Αρμενίζοντας τα πέλαγα με τις «καράβες» της Πάρου

«Να σας πω τι είναι οι “καράβες” και ποιοι είμαστε εμείς», ξεκίνησε τη συζήτηση ο Τάσος Κασαπίδης, μέλος του «Ναϊάς» της Πάρου, του συλλόγου που ξανάφερε στη ζωή ένα ξεχασμένο έθιμο και παιδικό παιχνίδι, αντίστοιχο -τολμώ να πω- με αυτό της κατασκευής χαρταετού, που ζήσαμε πολλοί ως παιδιά.

«Είμαστε ένας νεοσύστατος ναυτικός όμιλος. Συσταθήκαμε τον Νοέμβριο του 2017, με σκοπό να προβάλουμε τη ναυτική παράδοση του τόπου. Αποφασίσαμε να στήσουμε τμήματα ιστιοπλοΐας, κολύμβησης και οτιδήποτε άλλο σχετίζεται με τη θάλασσα και τη ναυτική μας παράδοση. Μία από τις πρώτες δράσεις μας είναι η δημιουργία ενός εργαστηρίου καράβας. Η καράβα είναι ένα αυτοσχέδιο παιχνίδι, που ήταν δημοφιλές στην Πάρο από τη δεκαετία του ’30 μέχρι τη δεκαετία του ’70. Η διαμόρφωση της πλώρης, της πρύμνης και της αρματωσιάς καθόριζε και τον τύπο του σκάφους, που ήταν στην ουσία αντιγραφή κάποιου μοντέλου».

Είναι αποκλειστικά παριανό έθιμο ή εν γένει νησιώτικο;

Δεν μπορώ να το ξέρω αυτό. Και από την Πάρο έχουμε μαρτυρίες ότι κατασκευαζόταν και παιζόταν μονάχα στη Νάουσα και στην Παροικιά, όχι στα άλλα χωριά της.

Το εργαστήριο αφορά την κατασκευή ενός πλεούμενου, της καράβας, που τα παιδιά θα φτιάξουν από έναν απλό τενεκέ, με τον ίδιο τρόπο που κατασκευαζόταν και παλιά.

Τον κόβουν στη μέση, τον διπλώνουν κατάλληλα κι έτσι φτιάχνουν ένα καράβι. Κατόπιν μπαίνει η αρματωσιά του, του βάζουν άλμπουρα, κατάρτια, πανιά. Μετά θα βαφτεί, θα γίνει η ονοματοδοσία και θα βαπτιστεί. Οταν τελειώσουν όλες οι εργασίες, έρχεται η ώρα του αρμενίσματος, ρίχνουν δηλαδή τις καράβες στη θάλασσα και δεμένες με μια πετονιά τις αρμενίζουν.

Είναι ένα παιχνίδι που παιζόταν την άνοιξη, μετά το Πάσχα μέχρι τον Ιούνιο περίπου. Τότε, δεμένες με τρίχα (πετονιά) ή σπάγκο, οι καράβες ρυμουλκούνταν από τον Αϊ-Δημήτρη στην Τράπεζα των Ψαριανών ή αντίστροφα, εν μέσω ναυμαχιών, ναυαγίων, πανηγυρισμών ή απογοητεύσεων.

Η λογική λοιπόν του εργαστηρίου καράβας είναι τα παιδιά να κατασκευάσουν τώρα, όπως και τότε, μόνα τους το παιχνίδι και να παίζουν με αυτό.

Από το 1999 μέχρι σήμερα έχουν λειτουργήσει άλλες τρεις φορές τέτοια εργαστήρια. Η δική μας ιδέα ήταν να φτιάξουμε ένα ανοιχτό εργαστήριο. Ετσι, καλούμε τα παιδιά αλλά και όποιον άλλο θέλει να συμμετάσχει, να φέρει μονάχα έναν τενεκέ. Δεν αγοράζεται τίποτε παραπάνω εκτός από τον τενεκέ. Το καπάκι του κόβεται και από αυτό, με την κατάλληλη επεξεργασία, γίνονται στολίδια για τα κατάρτια.

Ζητάμε ακόμη να φέρουν ένα σκουπόξυλο και ίσως μια ξύλινη τάβλα κρεβατιού. Οι τάβλες χρησιμοποιούνται για την «κουβέρτα» του πλοίου, τα σκουπόξυλο για τα κατάρτια. Από κει και πέρα, χρειάζονται ένα κομμάτι πανί και κλωστή για να φτιαχτούν τα πανιά και τα σχοινιά του πλοίου.

Υπάρχουν «δάσκαλοι» για την κατασκευή καράβας;

Οι παλιοί, οι θείοι, οι πατεράδες αλλά και οι παππούδες, που όταν ήταν νέοι τις κατασκεύαζαν και παίζανε. Αυτοί είναι τώρα εξήντα, εβδομήντα και χρονών. Υπάρχουν όμως και νεότερες γενιές παιδιών που έχουν φτιάξει και ξαναφτιάξει και παίζουν με αυτές. Αυτά τα παιδιά που ξέρουν πια να φτιάχνουν καράβες, δείχνουν και στους υπόλοιπους.

Εχετε ανταπόκριση στο κάλεσμά σας;

Εχει εντυπωσιακή απήχηση. Μέσα σε λίγες ημέρες έχουν φτιαχτεί πάνω από εκατόν πενήντα καινούργιες καράβες. Εκτός των ωρών του εργαστηρίου, έρχονται ακόμη και σχολεία, μαθητές τάξεων Δημοτικού μέχρι Λυκείου.

Το εργαστήριο, που θα διαρκέσει μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου, λειτουργεί κάθε Τετάρτη απόγευμα (5-8) και κάθε Σαββατοκύριακο (11.00 π.μ.-2 μ.μ.).

Προτίθεστε να εκθέσετε τις καράβες των παιδιών;

Ηδη μέσα στον χώρο που γίνεται το εργαστήριο, λειτουργεί έκθεση με παλαιότερες καράβες. Με τις αρματωσιές τους, τα ονόματά τους, τον κατασκευαστή και τον ιδιοκτήτη τους, το έτος κατασκευής τους.

Η παλαιότερη που σώζεται, είναι καλά συντηρημένη και έχουμε στην κατοχή μας, είναι του 1960. Ο τενεκές είναι ένα ευτελές υλικό, καταστρέφεται με την πάροδο του χρόνου.

Αυτές που τώρα κατασκευάζονται, δεν μπορούμε να τις κρατήσουμε, είναι πάρα πολλές. Θα τις κρατήσουμε μόνο για ένα τελικό αρμένισμα, που θα γίνει σήμερα και αύριο, μέσα στο λιμάνι της Νάουσας.

Θα τις ρίξουν, θα δούμε ποιες θα καταφέρουν όχι μόνο να επιπλεύσουν αλλά και να αρμενίσουν και ‘κεί θα τελειώσει το εργαστήριο. Μετά ο καθένας θα πάρει την καράβα που έφτιαξε στο σπίτι του. Αυτή είναι η λογική του εργαστηρίου.

Τα παιδιά δουλεύουν αποκλειστικά και μόνο στο εργαστήριο του συλλόγου;

Εφόσον κάποιος ξέρει τα στάδια και έχει δει πώς γίνεται, μπορεί να προχωρήσει μόνος του, να την πάρει και να τη δουλέψει και στο σπίτι του. Βέβαια το πώς θα εξοπλίσει ο καθένας την καράβα του, είναι τελείως προσωπικό θέμα. Εχουν εντυπωσιακή ποικιλία η αρματωσιά, τα ξάρτια, τα σκοινιά.

Ερχονται με τα εργαλεία τους τα παιδιά;

Οχι, εμείς τους τα παρέχουμε, αλλά μη φανταστείτε ότι χρειαζόμαστε ιδιαίτερα εργαλεία. Ενα σκεπάρνι για να ανοίξουμε τον τενεκέ, έναν κόφτη, σφυριά, καρφιά και γυαλόχαρτα για να ξύνονται τα ξύλα και να λειαίνονται.

Συμμετέχουν κορίτσια; Γιατί ως παιχνίδι περασμένων δεκαετιών, είναι σαφώς αντρικής παρέας.

Ε, βέβαια. Ολα τα παιδιά έρχονται, γιατί είναι παιδιά. Ανάμεσά τους πάρα πολλά κορίτσια, αλλά και πάρα πολλές γυναίκες, πάρα πολλές μανάδες, που έρχονται να φτιάξουν τη δική τους καράβα.

Ποιος είναι ο σκοπός του εργαστηρίου καράβας;

Ο σκοπός μας ήταν να θυμηθούμε την κατασκευή της. Να ξαναφτιαχτεί, να κυκλοφορήσει. Είναι ένα προσδιοριστικό στοιχείο της ταυτότητας του νησιού, που δεν θέλουμε να χαθεί. Μάλιστα το γεγονός ότι σε πάρα πολλά σπίτια τα Χριστούγεννα πλέον στολίζονται καράβες και όχι δέντρα, είναι μία έμμεση συνέπεια αυτής της δράσης. Ξαφνικά σε όλα τα σπίτια εμφανίστηκαν καράβες.

Τώρα αν τα παιδιά θα καταφέρουν να τη ρίξουν στη θάλασσα και να την αρμενίσουν, μπορεί να είναι και λίγο ουτοπικό. Το ίδιο το εργαστήριο ως εργαστήριο έχει την αξία του, νομίζω. Είναι πιο εντυπωσιακή η διαδικασία της κατασκευής τους.

Είναι απίστευτος ο ενθουσιασμός μικρών και μεγάλων όταν τις φτιάχνουν. Φανταστείτε ότι τα παιδιά που ήδη ξέρουν να φτιάχνουν καράβες, μπορούν να κατασκευάσουν μία μέσα σε μία ώρα.

Εχουμε ζητήσει από τη φωτογραφική ομάδα της Πάρου, που συμμετέχει στο εργαστήριο, να φωτογραφίσει την όλη διαδικασία και τις καράβες όπως αυτές θα είναι όταν τελειώσει η κατασκευή τους.

Υπάρχει κάποιο κόστος συμμετοχής;

Φυσικά δεν υπάρχει κανένα αντίτιμο, είναι ελεύθερη η συμμετοχή για όλους όσοι ενδιαφέρονται, όπως ελεύθερο είναι και το ωράριο -μπορούσε κάποιος να έρθει και να το συμπληρώσει όποτε ήθελε. Ο χώρος, στη μαρίνα της Νάουσας, μας παραχωρήθηκε από τον δήμο, ο οποίος χρηματοδότησε και κάποια μικροέξοδα που είχαμε.

Ας ευχηθούμε καλά αρμενίσματα.

▪ Ευχαριστούμε την Κίκα Πετρινώλη και τον Σταύρο Νιφλή για τη διάθεση των φωτογραφιών

Ναυτικός σύλλογος Ναϊάς

Τηλέφωνα επικοινωνίας: 6974903604, 6936842489

Υπεύθυνοι εργαστηρίου: Σωμαρίπας Μανώλης, Μαλαματένιος Στέλιος, Ξύγκης Κίμωνας, Σεβαστιανός Αναγνωστόπουλος, Κουρτέλλης Δημήτριος.