Να κερδίσουμε ξανά τους αναγνώστες

Στη διήμερη συνάντηση για τη στήριξη –ή για να κυριολεκτούμε για τη διάσωση– του Τύπου, που οργάνωσε το Μορφωτικό Ιδρυμα της ΕΣΗΕΑ, ήταν πολλές και ενδιαφέρουσες οι απόψεις από Ελληνες και ξένους δημοσιογράφους και ερευνητές.

Με την επισήμανση πως η εκδήλωση θα μπορούσε να περιέχει και το κεφάλαιο «Γιατί είναι απαραίτητη αυτή η στήριξη», ας μου επιτραπεί και η δική μου άποψη. Καθώς πιστεύω ότι εκτός από τον όποιο ρόλο της Πολιτείας, μέγιστης σημασίας πρέπει να είναι και ο ρόλος, ο δικός μας, των δημοσιογράφων.

Δηλαδή ότι καμιά κυβέρνηση, καμιά Αρχή και κανένας νόμος δεν αρκούν για σωτήριες πολιτικές, αν δεν έχουμε κι εμείς τις δικές μας. Και δεν εννοώ μόνον τις συνδικαλιστικές. 

Το θέμα, λοιπόν, είναι πώς θα πρέπει να πορεύονται οι δημοσιογράφοι μέσα σε μια πραγματικότητα, η οποία καθορίζεται από πανίσχυρα πολιτικοοικονομικά συμφέροντα και καλπάζουσες τεχνολογίες που συνεχώς γεννούν και θα γεννούν εξελίξεις και ανατροπές. Πώς θα υπερασπιστούν το δημοσιογραφικό έργο και επάγγελμα τους; Υπάρχουν τρόποι; 

Πιστεύω πως ναι, εφόσον καταφέρουν να έχουν οδηγό τον στόχο που λέγεται «δημόσιο συμφέρον». 

Και ως δημόσιο συμφέρον εννοείται το συμφέρον του αναγνώστη πολίτη. Ο οποίος, στον δημοσιογράφο θα μπορεί να βρίσκει εκείνον που όχι μόνον τον ενημερώνει έγκυρα, αλλά και εκείνον που τον υπερασπίζεται απέναντι σε εξουσίες, συμφέροντα και αδικίες. Στην απαίτησή του για καλύτερη ζωή, από τα μεγάλα του προβλήματα μέχρι τα μικρότερα, τα καθημερινά. Τον δημοσιογράφο σύμμαχο. 

Οπλα του δημοσιογράφου η αποκάλυψη της αλήθειας, το ρεπορτάζ ουσίας ή έρευνα σε βάθος, η τεκμηριωμένη γνώμη, η έγκυρη κριτική. 

Η διασταύρωση και προπαντός η μη απόκρυψη της είδησης. Αξίες όλες που μπορούν να γίνονται γέφυρες ανάμεσα σε εφημερίδες και αναγνώστες.

Με λίγα λόγια η χαμένη, στους καιρούς της διαπλοκής, αξιοπιστία του Τύπου, όπως απέδειξε και η έρευνα, που έγινε σε 38 χώρες, με την Ελλάδα να έρχεται τελευταία. Είδηση η οποία βγήκε τις προάλλες και σχεδόν αποσιωπήθηκε από τα εγχώρια ΜΜΕ. Οχι ανεξήγητα. 

Πριν από δεκαπέντε χρόνια, το διαδίκτυο ήρθε ανοίγοντας καινούργιους κόσμους στην ενημέρωση και στην επικοινωνία. Πλουραλιστικό, με απίστευτο πλήθος πληροφοριών πάνω στα γραφεία των δημοσιογράφων (πού να τρέχεις τώρα για ρεπορτάζ…) και παράλληλα με τους αναγνώστες, ωσεί παρόντες, να συνδιαλέγονται μαζί τους μέσα στην αίθουσα σύνταξης. 

Αληθινή επανάσταση. Με τις εφημερίδες, στη συνέχεια, να προσπαθούν να μοιάσουν στο διαδίκτυο, να το μιμηθούν. Οπως παλιότερα, όταν είχε έρθει η ιδιωτική τηλεόραση και οι εφημερίδες ρίχτηκαν να την κοπιάρουν. 

Τελικά, όμως, το παιχνίδι παίχτηκε στη διαφήμιση, το οικονομικό στήριγμα των ΜΜΕ. Η οποία πήρε τον δρόμο του διαδικτύου. 

Ωσπου φτάσαμε στα μεγάλα ιντερνετικά μονοπώλια, με την Google και το Facebook να είναι αυτή τη στιγμή οι μεγαλύτεροι εκδότες στο κόσμο – μέχρι και ο Τζορτζ Σόρος τα χαρακτήρισε από το Νταβός «κίνδυνο για τη δημοκρατία και την ανθρώπινη σκέψη»!! 

Φτάσαμε και στους μικρότερους και τους μικρούς ιντερνετικούς εκδότες, οι οποίοι ζητώντας κι αυτοί μερίδιο στη διαφήμιση ρίχνονται στην κούρσα για όλο και περισσότερα κλικ. Κλικ τα οποία πρέπει συνεχώς να πολλαπλασιάζουν οι δημοσιογράφοι, αστραπιαία, διερχόμενοι όλα τα μέσα. Τη βιασύνη, τη λογοκλοπή, την υπερβολή, ακόμη και τη χυδαιότητα, τη σπίλωση. Την επινοημένη είδηση, τα fake news. Τις κακές όψεις του διαδικτύου, οι οποίες εύκολα μεταπηδούν στον Τύπο. 

Η αξιοπιστία θολώνει, η δεοντολογία ναυαγεί. Ενώ ο νέου τύπου αναγνώστης εθίζεται σε μια ενημέρωση, συχνά ανυπόγραφη, που μπορεί να μην την πολυπιστεύει, είναι ωστόσο πλούσια και δωρεάν. 

Είναι η ώρα που οι δημοσιογράφοι καλούνται να ξανακερδίσουν τους αναγνώστες. Με φερεγγυότητα, τεκμηριωμένες πληροφορίες, διαφανείς πηγές, ευρηματικές αφηγήσεις, αμεσότητα, κατάρτιση και καλή γραφή. Να υπερασπιστούν την κουλτούρα της εφημερίδας, στην έντυπη και την ψηφιακή της επέκταση. 

Δεν είναι εύκολο. Είναι όμως ένας δρόμος ελπιδοφόρος κι έντιμος. Και πού ξέρεις, ίσως, ίσως στο τέλος δουν κι εκδότες να χαμογελούν. 

Να θυμηθούμε ότι όλες οι μεγάλες αποκαλύψεις έφεραν τη σφραγίδα μεγάλων εφημερίδων. Από την εποχή του Εμίλ Ζολά με το «Κατηγορώ» μέχρι τον αμερικανικό πόλεμο στο Βιετνάμ, την ελληνική υπόθεση Λαμπράκη, τα διεθνή τώρα Paradise Papers. Ερευνα, την οποία η Διεθνής Σύμπραξη Ερευνητών Δημοσιογράφων έφερε στο φως σε σύμπραξη με έγκυρες εφημερίδες, τη γαλλική Le Monde, τη γερμανική Süddeutsche Zeitung, την αμερικανική Νew York Times, την αγγλική Guardian. 

Μια υπόθεση στα όρια της νομιμότητας που μπορεί να μην εστιάζεται τόσο στο ξέπλυμα μαύρου χρήματος όπως τα Panama Papers, όσο στη φοροδιαφυγή. Κάτι που αφορά το συμφέρον του κάθε πολίτη. Το δημόσιο συμφέρον, όπως είπαμε. 

*Γραμματέας του Δ.Σ. του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ 

(Το κείμενό είναι από την παρέμβασή της στη διημερίδα «Η στήριξη εφημερίδων και περιοδικών στην εποχή της κρίσης», που οργάνωσε το Ιδρυμα)