το κατάφερε» λέει ο Ησαΐας. «Σίγουρα υπάρχουν άνθρωποι που το έχουν κάνει. Και σίγουρα δεν είναι συνηθισμένοι άνθρωποι, μπορεί όμως να είναι απλοί και καθημερινοί. Οπως όσοι πάλεψαν για την πατρίδα μας το ’40, για παράδειγμα. Δεν νομίζω πως αυτοί οι άνθρωποι πρόλαβαν καν να σκεφτούν εγωιστικά. Αλλά αυτή την ομορφιά της υπέρβασης του εαυτού μας την έχουμε ξεχάσει. Ποιος να μας τη θυμίσει; Τα κανάλια; Είχα κάνει μια φορά ένα πείραμα στον εαυτό μου, που δεν θα ξανακάνω ποτέ. Για ένα μήνα άκουγα κάθε μέρα όλες τις τηλεοπτικές ενημερωτικές εκπομπές. Πραγματικά έφτασα σε πολύ ακραίες συναισθηματικά καταστάσεις. Αυτή η προσπάθεια κατατρομοκράτησης και πλήρους χειραγώγησης από μια πολύ μεγάλη μερίδα των ΜΜΕ σε τρελαίνει στην κυριολεξία… Από την άλλη, πραγματικά δεν ξέρω τι θα μπορούσε να σημαίνει “σωτηρία” για τη χώρα σήμερα».
«Είναι ενδιαφέρον να δει κάποιος πως αυτά που γράφει ο Τύπος στο εξωτερικό για τους Ελληνες είναι τα χειρότερα και αυτά που πιστεύουν οι άνθρωποι είναι τα καλύτερα. Και ακριβώς επειδή οι Ελληνες είναι πολύ πιο πολιτισμένος λαός απ’ ό,τι νομίζουμε, δεν έχουν βγει μετά τα τόσα μνημόνια να τα σαρώσουν όλα και μένουν και αγωνίζονται ακόμα»
Το θαύμα
Στο έργο η έννοια του θαύματος παρουσιάζεται στο σήμερα ως ακόμη ένας τρόπος να «αυξηθούν οι τηλεθεάσεις», όπως λέει ο Νίκος Μουτσινάς, υποδυόμενο πραγματικά ανατρεπτικά τον Ηρώδη τού τότε στο σήμερα. Ρωτήσαμε τους δύο πρωταγωνιστές, αν μπορούσαν να κάνουν ένα θαύμα, ποιο θα ήταν;
«Μόνο ένα σκέφτομαι. Ειρήνη σε όλο τον κόσμο. Μόνο αυτό» λέει ο Ησαΐας. «Θα ήθελα να συνειδητοποιήσουν όλοι οι άνθρωποι πως αυτό που βιώνουν ήδη, η ζωή, είναι η ίδια ένα θαύμα. Το έχουν ξεχάσει όλοι. Γι’ αυτό και συμβαίνουν όλα αυτά γύρω μας» καταλήγει ο Αιμιλιανός.
Info
Η παράσταση «Jesus Christ Superstar» ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Θέμιδος Μαρσέλλου, στο θέατρο «Ακροπόλ» (Ιπποκράτους 9-11, τηλ.210-3648303), με έναν λαμπρό θίασο. Εκτός των δύο πρωταγωνιστών παίζουν, μεταξύ άλλων, οι Ηβη Αδάμου και Αντιγόνη Ψυχράμη (Μαγδαληνή), Βασίλης Αξιώτης (Πιλάτος), Γιώργος Ζαχαρόπουλος (Καϊάφας), Νίκος Μουτσινάς (Ηρώδης), Κων/νος Φραντζής (Σίμων Ζηλωτής), Μάριος Πετκίδης (Πέτρος) κ.ά. Κάθε Τετ. 18.30, Πεμ. 20.00, Παρ. 21.00, Σαββ. 18.00, 21.00, Κυρ. 17.30
